H tovushi inglizcha: yengil nafas, x emas; hour va honest

Inglizcha /h/ — bu shunchaki ochiq tomoqdan chiqqan yengil nafas. Og‘izda hech qanday to‘siq yo‘q: til ham, lablar ham keyingi unlining holatida turadi, faqat oldidan havo chiqadi. House — /haʊs/, "xaus" emas. O‘zbekcha x (xat, xona, xabar) esa til orqasi bilan tanglay orasida ishqalanish hosil qiladi, shuning uchun u inglizcha /h/ dan ancha "qo‘pol" eshitiladi.

O‘zbek tilida kerakli tovush allaqachon bor: hovli, havo, hamma so‘zlaridagi h inglizcha /h/ ga juda yaqin. Qiyinchilik boshqa joyda: rus tilida /h/ yo‘q, faqat х bor, va ko‘p inglizcha so‘z va ismlar o‘zbek tiliga rus tili orqali kirgan. Bundan tashqari, bir nechta inglizcha so‘zda h umuman o‘qilmaydi: hour, honest, honour.

Og‘iz holati: oynani terlatish usuli

1. Qishda ko‘zoynak yoki derazani nafas bilan terlatayotganingizni tasavvur qiling. Og‘izni ochib, iliq havoni "hhh" deb chiqaring. Mana shu /h/.
2. Tomog‘ingizda hech narsa qirilmasligi kerak. Qirilish, xirillash sezilsa, siz x aytyapsiz.
3. Endi og‘izni keyingi unli holatiga keltiring va nafasdan keyin darhol unlini ayting: hhh-a → hat, hhh-aʊ → house.

Qog‘oz sinovi. Og‘zingiz oldida 5 santimetr uzoqlikda yupqa qog‘oz ushlang. Hat, house, hello deganda qog‘oz yengil qimirlashi kerak, lekin ovozda ishqalanish eshitilmasin. Keyin o‘zbekcha xo‘p va inglizcha hop ni ketma-ket ayting: birinchisida tomoq "qiriladi", ikkinchisida faqat nafas.

O‘zbekcha x, o‘zbekcha h va inglizcha /h/

Oddiy qoida: inglizcha h ko‘rsangiz, xona ni emas, hovli ni eslang.

Harry nega "Garri" emas

Rus tilida h tovushi bo‘lmagani uchun an’anaga ko‘ra inglizcha ismlardagi h ruscha г yoki х bilan berilgan. O‘zbek tiliga ham ko‘p nom shu shaklda o‘tgan:

Ingliz tilida gapirganda bu nomlarni inglizcha ayting: yengil /h/ bilan. I love Harry Potter — "Garri" emas. Xuddi shunday hotel — /həʊˈtel/, hospital — /ˈhɒspɪtl/, "xotel", "xospital" emas.

Jim h: hour, honest, honour

Bir necha so‘zda h harfi yoziladi, lekin o‘qilmaydi. Ular kam, shuning uchun yod olish oson:

Herb Britaniyada h bilan aytiladi (/hɜːb/), Amerikada esa h siz. Hour va our ko‘pincha bir xil eshitiladi.

So‘z o‘rtasida ham h jim bo‘lishi mumkin: exhaust /ɪɡˈzɔːst/, exhibition /ˌeksɪˈbɪʃn/, vehicle (UK) /ˈviːəkl/, ghost, rhythm, what, where, why. Wh odatda /w/ o‘qiladi, lekin who, whose, whom, whole da /h/: /huː/, /həʊl/. So‘z oxiridagi h ham tovush bermaydi: oh, Sarah, Utah. O‘qilmaydigan boshqa harflar jim harflar (silent letters) sahifasida.

A yoki an?

Artikl yozuvga emas, tovushga qarab tanlanadi:

• a house, a hotel, a happy child — /h/ aytiladi, demak undosh tovush → a.
• an hour, an honest man, an honour — h jim, so‘z unli tovush bilan boshlanadi → an.

An hotel yoki an historic shakllari eski uslub; ba’zi britaniyaliklar hali ham an historic deydi, lekin bugungi standart a historic.

Tez nutqda yo‘qoladigan h

He, him, his, her, have, has, had gap o‘rtasida urg‘usiz kelsa, h ko‘pincha tushib qoladi:

• Tell him. → /ˈtel ɪm/
• I saw her yesterday. → /aɪ ˈsɔː ə ˈjestədeɪ/
• What has he done? → /wɒt əz i ˈdʌn/

Bu xato emas, balki tabiiy nutq. Lekin gap boshida yoki ta’kidlanganda h aytiladi: He did it, not me. Kuchsiz shakllar haqida kuchsiz shakllar (weak forms) sahifasida o‘qing.

Minimal juftliklar: h bor yoki yo‘q

Ba’zi o‘rganuvchilar teskari xato qiladi: h ni butunlay tushirib qoldiradi yoki kerak bo‘lmagan joyga qo‘shadi. Quyidagi juftlar farqni mashq qilish uchun:

Mashq so‘zlari va gaplar

Rasmlardagi so‘zlarni yengil /h/ bilan ayting. Bittasida h umuman o‘qilmaydi. Qaysi biri?

Javob: honest /ˈɒnɪst/. Honey esa /ˈhʌni/, unda h aytiladi, garchi yozuvi o‘xshash bo‘lsa ham.

Gaplar:

1. Hello! How are you?
2. Harry has a hotel in Samarkand.
3. He’s happy because he’s at home.
4. I waited for an hour at the hospital.
5. She’s an honest and helpful person.
6. Hold my hand, it’s very high here.
7. Who has the key to the house?
8. My hobby is hockey, not Hollywood films.
9. Help yourself to some honey and hot tea.
10. Her husband works in Hong Kong.

Tinglab tekshirish tartibi

1. 10 ta gapni telefoningizga yozib oling.
2. Cambridge Dictionary da hour, honest, hotel, Harry, who so‘zlarini tinglang; herb ning UK va US audiosini solishtiring.
3. O‘z yozuvingizni tinglab, har bir h da ikki narsani tekshiring: tomoqda "x" qirilishi yo‘qmi, va hour, honest da h aytilmaganmi.
4. Qirilish eshitilsa, qog‘oz sinoviga qayting va hovli — house, havo — how juftlarini ketma-ket 10 marta ayting.

Test

A. H aytiladimi (ha/yo‘q)?

• 1. hour
• 2. hotel
• 3. honest
• 4. hungry
• 5. whole
• 6. exhibition
• 7. herb (Britaniyada)
• 8. vehicle (Britaniyada)

B. A yoki an?

• 9. ___ hour
• 10. ___ horse
• 11. ___ honest answer
• 12. ___ hospital

Javoblar

1 — yo‘q; 2 — ha; 3 — yo‘q; 4 — ha; 5 — ha (/həʊl/); 6 — yo‘q; 7 — ha (Amerikada yo‘q); 8 — yo‘q.

9 — an hour; 10 — a horse; 11 — an honest answer; 12 — a hospital.

5-savolda ko‘pchilik adashadi: whole ning yozuvida wh bor, lekin u /h/ bilan o‘qiladi va hole (teshik) bilan bir xil eshitiladi. H harfining alifbodagi nomi "eych" ekanini unutmang, "ash" emas; harf nomlari haqida ingliz tili alifbosi o‘qilishi sahifasida o‘qing.

BandMate bilan mashq

BandMate ilovasida gaplarni ovoz chiqarib aytib, talaffuz bo‘yicha fikr olishingiz mumkin; Bandi bilan suhbatda hello, how, home, happy kabi so‘zlar har kuni uchraydi. Bugun bitta ish qiling: uyingiz haqida uchta gap ayting (My house has a small garden...) va har bir h ni hovli dagidek yengil nafas bilan boshlang.

Manbalar

• Cambridge Dictionary: pronunciation — UK va US audio.
• Oxford Learner’s Dictionaries — transkripsiya va audio.
• BBC Learning English: Pronunciation — tovushlar bo‘yicha video darslar.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling