Milliy sertifikat (Multilevel) imtihoniga repetitorsiz tayyorlanish mumkin. Buning uchun uchta narsa kerak: rasmiy format va baholash mezonlarini bilish, har bir savol turini vaqt bilan mashq qilish va xatolarni daftarga yozib, ular qaytarilishini kuzatish. Quyidagi 8 haftalik reja kuniga taxminan bir soatga mo‘ljallangan. Unda rasmiy format jadvali, kunlik vazifalar va javobli mashq bor.
Reja imtihon formatiga moslashishga qaratilgan. Agar hozirgi darajangiz B1 va maqsadingiz B2 bo‘lsa, til darajasini ko‘tarishga bag‘ishlangan B1 dan B2 gacha 10 haftalik rejani ham ko‘ring.
Avval formatni biling
Bilim va malakalarni baholash agentligining test formati sahifasi va Speaking formati bo‘yicha:
| Bo‘lim | Vaqt | Tuzilma | Savol turlari |
|---|---|---|---|
| Listening | 45 daqiqa | 6 qism, 35 savol | 3 variantli test, bo‘sh joyni to‘ldirish (bir so‘z yoki raqam), moslashtirish; har bir matn ikki marta eshittiriladi |
| Reading | 60 daqiqa | 5 qism, 35 savol | bo‘sh joy, e’lonlarni moslashtirish, sarlavhalar, 4 variantli test, True/False/Not Given |
| Writing | 60 daqiqa | 2 qism, 3 topshiriq | norasmiy email (50 so‘z), rasmiy email (120–150 so‘z), onlayn nashr uchun matn (180–200 so‘z) |
| Speaking | 15 daqiqa | Part 1.1, 1.2, 2, 3 | shaxsiy savollar, ikki rasmni taqqoslash, rasm va 3 savol, “for/against” mavzusi |
Listening, Reading va Writing birga 2 soat 45 daqiqa davom etadi. Agentlikning baholash mezonlariga ko‘ra daraja to‘rt bo‘limning o‘rtacha bali bo‘yicha belgilanadi: 38–50 — B1, 51–64 — B2, 65–75 — C1, 37 va undan past — B1 dan quyi. Writing’da ikkinchi topshiriq ballning 67 foizini tashkil etadi.
Format hujjatida “aprobatsiya natijasida o‘zgartirish kiritilishi mumkin” deyilgan. Tayyorgarlikni boshlashdan oldin va imtihondan bir hafta oldin sahifani qayta oching.
Kerakli narsalar
- telefon: taymer va ovoz yozish uchun
- A4 daftar: xatolar daftari sifatida
- agentlik sayti va ishonchli manbalardagi namunaviy topshiriqlar
- har kuni bir soat, haftada olti kun
Xatolar daftari — rejaning asosi. Har bir xatoni shu shaklda yozing:
| Sana | Bo‘lim/qism | Xato | Sababi | Qoida yoki to‘g‘ri variant |
|---|---|---|---|---|
| 12.10 | Reading 4 | False o‘rniga Not Given | Matnda yo‘q ma’lumotni “mantiqan” qo‘shdim | Faqat matndagi dalilga tayanish |
| 13.10 | Writing 1 | Rasmiy emailda “Hi” | Uslub farqi | “Dear Sir or Madam,” |
8 haftalik reja
1-hafta: diagnostika
- Dushanba: Listening’ning to‘liq bo‘limi (45 daqiqa). Har bir xatoni daftarga yozing.
- Seshanba: Reading’ning to‘liq bo‘limi (60 daqiqa).
- Chorshanba: Writing’ning to‘liq bo‘limi (60 daqiqa). So‘zlarni sanang, ruxsat etilgan hajmga tushdingizmi?
- Payshanba: Speaking’ning to‘rt qismini telefonga yozib oling.
- Juma–shanba: Hamma xatolarni turlarga ajrating. Eng zaif ikki qismni tanlang, ular 2–6-haftalarda ko‘proq vaqt oladi.
2–3-hafta: Listening va Reading savol turlari
- Har kuni bitta Listening qismi va bitta Reading qismi, har birini alohida taymer bilan bajaring.
- Listening’dagi bo‘sh joylarda imloni tekshiring: ism, raqam, ko‘plik -s.
- Reading 3-qismda (sarlavhalar) avval har paragrafning birinchi va oxirgi gapini o‘qing.
- Reading 4-qismda har bir True/False/Not Given javobi uchun matndagi dalil satriga raqam qo‘ying.
- Shanba: 2–3-haftadagi xatolarni qayta ishlang. Qaysi tur kamaydi?
Qismlar bo‘yicha usullar Listening tayyorgarligi maqolasida batafsil yozilgan.
4–5-hafta: Writing
- Dushanba, chorshanba, juma: bitta to‘liq Writing bo‘limi (60 daqiqa). Vaqtni 8 + 18 + 28 daqiqaga bo‘ling, 6 daqiqa tekshirishga qolsin.
- Seshanba, payshanba: kechagi matnni qayta yozing. Faqat bitta narsani yaxshilang: uslub, paragraf bog‘lanishi yoki grammatika.
- Tekshirish ro‘yxati: email’dagi barcha punktlar yoritilganmi? Rasmiy emailda qisqartmalar (I’m, don’t) yo‘qmi? Ikkinchi topshiriqda sarlavha va o‘quvchiga murojaat bormi?
6-hafta: Speaking
- Har kuni to‘rt qismning hammasini agentlik vaqtlari bilan bajaring: 1.1 — har savolga 30 soniya; 1.2 — 45 va 30 soniya; Part 2 — 1 daqiqa tayyorgarlik va 2 daqiqa javob; Part 3 — 1 daqiqa tayyorgarlik va 2 daqiqa javob.
- Yozuvni tinglab, uchta savolni tekshiring: har bir savolga javob berildimi? Part 3 da ikkala tomon yoritildimi? Yodlangan gap bormi?
- Agentlikning Speaking baholash shkalasida yodlangan yoki mavzuga aloqasiz javob 0 ball bilan baholanishi yozilgan. Shuning uchun tayyor matn emas, tuzilma o‘rganing.
7-hafta: aralash mashq va birinchi mock
- Dushanba: to‘liq mock test, haqiqiy tartibda — Listening, Reading, Writing, keyin Speaking.
- Seshanba–juma: mockdagi eng ko‘p xato qilingan qismga har kuni 40 daqiqa, qolgan bo‘limlarga 20 daqiqa ajrating.
- Uyda sinov o‘tkazish tartibi CEFR mock test qo‘llanmasida bor.
8-hafta: ikkinchi mock va imtihon logistikasi
- Dushanba: ikkinchi mock test. Natijani 1-hafta diagnostikasi bilan solishtiring.
- Seshanba–payshanba: faqat xatolar daftaridagi eng ko‘p takrorlangan uchta xato ustida ishlang.
- Juma: yengil takrorlash. Imtihon joyi va vaqtini my.gov.uz’dan tekshiring, hujjatlarni tayyorlang.
- Imtihon sanasi hali tanlanmagan bo‘lsa, sanalarni qayerdan tekshirishni oldindan o‘qing: ro‘yxat imtihondan kamida 12 kun oldin yopiladi.
Mustaqil tayyorlanganda uchraydigan uch xato
- Faqat kuchli bo‘limni mashq qilish. Listening yoqqani uchun har kuni shuni qilish yoqimli, lekin daraja o‘rtacha ball bilan belgilanadi. Zaif bo‘limga ko‘proq vaqt bering.
- Taymersiz ishlash. Reading’ni vaqtsiz 35/35 qilish imtihonda 60 daqiqaga sig‘ishingizni ko‘rsatmaydi.
- Writing va Speaking’ni tekshirmaslik. O‘z matningizni ertasi kuni yangi ko‘z bilan o‘qing yoki sherik bilan almashing. Yozuvni tinglamaslik — mashqning yarmini tashlab ketish demak.
Mashq: True / False / Not Given
Matn mashq uchun yozilgan, rasmiy test materiali emas.
Last year, the city library in Samarkand opened a reading room that stays open until 10 p.m. The idea came from students who said they had nowhere quiet to study in the evening. In the first six months, the room was used mostly by university students, although a few office workers also came after work. The library now plans to add a small café, but it has not yet decided when.
- 1. The reading room closes at 10 p.m.
- 2. Teachers suggested opening the room in the evening.
- 3. Most visitors in the first six months were university students.
- 4. Office workers complained about the opening hours.
- 5. The library has already opened a café.
Javoblar:
- 1. True — “stays open until 10 p.m.”
- 2. False — g‘oya o‘qituvchilardan emas, talabalardan chiqqan: “came from students”.
- 3. True — “used mostly by university students”.
- 4. Not Given — ofis xodimlari kelgani aytilgan, shikoyat haqida ma’lumot yo‘q.
- 5. False — “plans to add a small café”: kafe hali faqat reja, demak “already opened” matnga zid.
4- va 5-savollarni solishtiring. 5-savoldagi da’voga matn aniq qarshi chiqadi: kafe ochilgan emas, faqat rejalashtirilgan. Bu False. 4-savolda esa matn shikoyat haqida hech narsa demaydi. Bu Not Given. O‘zbek o‘rganuvchilar ko‘pincha “mantiqan shunday bo‘lsa kerak” deb Not Given o‘rniga False tanlaydi. Har bir javobni faqat matndagi satr bilan tasdiqlang.
BandMate bilan
BandMate 6-haftadagi Speaking mashqini har kuni bajarishga yordam beradi. Bandi bilan ovozli suhbat qilasiz, ilova esa grammatika va talaffuz bo‘yicha fikr bildiradi. Darslar bo‘limidagi mashqlar lug‘at va grammatikani takrorlash uchun. BandMate Multilevel imtihonining rasmiy mock testi emas va daraja bermaydi. Listening, Reading va Writing’ni agentlik formati bo‘yicha alohida mashq qilishingiz kerak.
Manbalar
- Bilim va malakalarni baholash agentligi: chet tili test formatlari
- Agentlik: Multilevel baholash mezonlari (PDF)
- Agentlik: Multilevel Speaking formati (PDF)
- Agentlik: Multilevel Speaking baholash shkalasi (PDF)
