Inglizcha W va V ning farqi tishda: W da tishlar labga tegmaydi, lablar yumaloqlanib oldinga chiqadi. V da esa yuqori tishlar pastki labga yengil tegadi va ovoz g‘uvillaydi. Bu farq kichikdek tuyuladi, lekin west (g‘arb) va vest (mayka yoki nimcha), wine (vino) va vine (tok) aynan shu bilan ajraladi.
Og‘iz holati: ikki tovushni solishtiring
| W /w/ | V /v/ | |
|---|---|---|
| Lablar | Yumaloq, oldinga chiqqan, xuddi “u” deganda | Tabiiy holatda, cho‘zilmagan |
| Tishlar | Hech narsaga tegmaydi | Yuqori tishlar pastki labning ichki qismiga tegadi |
| Havo | Erkin o‘tadi, ishqalanish yo‘q | Tish va lab orasidan ishqalanib o‘tadi |
| Davomiyligi | Cho‘zib bo‘lmaydi, darhol unliga o‘tadi | Cho‘zish mumkin: vvvvv |
| Yaqin tovush | Tez aytilgan “u”: we ≈ “ui” | Rus tilidagi “в”, o‘zbekcha vaqt boshidagi v |
Tekshiruv usuli: barmog‘ingizni pastki labingizga qo‘ying. V ni aytganda lab va tish orasida titrash sezasiz. W da titrash yo‘q, faqat lablar yumaloqlanib, keyin ochiladi. Ko‘zgu ham yordam beradi: W da tishlaringiz ko‘rinmasligi kerak.
Nega o‘zbek o‘rganuvchilari W va V ni aralashtiradi
Birinchi sabab — o‘zbek tilining o‘zida. O‘zbekcha v harfi turli o‘rinlarda turlicha talaffuz qilinadi. So‘z boshida u ko‘pincha haqiqiy [v]ga yaqin (vaqt, vatan), unlidan keyin va so‘z oxirida esa lablar bilan aytiladigan, [w]ga o‘xshash tovushga aylanadi (suv, tovuq, ov). Natijada ko‘pchilik ikkalasi uchun bitta “o‘rtacha” tovush ishlatadi va bu ingliz quloqiga goh W, goh V bo‘lib eshitiladi.
Ikkinchi sabab — rus tili. Rus tilida [w] yo‘q, shuning uchun rus tili orqali ingliz tilini o‘rganganlar har bir W ni V qilib aytadi: vork, vhat, vindow.
Uchinchi sabab — yozuv. O‘zbek lotin alifbosida W harfi yo‘q, shuning uchun uni o‘qiganda miya eng yaqin harfga — V ga — suyanadi.
Teskari xato ham bor: W ni o‘rgangan o‘quvchi haddan oshirib, V o‘rniga ham W aytadi: wery well, wideo. Shuning uchun faqat W ni emas, ikkalasini birga, juftlikda mashq qilish kerak.
Bosqichma-bosqich: tovushdan gapgacha
1-qadam, W alohida (2 daqiqa). Lablarni “u” holatiga keltiring va darhol keyingi unliga o‘ting: oo-ee → we, oo-a → wa, oo-e → we. Keyin so‘zlar: we, way, wait, water, window, week, word. Har birida ko‘zguga qarang: tishlar ko‘rinmasin.
2-qadam, V alohida (2 daqiqa). Yuqori tishlarni pastki labga yengil qo‘ying va vvvvv deb 3 soniya g‘uvillating. Keyin: very, visit, video, voice, van, view, seven, travel, give. Oxiridagi v ni ham aniq ayting: give, have, five, love. O‘zbekchadagi kabi [f]ga aylantirmang.
3-qadam, almashtirish (2 daqiqa). we – ve – we – ve, wa – va – wa – va. Avval sekin, keyin tezroq. Maqsad — lablar va tishlar orasidagi o‘tishni avtomatik qilish.
4-qadam, juftliklar (3 daqiqa). Quyidagi jadvaldagi har bir juftlikni uch marta ayting: avval W so‘zi, keyin V so‘zi.
5-qadam, gaplar (3 daqiqa). Pastdagi gaplarni avval sekin, keyin odatiy tezlikda o‘qing va yozib oling.
14 ta minimal juftlik
Minimal juftlik (minimal pair) — faqat bitta tovushi bilan farq qiladigan ikki so‘z. Agar ikkalasini bir xil aytsangiz, ma’no yo‘qoladi.
| W bilan | Ma’nosi | V bilan | Ma’nosi |
|---|---|---|---|
| wine | vino | vine | tok, uzum novdasi |
| west | g‘arb | vest | mayka (BrE); nimcha (AmE) |
| wet | ho‘l | vet | veterinar |
| worse | yomonroq | verse | she’r bandi |
| went | ketdi (go) | vent | shamollatish teshigi |
| wheel | g‘ildirak | veal | buzoq go‘shti |
| while | … paytda | vile | jirkanch |
| wail | uvillamoq | veil | parda, yopinchiq |
| wiper | shisha tozalagich | viper | zaharli ilon (gadyuka) |
| wow | voy! | vow | qasamyod |
| wary | ehtiyotkor | vary | farq qilmoq |
| wane | susaymoq | vain | behuda |
| wiser | aqlliroq | visor | kozirek, soyabon |
| weird | g‘alati | veered | burilib ketdi |
Eslatma: wh bilan boshlanadigan so‘zlar (what, when, wheel, while) hozirgi ingliz va amerika talaffuzida odatda oddiy W bilan aytiladi. H ni alohida aytish shart emas.
Ikkala tovush bir so‘zda yoki bir gapda
Eng qiyini — W va V yonma-yon kelgan joylar: very well, everywhere, view from the window, twelve, interview, however, available on Wednesday.
IT va ofis ishida ko‘p uchraydigan so‘zlar: version, review, video, server, available, week, website, workflow, view, move, twelve. Standupda We reviewed the new version ni aniq aytish jamoadoshlarga ancha oson eshitiladi.
Mashq uchun 12 ta gap:
- We went to the village on a very windy Wednesday.
- Victor’s wife wore a white velvet vest.
- I’ll wait for the vet in the waiting room.
- The view from the window was wonderful.
- We invited twelve visitors from Vienna.
- Would you prefer the video or the web version?
- The wine comes from vines in the valley.
- The weather was worse than we expected.
- We have a new version of the website.
- Are you available on Wednesday evening?
- I’ll review it and write to you this week.
- Everyone was very well prepared for the interview.
Har gapni ovozingizni yozib oling. Keyin tinglang va har bir W va V ni tekshiring: tish tegdimi yoki yo‘qmi? Talaffuzni so‘z bo‘yicha tekshirish uchun Cambridge Dictionarydagi audio va transkripsiyadan foydalaning. Tovushni ovozga ergashib takrorlash usuli shadowing mashqida batafsil yozilgan.
Sherik bilan tinglash testi
Sherigingiz jadvaldagi juftliklardan birini tanlab, faqat bitta so‘zni aytadi (masalan vest). Siz qog‘ozda W yoki V ni ko‘rsatasiz. 10 ta so‘zdan keyin rollarni almashtiring: endi siz aytasiz, sherigingiz topadi. Agar sherigingiz sizning so‘zingizni noto‘g‘ri topsa, muammo talaffuzda. Agar siz uning so‘zini noto‘g‘ri topsangiz, muammo eshitishda. Ikkalasi ham mashq bilan yaxshilanadi.
Test: qaysi so‘zda W tovushi, qaysida V tovushi bor?
Ingliz tilida harf va tovush har doim mos kelmaydi. Har bir so‘zni ovoz chiqarib ayting va belgilang: W, V, ikkalasi yoki hech biri.
- one
- write
- of
- quick
- two
- language
- view
- sword
- whole
- answer
- twelve
- swim
Javoblar:
- one — W (/wʌn/): W harfi yo‘q, lekin tovush bor.
- write — hech biri: W yozilsa ham o‘qilmaydi (/raɪt/).
- of — V (/əv/): F harfi V bo‘lib o‘qiladi.
- quick — W (/kwɪk/): qu = /kw/.
- two — hech biri: W o‘qilmaydi (/tuː/).
- language — W (/ˈlæŋɡwɪdʒ/): gu ichida W tovushi bor.
- view — V (/vjuː/): oxiridagi w alohida o‘qilmaydi.
- sword — hech biri (/sɔːd/, AmE /sɔːrd/).
- whole — hech biri (/həʊl/): hole bilan bir xil.
- answer — hech biri (/ˈɑːnsə/, AmE /ˈænsər/).
- twelve — ikkalasi (/twelv/).
- swim — W (/swɪm/).
10–12 ta to‘g‘ri bo‘lsa, siz harfga emas, tovushga qaraysiz. Xato bo‘lsa, o‘sha so‘zlarni lug‘atdagi audio bilan tekshirib, uch marta takrorlang.
Keyingi qadam
W va V o‘zbek o‘rganuvchilarining eng ko‘p uchraydigan talaffuz muammolaridan biri, lekin yagona emas. Boshqa to‘qqiztasi va ularning mashqlari o‘zbeklar qiladigan 10 talaffuz xatosi sahifasida. Keyingi qiyin tovush odatda TH bo‘ladi, u uchun TH tovushi bo‘yicha alohida qo‘llanma bor.
BandMate bilan talaffuz mashqi
BandMate ilovasida mashq gaplarini ovoz chiqarib o‘qib, talaffuz bo‘yicha fikr olishingiz mumkin, Bandi bilan ovozli suhbatda esa shu so‘zlarni erkin nutqda ishlatasiz. Ilova qaysi so‘zda qiynalganingizni ko‘rsatadi, lekin u o‘qituvchi yoki imtihonchining bahosi emas. Ko‘zgu va o‘z yozuvingiz bilan tekshirishni davom ettiring.
Manbalar
- Cambridge Dictionary — so‘zlarning britan va amerika talaffuzi, IPA transkripsiyasi va audio.
