Сунъий интеллект (ChatGPT, Gemini, Claude каби чат-ботлар) инглиз тилида учта ишни яхши бажаради: ҳар доим тайёр суҳбатдош бўлади, хатонгизни тушунтиради ва сизга мос машқ тузиб беради. Натижа сиз берган топшириқ, яъни промтга боғлиқ. Яхши промтда тўрт қисм бор: AI ким бўлсин, даражангиз қандай, нима қилсин ва жавоб қандай шаклда бўлсин.
Ҳозироқ синаб кўринг. Чатга шуни ёзинг: Act as a patient English teacher. My level is A2. Ask me five questions about my family, one at a time, and correct my mistakes after each answer. Биринчи савол бир неча сонияда келади.
Қуйида ота-оналар, ўқитувчилар ва катта ёшдаги ўрганувчилар учун 10 та тайёр промт, битта ишланган мисол ва хавфсизлик қоидалари бор.
Промт тузиш: тўрт қисм
| Қисм | Инглизча мисол | Нима беради |
|---|---|---|
| Роль | Act as a patient English teacher. | Жавоб оҳанги ва услуби |
| Даража | My level is A2. Use simple words. | Қийин сўзлар камаяди |
| Вазифа | Ask me five questions about my job, one at a time. | AI узун маъруза ўрнига суҳбат қуради |
| Шакл | After each answer, correct my mistakes and explain in Uzbek. | Тузатиш ва тушунтириш аниқ жойда келади |
Промтни ўзбекча ёзсангиз ҳам бўлади, лекин инглизча ёзиш ўзи ҳам машқ. Ўзбекча тушунтиришда баъзан ғализ жумлалар учрайди; тушунмасангиз, Explain again with a simpler example деб сўранг.
10 та тайёр промт
Квадрат қавс ичидаги жойни ўзингизники билан алмаштиринг.
Гапириш учун
1. Суҳбатдош. Let's talk about [my weekend]. My level is A2. Ask one question at a time, wait for my answer and keep your replies under three sentences.
2. Шифокор олдида. You are a doctor in London. I am a patient with [a sore throat]. Start the conversation. Speak slowly and use simple words.
3. Иш суҳбати. You are an interviewer for [an accountant] job. Ask me six typical interview questions one by one. At the end, tell me three things I should improve.
Хатолар учун
4. Матнни тузатиш. Correct my text. First show the corrected version, then list each mistake with a short explanation in Uzbek: [матн]
5. Такрорланадиган хато. Here are five sentences I wrote this week. Find the mistake I repeat most often and give me five practice sentences for it: [гаплар]
Сўз ва ўқиш учун
6. Сўз тести. Make a ten-question gap-fill test with these words: [сўзлар]. Put the answers at the end.
7. Матнни соддалаштириш. Rewrite this article for A2 level in no more than 120 words. Then give me five questions about it: [матн]
8. Бирикмалар. Give me eight common phrases with "make" and "do", each with an example about daily life in Uzbekistan.
Хат ва оила учун
9. Хушмуомала хат. Help me write a short, polite email to my son's teacher asking how he is doing in class. Use B1 level. Then explain the difficult words in Uzbek.
10. Бола учун ҳикоя. Write a very short story for a seven-year-old with five animal words and simple sentences. Add three easy questions at the end. Бу промтни ота-она ишлатади ва ҳикояни болага ўзи ўқиб беради.
Сўз машқи учун тузилган тестни ёрлиқ ва варақни буклаш каби усуллар билан қандай бирлаштириш сўз ёдлаш усуллари саҳифасида кўрсатилган. Резюме ва мотивацион хатни AI билан таҳрирлашда эса инглизча резюме намунасига таянинг.
Ишланган мисол: 1-промт билан суҳбат
Қуйидаги суҳбатни таҳририят намуна сифатида тузган; ҳақиқий жавоблар бироз бошқача бўлади.
Сиз: Let's talk about my weekend. My level is A2. Ask one question at a time, wait for my answer and keep your replies under three sentences.
AI: Great! What do you usually do on weekends?
Сиз: On weekend I go to my mother house and we are cooking plov.
AI: Nice! A better way to say it: "On weekends I go to my mother's house, and we cook plov." Next question: who usually cooks the plov?
Сиз: My brother cook it, he is very good.
AI: Almost: "My brother cooks it. He's very good at it." Do you help him?
Бу ерда AI иккита муҳим нарсани тузатди: қаратқич шакли (mother's house) ва одат учун Present Simple (we cook, my brother cooks). Биринчи тузатишни эътиборсиз қолдирманг: тўғри гапни овоз чиқариб қайтаринг, кейин жавоб беринг. Хатони фақат ўқиб ўтиш эмас, қайта айтиш уни хотирада қолдиради.
Мавзуга оид сўзлар расмда
AI нимани қила олмайди
- Хато қилади. Баъзан ишонч билан нотўғри қоида ёки ўйлаб топилган маълумот беради. Грамматика қоидасини дарслик ёки луғатдан, фактларни расмий сайтдан текширинг.
- Расмий балл бермайди. «Бу иншо IELTS 6.5» деган жавоб тахмин, имтиҳон натижаси эмас.
- Матнли чатда талаффузингизни эшитмайди. Талаффуз учун овозли режим ёки махсус машқ керак, унда ҳам аниқлик чекланган.
- Жонли одамнинг ўрнини босмайди. Ўқитувчи ва ҳақиқий суҳбатдош сизни тушунмаслик ҳолатига ҳам тайёрлайди, AI эса доим сабрли ва ҳар доим тушунишга уринади.
Шунинг учун AI ни режанинг бир қисми сифатида ишлатинг. Ўқитувчисиз ўрганишнинг тўлиқ тизими инглиз тилини мустақил ўрганиш мақоласида.
Шахсий маълумот ва болалар: тўрт қоида
- Ҳужжат маълумотини ёзманг. Паспорт, карта рақами, уй манзили, телефон, соғлиқ ҳақидаги маълумотлар чатга керак эмас. Хат намунасида исмни ўзгартиринг.
- Созламаларни текширинг. Баъзи хизматлар суҳбатларни моделни яхшилашда ишлатиши мумкин. Буни қандай ўчиришни хизматнинг ёрдам саҳифасидан ўқинг.
- Болалар учун ёш чегарасига қаранг. Ҳар бир хизматнинг фойдаланиш шартларида ёш чегараси ёзилган. Кичик бола AI билан ёлғиз эмас, ота-она ёнида ишлагани маъқул.
- Муҳим ҳужжатни текширмасдан юборманг. Виза анкетаси, иш шартномаси ёки расмий хат таржимасини мутахассис ёки расмий манба билан солиштиринг.
Машқ: промтда нима етишмаяпти?
Ҳар бир промтда тўрт қисмдан (роль, даража, вазифа, шакл) қайсилари йўқ?
- 1. Correct my text.
- 2. Talk to me like a waiter.
- 3. My level is B1. Give me some words.
- 4. You are a teacher. Explain the Present Perfect.
- 5. Ask me questions about my hobbies.
Инглизчага ўгиринг:
- 6. «Секин ва оддий сўзлар билан гапиринг.»
- 7. «Ҳар бир жавобимдан кейин хатоларимни тузатинг.»
- 8. «Жавобларни охирида беринг.»
Жавоблар
1 — роль, даража ва шакл йўқ (масалан: explain each mistake in Uzbek). 2 — даража ва шакл йўқ; вазифа ноаниқ. 3 — роль ва шакл йўқ, вазифа ноаниқ: қанча сўз, қайси мавзуда? 4 — даража ва шакл йўқ: My level is A2. Give three examples from daily life. 5 — роль, даража ва шакл йўқ.
6 — Please speak slowly and use simple words. 7 — Correct my mistakes after each answer. 8 — Put the answers at the end.
Банди билан овозли машқ
Матнли чатда AI сизни ўқийди, лекин эшитмайди. BandMate иловасида эса Банди билан овоз орқали гаплашасиз: юқоридаги шифокор ёки интервью вазиятини ролда ўйнайсиз, даражангизга мос дарслардан ўтасиз ва талаффуз бўйича фикр оласиз. Банди ҳам сунъий интеллект, шунинг учун унинг фикри расмий баҳо эмас, машқ учун ёрдам. Промтлар ва AI дан фойдаланиш бўйича тўлиқроқ йўл харитаси лотин ёзувидаги сунъий интеллект билан инглиз тили саҳифасида.
