English alphabet ўзбекча: 26 ҳарф, товуш ва кириллдаги тузоқлар

Инглиз алифбосида 26 ҳарф бор: 5 та унли (A, E, I, O, U) ва 21 та ундош, Y эса баъзан унли вазифасини бажаради. Ҳар бир ҳарфнинг номи (алифбода ва исм ҳарфлаганда айтиладиган) ва сўз ичидаги товуши бор, улар кўпинча бир хил эмас. Кирилл ёзувида ўқиб ўрганган одам учун яна бир тузоқ бор: 12 та инглиз ҳарфи кирилл ҳарфларига ўхшайди, лекин бошқача ўқилади. B — «в» эмас, H — «н» эмас, P — «р» эмас.

Қуйидаги жадвалдаги кириллча ўқилиш тахминий: у бошлаш учун ёрдам, аниқ талаффузни луғат аудиоси билан текширинг. Транскрипция (IPA) қавс ичида. Агар сизга лотин ёзувидаги ўзбек алифбоси билан солиштириш ва исмни ҳарфлаб айтиш бўйича диалог керак бўлса, English alphabet uzbekcha саҳифасини ҳам кўринг.

26 ҳарф: номи, кириллча ўқилиши ва товуши

Ҳарф	Номи (IPA)	Кириллча тахминан	Сўздаги асосий товуш	Мисол
A a	/eɪ/	эй	/æ/, /eɪ/	apple, lake
B b	/biː/	би:	/b/	book
C c	/siː/	си:	/k/, /s/	cup, city
D d	/diː/	ди:	/d/	door
E e	/iː/	и:	/e/, /iː/	egg, he
F f	/ef/	эф	/f/	face
G g	/dʒiː/	жи:	/g/, /dʒ/	garden, gym
H h	/eɪtʃ/	эйч	/h/	house
I i	/aɪ/	ай	/ɪ/, /aɪ/	ink, nice
J j	/dʒeɪ/	жей	/dʒ/	juice
K k	/keɪ/	кей	/k/	key
L l	/el/	эл	/l/	lemon
M m	/em/	эм	/m/	milk
N n	/en/	эн	/n/	nose
O o	/əʊ/ (UK), /oʊ/ (US)	оу	/ɒ/, /əʊ/	box, note
P p	/piː/	пи:	/p/	park
Q q	/kjuː/	кью:	/kw/ (qu)	question
R r	/ɑː/ (UK), /ɑːr/ (US)	а: / ар	/r/	road
S s	/es/	эс	/s/, /z/	salt, rose
T t	/tiː/	ти:	/t/	tea
U u	/juː/	ю:	/ʌ/, /juː/	umbrella, music
V v	/viː/	ви:	/v/	voice
W w	/ˈdʌbəl juː/	дабл-ю:	/w/	water
X x	/eks/	экс	/ks/	six
Y y	/waɪ/	уай	/j/, /aɪ/, /i/	yellow, fly, city
Z z	/zed/ (UK), /ziː/ (US)	зед / зи:	/z/	zero

«:» белгиси чўзиқ товушни билдиради: би: — қисқа «би» эмас, «бии». Жадвалдаги «ж» ўзбекча жон, жавоб сўзларидаги каби ўқилади, русча «жук»даги каби эмас.

Кириллга ўхшаш 12 ҳарф: кўз алдайди

Кирилл ёзувида кўп ўқиган одам инглизча сўзни кўрганда мия автоматик равишда кирилл товушини қўяди. Бош ҳарфлар билан ёзилган сўзларда (вивеска, ҳужжат, этикетка) бу хато айниқса кўп учрайди.

Инглизча ҳарф	Кирилл «эгизаги»	Кириллдаги товуш	Инглизчадаги товуш	Мисол: тўғри / хато ўқиш
A	А	а	/æ/ ёки /eɪ/	NAME — «нейм», «наме» эмас
B	В	в	/b/	BOX — «бокс», «вох» эмас
C	С	с	/k/ ёки /s/	CAT — «кэт», «сат» эмас
E	Е	е	/e/, /iː/ ёки ўқилмайди	HE — «ҳи:», «не» эмас
H	Н	н	/h/	HOT — «ҳот», «нот» эмас
K	К	к	/k/, kn да ўқилмайди	KNOW — «ноу», «кноу» эмас
M	М	м	/m/	Товуш бир хил, хавфсиз
O	О	о	/ɒ/ ёки /əʊ/	GO — «гоу», «го» эмас
P	Р	р	/p/	PET — «пет», «рет» эмас
T	Т	т	/t/; th бирикмасида бошқа товуш	TEA — «ти:»; THE учун пастга қаранг
X	Х	х	/ks/	TAXI — «такси», «тахи» эмас
Y	У	у	/j/, /aɪ/, /i/	YES — «йес», «уес» эмас

Қўлёзмада кичик ҳарфлар ҳам алдайди: кирилл курсивидаги т инглизча m га, и — u га, п — n га ўхшайди. Масалан, қўлда ёзилган run сўзини «рип» деб ўқиб юбориш осон. Инглизча ёзганда n ва u ни аниқ фарқли қилиб ёзинг: u нинг пастки қисми ёпиқ, n нинг юқориси.

Ҳарф номи ва сўздаги товуш

Ҳар бир унли ҳарфнинг камида икки асосий ўқилиши бор. Ёпиқ бўғинда (ундош билан тугаганда) «қисқа» товуш чиқади. Сўз охирида ўқилмайдиган e бўлса, унли кўпинча ўз номидек ўқилади. Бу қоидани инглизлар magic e деб аташади.

Унли	Қисқа товуш	Узун товуш (охирида e)
a	cap — «кэп»	cape — «кейп»
e	pet — «пет»	Pete — «пи:т»
i	pin — «пин»	pine — «пайн»
o	hop — «ҳоп»	hope — «ҳоуп»
u	cub — «каб»	cube — «кю:б»

Қоида кўп сўзда ишлайди, лекин истиснолар ҳам бор: have, give, come, love, done. Бу сўзларни алоҳида ёдланг.

C ва G. e, i, y олдида C кўпинча /s/ (city, cent, cycle), бошқа ҳолатда /k/ (cat, cup, cold) бўлади. G e, i, y олдида кўпинча /dʒ/ (gym, giant, page), лекин get, give, girl сўзларида /g/ қолади.

Икки ҳарф — битта товуш. sh /ʃ/ (shop), ch /tʃ/ (chair), ph /f/ (phone), wh /w/ (what), ck /k/ (black), ng /ŋ/ (sing). Охиргиси ўзбек тилида ҳам бор: тонг, денгиз сўзларидаги «нг» айнан шу товуш, шунинг учун sing ни «синг-г» деб охирига «г» қўшманг.

Ўзбек тилида йўқ ёки бошқача товушлар

H — «ҳ», «х» эмас. Ўзбекча ҳа, ҳафта сўзларидаги енгил «ҳ» инглизча /h/ га жуда яқин. Хат сўзидаги қаттиқ «х» эса инглизчада йўқ. House — «ҳаус», «хаус» эмас.
W — лаблар юмалоқ, тиш тегмайди. Ўзбек ва рус тилларида бу товуш йўқ, шунинг учун wine кўпинча vine бўлиб эшитилади. Минимал жуфтликлар билан машқ инглизча W ва V талаффузи саҳифасида.
TH — тил тишлар орасида. think /θ/ ва this /ð/ товушлари «с», «т», «з» ёки «д» билан алмаштирилади. Шунинг учун the «зэ» эмас: тил учини тишлар орасига қўйиб, овоз билан айтасиз.
/æ/ ва /e/. bad ва bed, man ва men фарқи маънони ўзгартиради. /æ/ учун оғизни «э» дагидан кенгроқ очинг.
Охирги жарангли ундош. Ўзбек тилида китоб кўпинча «китоп» бўлиб эшитилади. Инглизчада бу маънони бузади: bag (сумка) ва back (орқа), dog ва dock бошқа сўзлар.

Машқ 1: кирилл кўзи билан ўқиманг

Қуйидаги сўзлар бош ҳарфлар билан ёзилган. Аввал ҳар бирини овоз чиқариб ўқинг, кейин жавоблар билан солиштиринг.

HOT
PET
BOX
CAT
YES
TAXI
HE
PAPER
BEST
CAKE

Машқ 2: ҳарф номларидан сўз тузинг

Ҳарф номлари кириллча ёзилган. Сўзни инглизча ёзинг.

жи: – эй – эс
эйч – ай – ти:
дабл-ю: – ай – эн – ди:
кью: – ю: – ай – си: – кей
жей – ю: – эн – и:
уай – и: – эл – эл – оу – дабл-ю:
а: – и: – эй – ди:

Исмни ҳарфлаб айтиш: кириллча исм, лотинча ҳужжат

Паспорт, виза, авиачипта ва халқаро сайтларда исмингиз лотинча ёзилган. Телефонда ёки меҳмонхонада Could you spell your name? деб сўрашса, ҳужжатдаги ёзувни ҳарфма-ҳарф айтинг, кириллча вариантни эмас.

Ходим: Could you spell your surname, please?

Сиз: Sure. N-U-R-M-A-T-O-V.

Ходим: Is that M for Mike?

Сиз: Yes, M for Mike. And my first name is Allayor: A, double L, A, Y, O, R.

Ходим: Thank you. Is there an apostrophe anywhere?

Сиз: No, there isn’t.

Керакли иборалар: double L — иккита L; capital letter — бош ҳарф; apostrophe (’) — O‘ ва G‘ ҳарфлари учун; hyphen (-) — чизиқча. Ўзбекча «ҳ» кўпинча H, «х» эса X ёки KH бўлиб ёзилади. Қайси вариант ишлатилганини ҳужжатингиздан текширинг: ўзингиз ҳам бир жойда Rakhimov, бошқа жойда Raximov деб ёзсангиз, бронь ёки тўлов топилмай қолиши мумкин.

Энг кўп адаштириладиган ҳарф номлари: E («и:») ва I («ай»), G («жи:») ва J («жей»), A («эй») ва R («а:»). IELTS Listening’да исм ва манзил ҳарфлаб айтилади, битта нотўғри ҳарф жавобни нотўғри қилади. Бу ҳақда IELTS Listening spelling хатолари саҳифасида батафсил.

Жавоблар

Машқ 1:

Сўз	Тўғри ўқилиши	Кирилл кўзи нима дейди	Маъноси
HOT	ҳот	нот	иссиқ
PET	пет	рет	уй ҳайвони
BOX	бокс	вох	қути
CAT	кэт	сат	мушук
YES	йес	уес	ҳа
TAXI	такси	тахи	такси
HE	ҳи:	не	у (эркак)
PAPER	пейпә	рарер	қоғоз
BEST	бест	вест	энг яхши
CAKE	кейк	саке	торт

Машқ 2: 1 — GAS; 2 — HIT; 3 — WIND; 4 — QUICK; 5 — JUNE; 6 — YELLOW; 7 — READ.

Машқ 1да учтадан кўп хато бўлса, «Кириллга ўхшаш 12 ҳарф» жадвалини овоз чиқариб ўқинг ва 10 та сўзни эртага яна текширинг. Машқ 2да E/I ёки G/J ни адаштирган бўлсангиз, ўз исмингизни ва кўчангиз номини уч марта ҳарфлаб айтинг.

Алифбодан кейин нима?

Алифбо ва асосий товушлардан кейин энг фойдали қадам — рақамлар, кунлар ва оддий иборалар билан илк суҳбатлар. Бутун йўл инглиз тилини нолдан ўрганиш бўйича кириллча режада босқичма-босқич берилган.

BandMate иловасида бошланғич дарслар ва Bandi билан овозли суҳбат орқали ҳарф номлари, қийин товушлар ва исмингизни ҳарфлаб айтишни машқ қилишингиз мумкин; илова талаффуз бўйича фикр беради. У ўқитувчи каби лабингиз ва тилингиз ҳолатини кўрмайди, шунинг учун W ва TH каби товушларда ойнага қараб машқ қилиш ҳам фойдали.

Манбалар

BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг