Ingliz alifbosidagi 26 harfning har biri ikki xil "ovozga" ega: harf nomi va so‘z ichidagi tovushi. Harf nomi faqat alifboni aytganda va biror narsani harflab aytganda (ism, email, parol, bron kodi) ishlatiladi: A — /eɪ/ "ey", E — /iː/ "i:", I — /aɪ/ "ay". So‘z ichida esa o‘sha harflar boshqacha o‘qiladi: cat dagi A "ey" emas, /æ/.
Bu sahifa aynan harf nomlariga va ularni tez, xatosiz harflab aytishga bag‘ishlangan. Har bir harfning so‘zdagi asosiy tovushlari va misol so‘zlari English alphabet uzbekcha jadvalida berilgan.
Harf nomi va harf tovushi: nega ikkalasi kerak
O‘zbek lotin alifbosida harf nomi va tovushi deyarli bir xil: b harfini "be" deymiz, so‘zda ham /b/ o‘qiladi. Ingliz tilida esa bu ikki narsa bir-biridan ancha uzoqlashgan. Shuning uchun ikki xil vaziyatni ajrating:
- So‘zni o‘qiyapsiz (name, city, giraffe) — harf nomi emas, harf tovushi kerak. City — /ˈsɪti/, "si-ti-uay" emas.
- So‘zni harflayapsiz (Could you spell that?) — faqat harf nomlari kerak: city — "si: – ay – ti: – uay".
O‘zbek o‘rganuvchilari ikkinchi vaziyatda ko‘proq qiynaladi: maktabda alifbo bir marta yodlanadi, keyin deyarli ishlatilmaydi. Bank operatori yoki mehmonxona xodimi elektron pochtangizni so‘raganda esa aynan shu ko‘nikma kerak bo‘ladi.
26 harf nomi: 7 ta tovush guruhi
Harf nomlarini bittalab yodlash o‘rniga, ularni oxiridagi tovush bo‘yicha guruhlang. Shunda eshitganda ham, aytganda ham chalkashlik kamayadi.
| Guruh | Harflar | Nomlari (IPA) | Taxminiy o‘qilishi |
|---|---|---|---|
| 1. "ey" guruhi | A, H, J, K | /eɪ/, /eɪtʃ/, /dʒeɪ/, /keɪ/ | ey, eych, jey, key |
| 2. "i:" guruhi | B, C, D, E, G, P, T, V | /biː/, /siː/, /diː/, /iː/, /dʒiː/, /piː/, /tiː/, /viː/ | bi:, si:, di:, i:, ji:, pi:, ti:, vi: |
| 3. "e" guruhi | F, L, M, N, S, X, Z (UK) | /ef/, /el/, /em/, /en/, /es/, /eks/, /zed/ | ef, el, em, en, es, eks, zed |
| 4. "ay" guruhi | I, Y | /aɪ/, /waɪ/ | ay, uay |
| 5. "ou" guruhi | O | /əʊ/ (UK), /oʊ/ (US) | ou |
| 6. "yu:" guruhi | Q, U, W | /kjuː/, /juː/, /ˈdʌbl juː/ | kyu:, yu:, dabl-yu: |
| 7. "a:" guruhi | R | /ɑː/ (UK), /ɑːr/ (US) | a: yoki ar |
Amerika ingliz tilida Z harfi /ziː/ "zi:" deb ataladi va 2-guruhga o‘tadi. Ba’zi britaniyaliklar va irlandlar H ni /heɪtʃ/ "heych" deb aytadi; ikkalasi ham tushuniladi. "Taxminiy o‘qilishi" ustunidagi ":" cho‘ziq tovush belgisi: bi: qisqa "bi" emas, cho‘zib aytilgan "bii".
Bir daqiqalik mashq: 2-guruhni (B, C, D, E, G, P, T, V) ketma-ket uch marta ayting. Bu eng katta guruh va telefonda eng ko‘p aralashadigan harflar shu yerda.
Qaysi harflar eshitganda aralashadi
Bir guruhdagi harflar oxiri bir xil eshitiladi, farq faqat boshidagi undoshda. Shovqinli joyda yoki telefonda aynan shu undosh yo‘qolib qoladi.
| Aralashadigan harflar | Nima uchun | Qanday tasdiqlash mumkin |
|---|---|---|
| B, D, P, T, V | Hammasi "…i:" bilan tugaydi | B for Bravo, D for Delta, P for Papa |
| M va N | Ikkalasi burun tovushi | M for Mike, N for November |
| F va S | Ikkalasi "e" bilan boshlanib, shivirlab tugaydi | F for Foxtrot, S for Sierra |
| E va I | O‘zbekcha "i" E ning inglizcha nomiga o‘xshaydi | "i:" = E, "ay" = I |
| G va J | Ikkalasi "j" bilan boshlanadi | G — "ji:", J — "jey" |
| A va R | Britaniya talaffuzida R — "a:" | A — "ey", R — "a:" |
| Q va U | Ikkalasi "yu:" bilan tugaydi | Q for Quebec |
Ikki harfni ajratolmay qolsangiz, so‘rash normal holat: Sorry, was that B or D? yoki B as in Bravo? Bu iboralar xalqaro aeroportlarda, kol-markazlarda har kuni ishlatiladi. Tasdiqlovchi so‘zni har doim NATO alifbosidan olish shart emas: B for Bob ham tushuniladi. Muhimi, so‘z shu harf bilan aniq boshlansin.
Harflab aytish qoidalari: email, parol, kod
Ingliz tilida harflab aytishning o‘z "grammatikasi" bor. Quyidagi so‘zlarni yod oling:
| Belgi yoki holat | Inglizcha aytilishi | Misol |
|---|---|---|
| @ | at | nodira at gmail dot com |
| . | dot (emailda), full stop (gap oxirida) | uz dot edu |
| - | hyphen yoki dash | ali hyphen valiyev |
| _ | underscore | jasur underscore dev |
| / | slash (forward slash) | bandmate dot uz slash blog |
| Ikki bir xil harf | double L, double S | Mullo — M-U-double L-O |
| Bosh harf | capital A, upper case | capital T |
| Kichik harf | small a, lower case | all lower case |
| Bo‘sh joy yo‘q | all one word | tashkentcity, all one word |
| 0 raqami | zero; Britaniyada telefon raqamida ko‘pincha "oh" | nine nine oh one |
Britaniyada double L ko‘p ishlatiladi, amerikaliklar esa ko‘pincha harfni ikki marta aytadi: L-L. Ikkalasi to‘g‘ri.
Uzun qatorni bo‘lib ayting. Kodni bir nafasda "K7QX2M" deb tashlamang. 3 tadan guruhlang va har guruhdan keyin bir soniya to‘xtang: K, seven, Q — pause — X, two, M. Tinglovchi yozib ulguradi va xato kamayadi.
Harf va raqamni aralashtirmaslik uchun: O va 0, I va 1, S va 5, B va 8 yozuvda o‘xshaydi. Kodda shunday belgi bo‘lsa, aniq ayting: the letter O, the number zero.
Namuna: elektron pochta
Pochta: dilnoza.karimova95@gmail.com
Aytilishi: d-i-l-n-o-z-a, dot, k-a-r-i-m-o-v-a, nine five, at gmail dot com.
Harf nomlari bilan: "di: – ay – el – en – ou – zed – ey, dot, key – ey – a: – ay – em – ou – vi: – ey, nine five, at gmail dot com".
Gmail, yahoo, mail kabi taniqli domenlarni harflash shart emas, so‘z sifatida aytiladi.
Namuna: telefonda bron kodi
Quyidagi suhbatda mijoz aviachipta bron kodini tekshiryapti.
Operator: Can I have your booking reference, please?
Mijoz: Yes, it’s K, seven, Q… X, two, M.
Operator: Was that Q for Quebec?
Mijoz: Yes, Q for Quebec. And the last letter is M for Mike.
Operator: Thank you. And your surname?
Mijoz: Tursunov. T-U-R-S-U-N-O-V.
Operator: Is that V for Victor at the end?
Mijoz: That’s right, V for Victor.
Operator: Perfect, I’ve found your booking.
O‘zbekcha ismlarni harflash
O‘zbek ismlaridagi ikki harfli tovushlar inglizcha harflanganda alohida harflar bo‘lib aytiladi:
- Sh → S-H: Sherzod — S-H-E-R-Z-O-D.
- Ch → C-H: Chori — C-H-O-R-I.
- Ng → N-G: Mingboy — M-I-N-G-B-O-Y.
- O‘ va G‘ — hujjatingizda qanday yozilgan bo‘lsa, shunday ayting. Apostrof bo‘lsa, uni ham nomlang: O, apostrophe. Bo‘lmasa, oddiy O yoki G.
- X — inglizcha "eks" deb ataladi, so‘z ichida esa /ks/ o‘qiladi. Xayrulla ismini harflagandan keyin talaffuzini ham bir marta ayting, aks holda tinglovchi uni "Ksayrulla" deb o‘qishi mumkin.
- Q — inglizcha "kyu:". Ingliz tilida Q deyarli doim U bilan keladi, shuning uchun Qodir ni eshitgan odam "Q-U" deb yozib qo‘yishi mumkin. Q, then O deb aniqlashtiring.
Ismda ikki bir xil harf ketma-ket kelsa (masalan, familiya hujjatda Hassanov deb yozilgan bo‘lsa), double S deyishni unutmang.
Tinglab tekshirish tartibi
Harf nomlarini to‘g‘ri aytayotganingizni o‘zingiz tekshirishingiz mumkin:
- Yozib oling. Telefoningizning diktofonida quyidagilarni harflab ayting: to‘liq ismingiz, familiyangiz, elektron pochtangiz, uy manzilingizdagi ko‘cha nomi, Wi-Fi parolingizga o‘xshash o‘ylab topilgan kod (masalan, Tash7Nur).
- Solishtiring. Cambridge Dictionary yoki Oxford Learner’s Dictionaries saytida harfning o‘zini qidiring (masalan, "h" yoki "z"). Harf nomining Britaniya va Amerika audiosi bor. Ayniqsa A, E, I, G, J, R, W harflarini tinglang.
- Tinglovchi sifatida tekshiring. Yozuvni ikki kundan keyin qayta eshiting va eshitganingizni qog‘ozga yozing. Yozgan narsangiz asl matn bilan bir xil chiqsa, harflashingiz tushunarli.
Harflab aytish uchun mashq ro‘yxati (har birini ovoz chiqarib ayting): Samarkand, Chorsu, Yunusobod, Andijan, Fergana, Namangan, Khiva, Bukhara, Nukus, Termez, Qarshi, Urgench. Bu shahar nomlarining inglizcha yozilishi turli manbalarda farq qilishi mumkin (Samarkand va Samarqand), shuning uchun harflashdan oldin qaysi yozuvni ishlatayotganingizni aniqlang.
IELTS Listening’ning birinchi bo‘limida ism va manzil ko‘pincha harflab aytiladi va imlo xatosi javobni noto‘g‘ri qiladi. Tinglab yozish tomoni IELTS Listening spelling xatolari sahifasida alohida ko‘rilgan. Telefon raqami va uy manzilini aytish iboralari esa telefon raqami va manzilni inglizcha aytish qo‘llanmasida.
Mashq
A. Harf nomlari berilgan. Qaysi so‘z hosil bo‘ladi?
- 1. eych – ey – ti:
- 2. jey – ou – key – i:
- 3. dabl-yu: – ay – ef – ay
- 4. zed – ou – ou
- 5. kyu: – yu: – ay – zed
- 6. ji: – ay – a: – el
B. Qaysi harf o‘z guruhiga tegishli emas?
- 7. B, D, F, P, T
- 8. A, H, J, K, R
- 9. F, L, M, N, U
- 10. Q, U, W, Y
C. Quyidagilarni inglizcha harflab qanday aytasiz? Yozib chiqing.
- 11. aziza_n@mail.ru
- 12. Bobur Mirzo (bosh harflari bilan)
Javoblar
1 — HAT. 2 — JOKE. 3 — WIFI. 4 — ZOO. 5 — QUIZ. 6 — GIRL.
7 — F (qolganlari "…i:" bilan tugaydi, F — "ef"). 8 — R (qolganlari "ey" guruhida). 9 — U (qolganlari "e" bilan boshlanadi). 10 — Y (qolganlari "yu:" bilan tugaydi, Y — "uay").
11 — a-z-i-z-a, underscore, n, at mail dot r-u (ru domeni odatda harflab aytiladi: "a: – yu:").
12 — capital B, o-b-u-r, space, capital M, i-r-z-o — yoki qisqaroq: Bobur, B-O-B-U-R, Mirzo, M-I-R-Z-O.
1-savolda "eych" ni boshqa harf deb o‘ylagan bo‘lsangiz yoki 6-savolda "a:" ni A deb o‘ylagan bo‘lsangiz, 1- va 7-guruhlarni yana bir bor ovoz chiqarib o‘qing. Harf nomlari tovushlarini IPA belgilari bilan ko‘rish uchun ingliz tili fonetikasi va IPA jadvali sahifasiga o‘ting.
BandMate bilan mashq
BandMate ilovasidagi boshlang‘ich darslarda harflar, raqamlar va o‘zingizni tanishtirish iboralari bor. Bandi bilan ovozli suhbatda "Can you spell your name?" kabi savollarga javob berib, talaffuz bo‘yicha fikr olishingiz mumkin. Suhbatdan keyin bitta aniq ish qiling: o‘z elektron pochtangizni uch tadan guruhlab, yozib oling va qayta tinglang.
Manbalar
- Cambridge Dictionary — harf va so‘zlarning Britaniya va Amerika audiosi.
- Oxford Learner’s Dictionaries — transkripsiya va audio.
- BBC Learning English: Pronunciation — tovushlar bo‘yicha qisqa darslar.
