Inglizcha so‘zni yodlash va uni gapirganda ishlatish — ikki alohida vazifa. Ro‘yxatdagi "so‘z — tarjima"ni yodlasangiz, so‘zni matnda taniysiz, lekin suhbatda u esingizga kelmaydi. Nutqqa o‘tkazish uchun so‘zni birikma bilan oling, o‘zingiz haqingizda gap tuzing, uni o‘zbekchadan inglizchaga eslab ko‘ring, oraliq bilan takrorlang va 24 soat ichida og‘zaki ishlating. Kuniga 8–10 so‘z shu yo‘l bilan 30 ta ro‘yxatdagi so‘zdan ko‘proq foyda beradi.
So‘zni "bilish"ning uch darajasi
| Daraja | Qanday bilinadi | Misol: afford |
|---|---|---|
| Taniyman | Matnda ko‘rsam, ma’nosini bilaman | "I can't afford it" — tushunaman |
| Tushuntira olaman | Vaqt bersa, gap tuzaman | O‘ylab, yozib gap tuzaman |
| Ishlataman | Suhbatda o‘ylamasdan chiqadi | Narx haqida gapirganda o‘zi keladi |
Ko‘pchilikda so‘zlar birinchi darajada qoladi. Quyidagi besh bosqich so‘zni uchinchi darajaga olib chiqish uchun.
1-bosqich: so‘zni birikma bilan yozing
Yolg‘iz so‘z qaysi fe’l yoki predlog bilan ishlatilishini o‘rgatmaydi. O‘zbekcha "xato qilmoq"dan do a mistake chiqadi, inglizchada esa make a mistake.
Har so‘z uchun kartani shunday to‘ldiring:
| Qator | Namuna |
|---|---|
| So‘z va urg‘u | DEADline |
| Birikmalar | meet a deadline, miss a deadline, a tight deadline |
| O‘z gapingiz | I missed the deadline for my university application last year. |
| O‘zbekcha ma’no | muddat, oxirgi muddat |
Birikmalarni lug‘atdan oling: Oxford Learner's Dictionaries va Cambridge Dictionary har so‘z uchun misol gaplar beradi.
2-bosqich: shaxsiy gap tuzing
Kitobdagi gap tez unutiladi, o‘zingiz haqingizdagi gap esa esda qoladi. "People commute to work" o‘rniga: "I commute from Yunusobod to Chilonzor every day, and it takes about forty minutes."
Qiyin so‘z uchun ovoz yoki tasvir bog‘lash mumkin: obstacle (to‘siq) — "ob-stakan": yo‘lingizda ulkan stakan to‘siq bo‘lib turibdi. Bu usulni faqat esda qolmayotgan so‘zlarga ishlating; har so‘zga tasvir o‘ylash vaqt oladi.
3-bosqich: o‘zbekchadan inglizchaga eslang
Ro‘yxatni ko‘z bilan qayta o‘qish tanishlik hissini beradi, lekin eslashni mashq qilmaydi. Kartaning o‘zbekcha tomoniga qarang va inglizcha birikmani ovoz chiqarib ayting, keyin tekshiring. Eslash qiyin bo‘lgan so‘z yaxshiroq esda qoladi — shuning uchun bu bosqich noqulay tuyulsa, to‘g‘ri ishlayapsiz.
4-bosqich: oraliq bilan takrorlang
Bir kunda o‘n marta takrorlash bir necha kunga bo‘lingan to‘rt takrorlashdan kam foyda beradi. Amaliy jadval:
| Takrorlash | Qachon | Nima qilasiz |
|---|---|---|
| 1 | O‘sha kuni kechqurun | O‘zbekchadan eslash |
| 2 | Ertasi kuni | Eslash + yangi gap |
| 3 | 3 kundan keyin | Eslash + og‘zaki javobda ishlatish |
| 4 | 1 haftadan keyin | Eslash |
| 5 | 3 haftadan keyin | Eslash; oson bo‘lsa, kartani chiqarib qo‘ying |
Qiyin so‘z oraliqni qisqartiradi, oson so‘z uzaytiradi. Buni avtomatik qiladigan ilovalar va qog‘oz usuli spaced repetition maqolasida tushuntirilgan.
5-bosqich: 24 soat ichida nutqda ishlating
So‘zni majburan ishlatadigan uchta savol tuzing va javobni yozib oling. Afford uchun: "What would you buy if you could afford it?", "What can't students in your city afford?", "Can you afford to live alone?" Suhbatda so‘z tabiiy chiqqan zahoti uni uchinchi darajaga o‘tdi deb hisoblang.
Namuna: 8 so‘zlik to‘plam, "ish va kundalik hayot"
| So‘z | Birikma | Shaxsiy gap (namuna) |
|---|---|---|
| deadline | meet a deadline | I usually meet deadlines, but only at the last minute. |
| afford | can't afford to | I can't afford to buy a car this year. |
| commute | a long commute | My commute to work takes forty minutes by metro. |
| get used to | get used to + -ing | I'm still getting used to waking up at six. |
| run out of | run out of time | I always run out of time in exams. |
| reliable | a reliable friend | My old phone isn't very reliable anymore. |
| look forward to | look forward to + -ing | I'm looking forward to seeing my cousins at the wedding. |
| manage to | manage to finish | I managed to finish the report before lunch. |
Shu to‘plam bilan bir hafta:
- Dushanba. Kartalarni yozing, har so‘zga shaxsiy gap (20 daqiqa). Kechqurun o‘zbekchadan eslang (5 daqiqa).
- Seshanba. Eslash (5 daqiqa). Har so‘zga savol tuzib, 3 daqiqalik og‘zaki javob yozib oling.
- Payshanba. Eslash. "Mening ish kunim" mavzusida 2 daqiqa gapiring va kamida beshta so‘zni ishlating.
- Keyingi dushanba. Eslash. Qaysi so‘zlar yozuvda o‘zi chiqdi? Ular faol. Qolganlari keyingi haftaga o‘tadi.
Shu usulni yuzlab so‘zga kengaytirmoqchi bo‘lsangiz, 500 ta so‘zni faollashtirish maqolasida 10 haftalik tartib va so‘z tanlash qoidalari bor.
O‘zbek va rus tilida so‘zlashuvchilarning tipik xatolari
| Xato | To‘g‘ri | Sababi |
|---|---|---|
| do a mistake | make a mistake | O‘zbekcha "xato qilmoq" |
| discuss about the plan | discuss the plan | discuss predlogsiz |
| explain me | explain to me | explain shaxsni to bilan oladi |
| listen music | listen to music | listen to |
| say me | tell me | tell shaxs bilan, say shaxssiz |
| I am agree | I agree | agree — fe’l |
| a big magazine near my house | a big shop near my house | Ruscha "магазин" — do‘kon; magazine — jurnal |
| She is very accurate (tartibli ma’nosida) | She is very tidy / careful | Ruscha "аккуратный"; accurate — aniq, xatosiz |
| actual problem (dolzarb ma’nosida) | current / relevant problem | Ruscha "актуальный"; actual — haqiqiy |
| He is sympathetic (chiroyli ma’nosida) | He is good-looking | Ruscha "симпатичный"; sympathetic — hamdard |
Oxirgi to‘rt qator "soxta do‘stlar" (false friends): so‘z tanish ko‘rinadi, lekin ma’nosi boshqa. Ruscha orqali o‘rgangan bo‘lsangiz, ularni alohida kartaga yozing.
So‘z faol bo‘ldimi: uch tekshiruv
- Eslash: o‘zbekcha ma’nodan inglizcha birikmani 3 soniyada ayta olasizmi?
- Qo‘llash: so‘zni yangi vaziyatda, oldin tuzmagan gapda ishlata olasizmi?
- Erkin nutq: 2 daqiqalik yozuvda so‘z so‘ralmasdan o‘zi chiqdimi?
Uchala "ha" bo‘lsa, so‘z faol. Ko‘p so‘z birinchidan o‘tib, uchinchida to‘xtaydi; bu holat haqida ingliz tilini tushunaman, lekin gapira olmayman maqolasida batafsil.
Mashq 1: birikmani to‘ldiring
Quyidagi so‘zlardan birini tanlang: make, run, meet, take, get, look, afford, manage.
- 1. I'm sorry, I ___ a mistake in your order.
- 2. We need to work fast to ___ the deadline.
- 3. I'm ___ing forward to the holidays.
- 4. We've ___ out of sugar again.
- 5. It will ___ you about an hour to get there by bus.
- 6. I can't ___ to rent a flat in the city centre.
- 7. It's hard to ___ used to the cold weather.
- 8. Did you ___ to find the office?
Mashq 2: soxta do‘stni tuzating
- a) I bought bread in the magazine.
- b) This is a very actual topic for students.
- c) My brother is very accurate, his room is always clean.
- d) Please explain me this rule.
Javoblar
Mashq 1: 1 made, 2 meet, 3 look (looking), 4 run, 5 take, 6 afford, 7 get, 8 manage.
Mashq 2:
- a) I bought bread in the shop.
- b) This is a very relevant topic for students.
- c) My brother is very tidy. His room is always clean.
- d) Please explain this rule to me.
BandMate bilan mashq
5-bosqichni — so‘zni og‘zaki ishlatishni — BandMate ilovasida Bandi bilan ovozli suhbatda bajarishingiz mumkin: to‘plam mavzusini tanlang va suhbat davomida yangi birikmalarni ishlatishga urining. Darslar lug‘atni darajangizga mos takrorlatadi, talaffuz bo‘yicha fikr bildiriladi. Ilova sizning shaxsiy kartalaringizni o‘zi tuzib bermaydi — so‘z tanlash va shaxsiy gaplar sizning ishingiz.
Manbalar
- Oxford Learner's Dictionaries — so‘z ma’nosi, birikmalar va misol gaplar.
- Cambridge Dictionary — talaffuz audiosi va misollar.
- Nation, I. S. P. Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge University Press — lug‘at o‘rganish tadqiqotlari bo‘yicha asosiy kitob.



