Ingliz alifbosida 26 ta harf bor: 5 ta unli (A, E, I, O, U) va 21 ta undosh; Y ba’zan unli vazifasini bajaradi. Har bir harfning nomi (alifboda va ism harflaganda aytiladigan) va so‘z ichidagi tovushi bor, ular ko‘pincha bir xil emas: A harfi “ey” deb ataladi, lekin cat so‘zida /æ/ bo‘lib o‘qiladi. O‘zbek o‘rganuvchilari uchun eng chalkash harflar — A, E, I, G, J, H, R, X va Q.
Quyidagi jadvalda o‘zbekcha o‘qilish taxminiy: u boshlash uchun yordam, lekin aniq talaffuzni audio bilan tekshiring. Transkripsiya (IPA) qavs ichida berilgan.
26 harf: nomi, tovushi va misol
| Harf | Nomi (IPA) | Taxminan | So‘zdagi asosiy tovush | Misol |
|---|---|---|---|---|
| A a | /eɪ/ | ey | /æ/, /eɪ/ | cat, name |
| B b | /biː/ | bi: | /b/ | bag |
| C c | /siː/ | si: | /k/, /s/ | cat, city |
| D d | /diː/ | di: | /d/ | dog |
| E e | /iː/ | i: | /e/, /iː/ | bed, me |
| F f | /ef/ | ef | /f/ | fish |
| G g | /dʒiː/ | ji: | /g/, /dʒ/ | go, giraffe |
| H h | /eɪtʃ/ | eych | /h/ | hat |
| I i | /aɪ/ | ay | /ɪ/, /aɪ/ | sit, time |
| J j | /dʒeɪ/ | jey | /dʒ/ | job |
| K k | /keɪ/ | key | /k/ | kid |
| L l | /el/ | el | /l/ | leg |
| M m | /em/ | em | /m/ | map |
| N n | /en/ | en | /n/ | net |
| O o | /əʊ/ (UK), /oʊ/ (US) | ou | /ɒ/, /əʊ/ | hot, go |
| P p | /piː/ | pi: | /p/ | pen |
| Q q | /kjuː/ | kyu: | /kw/ (qu) | queen |
| R r | /ɑː/ (UK), /ɑːr/ (US) | a: / ar | /r/ | red |
| S s | /es/ | es | /s/, /z/ | sun, is |
| T t | /tiː/ | ti: | /t/ | top |
| U u | /juː/ | yu: | /ʌ/, /juː/ | cup, use |
| V v | /viː/ | vi: | /v/ | van |
| W w | /ˈdʌbəl juː/ | dabl-yu: | /w/ | wet |
| X x | /eks/ | eks | /ks/ | box |
| Y y | /waɪ/ | uay | /j/, /aɪ/, /i/ | yes, my, happy |
| Z z | /zed/ (UK), /ziː/ (US) | zed / zi: | /z/ | zoo |
“:” belgisi cho‘ziq tovushni bildiradi: bi: — qisqa “bi” emas, “bii”.
Unlilar haqida: har bir unli harfning kamida ikkita asosiy o‘qilishi bor. “Qisqa” tovush yopiq bo‘g‘inda (cat, bed, sit, hot, cup), “uzun”, ya’ni harf nomiga o‘xshash tovush esa ko‘pincha so‘z oxiridagi o‘qilmaydigan e bilan keladi (name, these, time, home, use). Bu qoida ko‘p so‘zda ishlaydi, lekin istisnolar ham ko‘p (have, give, come).
O‘zbek o‘rganuvchilari chalkashtiradigan harflar
| Harf | Tipik xato | Nima uchun | To‘g‘ri |
|---|---|---|---|
| A, E, I | “a”, “e”, “i” deb aytish | O‘zbek alifbosidagi nomlar | A — “ey”, E — “i:”, I — “ay” |
| E va I | Ism harflanganda E eshitib, I yozish | E harfining nomi “i:” | “i:” eshitsangiz — E, “ay” eshitsangiz — I |
| G va J | Ikkalasini “j” deb aytish | Nomlar o‘xshash | G — “ji:”, J — “jey” |
| H | “ash” yoki “xa” | Ruscha “аш”, o‘zbekcha x | “eych”; so‘zda yumshoq /h/: house — “haus”, “xaus” emas |
| R | “er” yoki “re” | Ruscha “эр” | “a:” (UK) yoki “ar” (US) |
| X | So‘zda o‘zbekcha /x/ deb o‘qish | O‘zbekchada X — “xat”dagi tovush | Inglizcha X — /ks/: box, taxi |
| Q | O‘zbekcha chuqur /q/ | “Qalam”dagi tovush | Inglizcha Q deyarli doim qu bo‘lib, /kw/: quick |
| C | Harfni tanimaslik | O‘zbek lotin alifbosida alohida C yo‘q | a, o, u oldidan /k/ (car), e, i, y oldidan /s/ (city) |
| W | /v/ deb o‘qish | O‘zbekchada W yo‘q | Lablar yumaloq, tishlar tegmaydi: wine, vine emas |
| Z | “zet” | Ruscha “зет” | “zed” (UK) yoki “zi:” (US) |
W va V farqini mashq qilish uchun inglizcha W va V talaffuzi sahifasida minimal juftliklar bor.
Ikki harf — bitta tovush
O‘zbek lotin alifbosida ham sh va ch bor, shuning uchun ular oson. Qolganlariga e’tibor bering:
| Birikma | Tovush | Misol |
|---|---|---|
| sh | /ʃ/ | shop |
| ch | /tʃ/ | chair |
| th | /θ/ yoki /ð/ | think, this |
| ph | /f/ | phone |
| wh | /w/ | what |
| ck | /k/ | black |
| ng | /ŋ/ | sing |
Th o‘zbek va rus tillarida yo‘q, shuning uchun ko‘pincha /s/, /t/, /z/ yoki /d/ bilan almashtiriladi. Buning uchun alohida mashqlar TH tovushi sahifasida.
Ismingizni inglizcha harflab aytish
Mehmonxona, aeroport, bank yoki telefon suhbatida Could you spell that, please? degan savolni albatta eshitasiz.
Xodim: Could you spell your surname, please?
Siz: Yes. It’s Y-U-S-U-P-O-V-A.
Xodim: Is that “P” for “Peter”?
Siz: Yes, P for Peter.
Xodim: And your email address?
Siz: malika dot yusupova, all lower case, at gmail dot com.
Kerakli iboralar:
- double S — ikkita S (Hasan emas, Hassan): H-A-double S-A-N.
- capital M / lower case — bosh harf / kichik harf.
- dot (.) — nuqta, at (@), hyphen yoki dash (-), underscore (_).
- B for Bravo / B for Bob — shovqinli joyda harfni so‘z bilan tasdiqlash.
O‘zbekcha ismlardagi O‘, G‘, Sh, Ch, X harflari inglizcha harflab aytilganda qiyinchilik tug‘diradi. Hujjatingizda (pasport, chipta) ism qanday yozilgan bo‘lsa, aynan shuni harfma-harf ayting. Masalan, Xurshid deb yozilgan bo‘lsa, ingliz tilida so‘zlashuvchi X ni “ks” deb o‘qishi mumkin — shuning uchun talaffuzini ham bir marta aytib bering.
Aviatsiya va telefon alifbosi (NATO): Alpha, Bravo, Charlie, Delta, Echo, Foxtrot, Golf, Hotel, India, Juliett, Kilo, Lima, Mike, November, Oscar, Papa, Quebec, Romeo, Sierra, Tango, Uniform, Victor, Whiskey, X-ray, Yankee, Zulu. Uni yodlash shart emas, lekin bron raqamini aytishda juda qo‘l keladi.
IELTS Listening’da ism va manzil harflab aytiladi va bitta noto‘g‘ri harf javobni noto‘g‘ri qiladi. Bu haqida IELTS Listening spelling xatolari sahifasida batafsil yozilgan.
Mashq 1: qaysi harf?
Harf nomini eshitdingiz. Qaysi harfni yozasiz?
- “ay”
- “i:”
- “ey”
- “jey”
- “ji:”
- “yu:”
- “uay”
- “a:”
Mashq 2: harflab aytilgan so‘zni yozing
Har bir qatorda harf nomlari berilgan. So‘zni yozing.
- ji: – ey – ti: – i:
- jey – ou – bi:
- key – ay – ti: – si: – eych – i: – en
- dabl-yu: – eych – ay – ti: – i:
- kyu: – yu: – ay – i: – ti:
- eych – ou – ti: – i: – el
Javoblar:
- Mashq 1: 1 — I; 2 — E; 3 — A; 4 — J; 5 — G; 6 — U; 7 — Y; 8 — R.
- Mashq 2: 1 — GATE; 2 — JOB; 3 — KITCHEN; 4 — WHITE; 5 — QUIET (“i:” — E, “ay” — I; ko‘pchilik shu ikkisini almashtiradi); 6 — HOTEL.
Mashq 1da 6 tadan kam to‘g‘ri bo‘lsa, jadvaldagi A, E, I, G, J, U, Y, R qatorlarini ovoz chiqarib o‘qing va o‘z ismingizni uch marta harflab ayting.
Keyingi qadam
Alifbodan keyin eng foydali qadam — raqamlar, kunlar va oddiy iboralar bilan ilk suhbatlarni boshlash. Butun yo‘l ingliz tilini noldan o‘rganish: 90 kunlik reja sahifasida bosqichma-bosqich berilgan.
BandMate ilovasida boshlang‘ich darslar va Bandi bilan ovozli suhbat orqali harf, tovush va ismingizni harflab aytishni mashq qilishingiz mumkin; ilova talaffuz bo‘yicha fikr beradi. U o‘qituvchi kabi og‘zingiz va lablaringiz holatini ko‘rmaydi, shuning uchun qiyin tovushlarda (W, TH) oynaga qarab mashq qilish ham foydali.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
