Болага уйда инглиз тилини ўргатишнинг энг яхши йўли — ҳар куни қисқа ўйин ва кундалик ҳаётдаги бир хил иборалар. Кичик бола учун 5–10 дақиқа, мактаб ёшидаги бола учун 15–20 дақиқа кифоя. Ота-она ёки буви инглизчани яхши билиши шарт эмас: 20–30 та иборани тўғри талаффуз билан ўрганиб, болага ўйин орқали такрорлаш етарли.
Қуйида тўртта асосий қоида, кун давомида ишлатиладиган 12 ибора ва саккизта ўйиннинг тўлиқ қоидаси бор. Ҳар бир ўйинда ота-она айтадиган инглизча гаплар ёзилган.
Уйда ўргатишнинг тўрт қоидаси
- Қисқа ва ҳар куни. Якшанба куни бир соатдан ҳар куни 10 дақиқа яхши. Боланинг диққати тугамасдан тўхтанг, шунда эртага ўзи сўрайди.
- Бир ўйин — бир ҳафта. Катталарга зерикарли туюлган такрор болага ёқади. Янги ўйинни ҳафтада бир марта қўшинг.
- Буюм ва ҳаракат билан. Сўзни кўрсатиб, ушлаб, бажариб айтинг: apple деганда олмани қўлига беринг.
- Хатони тузатманг, тўғрисини қайтаринг. Бола Two cat! деса, «нотўғри» деманг, Yes, two cats! деб жилмайинг. Тўғри шаклни эшитиш кифоя.
Кун давомида 12 ибора
Бу гапларни ҳар куни бир хил вазиятда айтинг. Бир-икки ҳафтадан кейин бола уларни ўзбекчасиз тушуна бошлайди.
| Вақт | Инглизча | Ўзбекча |
|---|---|---|
| Эрталаб | Good morning! Time to get up. | Хайрли тонг! Туриш вақти бўлди. |
| Эрталаб | Let's brush our teeth. | Келинг, тишимизни ювамиз. |
| Кийиниш | Put on your shoes, please. | Оёқ кийимингни кий, илтимос. |
| Кийиниш | Which colour do you want? | Қайси рангини хоҳлайсан? |
| Овқат | Wash your hands, please. | Қўлингни юв, илтимос. |
| Овқат | Are you hungry? | Қорнинг очми? |
| Овқат | Well done, you ate everything! | Баракалла, ҳаммасини единг! |
| Ўйин | Let's play! | Қани, ўйнаймиз! |
| Ўйин | Your turn. / My turn. | Сенинг навбатинг. / Менинг навбатим. |
| Ёрдам | Can you help me, please? | Менга ёрдам берасанми? |
| Кечқурун | Time for bed. | Ухлаш вақти бўлди. |
| Кечқурун | Good night, sleep well. | Хайрли тун, яхши ухла. |
8 та ўйин: қоидаси ва иборалари
Биринчи тўрт ўйин учун уйдаги оддий буюмлар етарли:
1. «Нима йўқ?» (4 ёшдан)
Столга 4–5 та буюм қўйинг ва ҳар бирини инглизча айтинг. Бола кўзини юмади, сиз биттасини яширасиз. Бола нима йўқолганини топади.
Иборалар: Close your eyes. Open your eyes. What's missing? Бола: The key!
2. «Иссиқ-совуқ» (4 ёшдан)
Кичик ўйинчоқни хонага яширинг. Бола қидиради, сиз яқинлашса warm... warmer... hot!, узоқлашса cold! дейсиз. Кейин ролларни алмаштиринг: энди бола сизга айтади.
3. Simon says (5 ёшдан)
Сиз буйруқ берасиз, бола бажаради, лекин фақат Simon says дан кейин. Simon says touch your nose! — бажаради. Jump! — бажармаслиги керак. Тана аъзолари ва ҳаракат сўзлари шу ўйинда тез ўрганилади.
4. «Қоп ичида нима бор?» (4 ёшдан)
Матодан қилинган қопга буюм солинг. Бола қўлини солиб, пайпаслаб топади: Is it a key? Сиз: Yes, it is! ёки No, it isn't. Try again!
5. Ранг овчиси (3 ёшдан)
Find something red! дейсиз, бола уйдан қизил нарса топиб келади. Ранглар номи ва «кўк» сўзидаги чалкашлик инглиз тилида ранглар мақоласида тушунтирилган.
6. Дўкон ўйини (5 ёшдан)
Столга мева ва нон қўйинг, қоғоздан пул қилинг. Бола — харидор, сиз — сотувчи, кейин аксинча. Иборалар: Can I have an apple, please? — Here you are. — How much is it? — Two thousand soums. — Thank you! Сонларни ўрганиш учун инглиз тилида сонлар саҳифасидаги жадвалдан фойдаланинг.
7. «Қаерда?» (5 ёшдан)
Тўпни қутига, қути устига, стол остига қўйиб, Where's the ball? деб сўранг. Бола It's in the box! деб жавоб беради. Кейин бола яширади, сиз топасиз.
8. Ҳайвонлар товуши (3 ёшдан)
What does a cow say? — бола Moo! дейди. Walk like a cat! Jump like a frog! — ҳаракат қилади. Ҳайвон номлари ва расмлари ҳайвонлар номи инглизча мақоласида бор.
Ёшга қараб қайси ўйиндан бошлаш
| Ёш | Биринчи ҳафта | Кейинги ҳафталар | Эътибор беринг |
|---|---|---|---|
| 3–4 ёш | Ранг овчиси | Ҳайвонлар товуши, «Иссиқ-совуқ» | Бола гапирмаса ҳам тушунади; жим туриши нормал ҳол |
| 5–6 ёш | «Нима йўқ?» | Simon says, «Қаерда?» | Бутун гап эмас, бир сўзли жавоб ҳам ютуқ |
| 7–9 ёш | Дўкон ўйини | «Қоп ичида нима бор?», сўз ёзиш | Мактабдаги мавзу билан боғланг |
| 10 ёш ва катта | Дўкон ўйинини бола бошқаради | Бола сизга ўйин ўргатади | Ўқитувчи ролини болага беринг: у ўзи ҳам мустаҳкамлайди |
Намуна: «Нима йўқ?» ўйини бошидан охиригача
Ота-она ва беш ёшли Мадина ўйнаяпти. Столда пиёла, калит, олма ва китоб бор.
Она: Look! A cup, a key, an apple, a book. Close your eyes!
Мадина: (кўзини юмади)
Она: (олмани яширади) Open your eyes. What's missing?
Мадина: Олма!
Она: Yes, the apple! Can you say "apple"?
Мадина: Apple!
Она: Well done! Now it's your turn. I close my eyes.
Эътибор беринг: Мадина аввал ўзбекча жавоб берди ва она буни хато демади, инглизчасини айтиб, қайтаришни сўради. Навбатни алмаштириш эса болани ўйинга тортади: энди у «ўқитувчи».
Ота-она ёки буви инглизчани билмаса
Бу ҳолат жуда кўп учрайди ва бу тўсиқ эмас. Уч нарса ёрдам беради:
- Иборани аввал ўзингиз эшитинг. Юқоридаги 12 гапни луғат ёки илова орқали тинглаб, талаффузини машқ қилинг. Нотўғри талаффузни ҳар куни такрорлашдан кўра, бир марта тўғрисини эшитиш яхши.
- Бирга ўрганинг. I don't know. Let's find out! («Билмайман. Келинг, бирга топамиз!») — болага ўрганиш уят эмаслигини кўрсатадиган энг яхши гап.
- Мактаб дарсига боғланг. Бола мактабда ўрганган сўзни уйда ўйинга киритинг. Ҳарфлар ва уларнинг ўқилиши учун English alphabet ўзбекча саҳифасидан бошланг.
Ёшга қараб 10 дақиқалик кунлик режа ва ҳафталик жадвал лотин ёзувидаги болалар учун инглиз тили уйда саҳифасида берилган.
Болани инглизчадан совутадиган беш одат
- Меҳмонлар олдида имтиҳон. «Қани, инглизча санаб бер-чи» деган талаб болани уялтиради. Ўйинни фақат ўзингиз билан, хоҳлаганда ўйнанг.
- Ҳар бир хатони тузатиш. Гапириш истаги сўнади. Тўғри шаклни жилмайиб қайтариш етарли.
- Бошқа бола билан солиштириш. «Қўшнининг қизи аллақачон ўқийди» деган гап ҳеч кимга ёрдам бермаган.
- Экран олдида узоқ ва ёлғиз. Мультфильм фойдали, лекин кейин у ҳақида бирга гаплашинг: What colour was the dog?
- Ўйинни уй вазифасига айлантириш. Ўйинда баҳо ва жазо бўлмасин.
Машқ: ота-она учун
Ўзбекча гапнинг инглизчасини танланг (a–h).
- 1. Кўзингни юм.
- 2. Сенинг навбатинг.
- 3. Қўлингни юв, илтимос.
- 4. Бу калитми?
- 5. Тўп қаерда?
- 6. Қизил нарса топ!
- 7. Ухлаш вақти бўлди.
- 8. Билмайман. Келинг, бирга топамиз!
Вариантлар: (a) Time for bed. (b) Is it a key? (c) Close your eyes. (d) I don't know. Let's find out! (e) Your turn. (f) Where's the ball? (g) Wash your hands, please. (h) Find something red!
Жавоблар
1 — c; 2 — e; 3 — g; 4 — b; 5 — f; 6 — h; 7 — a; 8 — d.
Олтита ва ундан кўпини топган бўлсангиз, бугуноқ биринчи ўйинни бошлашингиз мумкин.
Ота-онанинг ўз талаффузи учун
Болага тўғри намуна бўлиш учун катталар ҳам машқ қилиши керак. BandMate иловасида Банди билан юқоридаги ибораларни овоз чиқариб айтиб, талаффуз бўйича фикр оласиз ва ўз даражангизга мос дарслардан ўтасиз. Илова катталар учун мўлжалланган; болага эса энг яхши ўқитувчи — ёнида ўйнайдиган ота-онаси ёки бувиси.
Бугун кечқурун биттагина иш қилинг: ухлашдан олдин Good night, sleep well деб айтинг. Эртага бола ўзи қайтариши мумкин.
BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг
