IELTS’siz chet elda o‘qish mumkin, lekin "IELTS kerak emas" degani "ingliz tili isboti kerak emas" degani emas. Odatda beshta muqobil yo‘l bor: MOI xati (oldingi ta’lim ingliz tilida bo‘lgani haqida ma’lumotnoma), Duolingo English Test yoki boshqa sertifikat, universitetning o‘z testi, shartli qabul (til kursi bilan) va foundation yili. Qaysi biri o‘tishini davlat qonuni, universitet qoidasi va ba’zan viza qoidasi birgalikda hal qiladi.
Pastdagi har bir misol rasmiy sahifadan olingan va 2026-yil 1-oktabrda tekshirilgan. Ular faqat misol: har universitetni alohida tekshiring.
5 ta muqobil yo‘l: qachon ishlaydi, qachon ishlamaydi
| Yo‘l | Ishlagan misol (rasmiy sahifa) | Ishlamagan misol | Nimani tekshirasiz |
|---|---|---|---|
| MOI xati | Buyuk Britaniya Student visa: chet eldagi ingliz tilida o‘qitiladigan universitet darajasi ingliz tili isboti sifatida sanab o‘tilgan | Polsha: 2025-yil avgustidan faqat vazirlik ro‘yxatidagi sertifikatlar qabul qilinadi | Universitet MOI’ni qaysi daraja uchun qabul qiladi: maktab yoki universitet |
| Duolingo English Test | Webster University in Tashkent: 120 ball (100–119 shartli) | Polsha ro‘yxatida DET yo‘q | Universitetning English requirements sahifasida DET nomi va minimal ball |
| Universitet ichki testi | MDIS Tashkent: o‘z ingliz tili testi (EET) IELTS o‘rniga | BMU (Toshkent): sayt ichki ingliz tili imtihonlari qabul qilinmasligini yozadi | Test qayerda, qachon, qancha turadi, natija viza uchun ham yetadimi |
| Shartli qabul | Webster Tashkent: IELTS 5.5 bilan ESL Bridge sharti bilan qabul | Qonun minimal darajani qat’iy belgilagan davlatlar | Shartni qachon va qanday bajarasiz, bajarmasangiz nima bo‘ladi |
| Foundation yili | WIUT: CIFS’ga IELTS 6.0 yoki o‘z Pre-Foundation kursining ingliz tili moduli bilan kirish | Foundation ham til isbotini so‘raydi, faqat pastroq darajada | Foundation tugagach bakalavrga o‘tish sharti |
Qo‘shimcha variant — o‘z imtihonini o‘tkazadigan grantlar. Masalan, Yaponiyaning MEXT granti elchixona yo‘lida barcha nomzodlar uchun ingliz va yapon tilidan o‘z yozma imtihonini o‘tkazadi. Sertifikat bo‘lsa, faqat nusxasi ilova qilinadi. Batafsil Yaponiyada o‘qish sahifasida.
MOI xati: nima u va qachon foyda beradi
MOI (Medium of Instruction) xati — oldingi o‘qish joyingiz beradigan rasmiy ma’lumotnoma. Unda ta’lim to‘liq ingliz tilida bo‘lgani tasdiqlanadi. Qayerda ishlashi misollar bilan:
- Buyuk Britaniya. GOV.UK Student visa sahifasida ingliz tilini isbotlash yo‘llari orasida "Buyuk Britaniyadan tashqaridagi, ingliz tilida o‘qitilgan muassasa darajasi" bor. Daraja darajasidagi o‘qish uchun esa oliygohning o‘zi tilingizni o‘z usulida baholashi mumkin, lekin daraja B2 ga teng bo‘lishi shart.
- Webster Tashkent (magistratura). Sayt bakalavrni ingliz tilida o‘qigan arizachilarga til talabi bo‘yicha imtiyoz berilishi mumkinligini yozadi.
- Amity Tashkent. Oldingi imtihon tili ingliz bo‘lsa, talab bekor qilinishi mumkin.
- Inha Tashkent. Faqat ingliz tili ona tili yoki rasmiy til bo‘lgan davlatda ingliz tilida o‘qiganlar ozod qilinadi. Toshkentdagi maktabda ingliz tilida o‘qish bu shartga tushmaydi.
- Polsha. MOI xati o‘tmaydi, faqat ro‘yxatdagi sertifikat o‘tadi. Batafsil Polshada o‘qish sahifasida.
Oddiy maktab attestati bilan MOI xati deyarli yordam bermaydi. U ko‘proq magistraturaga topshirayotgan va bakalavrni ingliz tilida o‘qiganlar uchun foydali. Xatni so‘rashdan oldin universitetdan xat qanday bo‘lishi kerakligini so‘rang: kim imzolaydi, qaysi yillar ko‘rsatiladi, asl nusxa kerakmi.
Duolingo English Test: arzonroq, lekin hamma joyda emas
DET uydan, kompyuterda topshiriladi va natija rasmiy saytga ko‘ra 2 kunda chiqadi. Minusi: qabul qiladigan joylar ro‘yxati IELTS’nikidan tor, davlat qonunlari ham uni har doim tan olmaydi. Polsha buning misoli. Qaror qilishdan oldin uchta joyda tekshiring:
- DET’ning rasmiy "Accepting Institutions" qidiruvida universitet nomi;
- universitetning o‘z English requirements sahifasida DET va minimal ball;
- viza qoidasi: davlat talaba vizasi uchun alohida til hujjati talab qiladimi.
Format, ball shkalasi va texnik talablar Duolingo English Test qo‘llanmasida. IELTS bilan qaysi biri sizga qulayligini IELTS yoki Duolingo sahifasida solishtiramiz.
Universitetga yoziladigan so‘rov xati (inglizcha namuna)
Talab sahifada aniq yozilmagan bo‘lsa, qabul bo‘limiga qisqa xat yuboring:
Dear Admissions Team,
I am applying for the BSc Computer Science programme for September 2027. I do not have an IELTS certificate yet. Could you please tell me whether you accept the Duolingo English Test, an internal English test or a Medium of Instruction letter, and what minimum score is required?
Thank you,
Aziza Tursunova
Tipik xato: "I don't have IELTS, can I enter without?" Bu savol noaniq va javobi ham noaniq bo‘ladi. Aniq so‘rang: qaysi test, qaysi ball, qaysi dastur, qaysi yil.
Taymlayn: IELTS’siz yo‘lni rejalashtirish
| Qabuldan oldin | Vazifa |
|---|---|
| 12–10 oy | 5–8 ta dastur ro‘yxati; har birida muqobil testlar bormi, rasmiy sahifadan yozib olish |
| 10–8 oy | Javob bo‘lmasa, qabul bo‘limiga yozma so‘rov; MOI xatini so‘rash |
| 8–6 oy | Tanlangan test (DET yoki boshqa) bo‘yicha mashq va birinchi urinish |
| 6–4 oy | Ariza; shartli qabul bo‘lsa, shartlarni yozma ravishda olish |
| 4–1 oy | Shartni bajarish (til kursi, qayta test), viza uchun til hujjatini tekshirish |
Rejani har doim bitta "zaxira" bilan tuzing. Tanlangan universitetlaringizdan kamida bittasi IELTS talab qilsa, IELTS’ga ham tayyorlanib boring.
Hujjatlar ro‘yxati (muqobil yo‘l uchun)
- universitetning yozma javobi yoki qabul sahifasining sanasi ko‘rsatilgan skrinshoti;
- MOI xati (universitet so‘ragan shaklda, imzo va muhr bilan);
- muqobil test natijasi (DET, LanguageCert, PTE va boshqalar) yoki ichki test natijasi;
- shartli qabul xati va til kursi shartlari;
- viza uchun alohida talab qilinsa, davlat qabul qiladigan til hujjati.
IELTS’siz yo‘lda uchraydigan xatolar
- Agentlikning "IELTS kerak emas" degan gapiga ishonish. Rasmiy sahifani yoki universitetning yozma javobini so‘rang.
- Universitetni tekshirib, vizani unutish. Universitet qabul qilgan hujjatni viza qoidasi tan olmasligi mumkin.
- Shartli qabulning narxini hisoblamaslik. Til kursi qo‘shimcha semestr va xarajat bo‘lishi mumkin.
- Eski ma’lumotga tayanish. Polshada qoida 2025-yil avgustda o‘zgardi. Undan oldin yozilgan maqola yoki forum javobi endi noto‘g‘ri bo‘lishi mumkin.
- Tilni o‘rganishni to‘xtatish. Test o‘tadi, lekin birinchi semestrdagi ma’ruza, esse va seminarlar baribir ingliz tilida.
O‘zingizni tekshiring: 6 savol
- 1. MOI xati nimani tasdiqlaydi?
- 2. Polshada 2025-yil avgustidan keyin universitet ichki testi o‘tadimi?
- 3. Webster Tashkent’da Duolingo’ning qaysi balli bilan to‘liq qabul qilinadi?
- 4. Toshkentdagi qaysi universitet sayti ichki ingliz tili imtihonlari qabul qilinmasligini yozadi?
- 5. Inha Tashkent’da Toshkentdagi maktabda ingliz tilida o‘qigan arizachi til talabidan ozod bo‘ladimi?
- 6. MEXT elchixona yo‘lida ingliz tili qanday tekshiriladi?
Javoblar
1 — Oldingi ta’lim to‘liq ingliz tilida o‘tganini. 2 — Yo‘q, faqat vazirlik ro‘yxatidagi sertifikat. 3 — 120 (100–119 bilan shartli). 4 — British Management University. 5 — Yo‘q, imtiyoz faqat ingliz tili ona yoki rasmiy til bo‘lgan davlatda o‘qiganlar uchun. 6 — Elchixonaning barcha nomzodlar uchun majburiy yozma imtihoni orqali.
Qaysi yo‘lni tanlasangiz ham: gapirish mashqi
Muqobil testlar ham, shartli qabul ham, universitet suhbati ham sizni inglizcha gapirishga majbur qiladi. DET’da speaking savollari bor, ko‘p universitetlar esa onlayn suhbat o‘tkazadi. BandMate ilovasida Bandi bilan har kuni 10–15 daqiqa gapiring: o‘zingiz, tanlagan dasturingiz va maqsadlaringiz haqida. Ilova talaffuz bo‘yicha fikr beradi, lekin rasmiy ball yoki qabul kafolati bermaydi. Toshkentda qolib o‘qish variantlarini Toshkentdagi xorijiy universitetlar sahifasida solishtiring.
Manbalar
Barcha sahifalar 2026-yil 1-oktabrda tekshirilgan.
- GOV.UK: Student visa, knowledge of English — ingliz tilini isbotlash yo‘llari, oliygohning o‘zi baholashi.
- gov.pl: Polshada qabul qilinadigan til hujjatlari — 2025-yil 1-avgustdan amaldagi ro‘yxat.
- Webster University in Tashkent: Admissions — DET, shartli qabul, ESL Bridge, MOI imtiyozi.
- MDIS Tashkent: Foundation Year — MDIS ingliz tili testi.
- British Management University: Admission requirements — ichki imtihon qabul qilinmasligi.
- WIUT: CIFS — foundation’ga kirish yo‘llari.
- Inha University in Tashkent: Application Guideline — ingliz tili talabidan ozod qilish sharti.
- Amity University Tashkent: Entry requirements — oldingi ta’lim tili bo‘yicha imtiyoz.
- MEXT: 2027 Research Students Guidelines (PDF) — elchixonadagi til imtihoni.
- Duolingo English Test — natija muddati va qabul qiladigan tashkilotlar.
