1-sinfda ingliz tili asosan og‘zaki va o‘yin tarzida o‘tiladi: bola tinglaydi, takrorlaydi, ko‘rsatadi, qo‘shiq aytadi. O‘qish, yozish va grammatika bosqichma-bosqich 2-sinfdan boshlanadi. Shuning uchun 1-sinf o‘quvchisiga uyda eng katta yordam — yozdirish emas, kuniga 10–15 daqiqa birga tinglash va gapirish, topshiriqdagi inglizcha buyruq so‘zlarini tushunishga yordam berish. Bu tartib 2012-yildagi Prezident qarori bilan 2013/2014 o‘quv yilidan joriy qilingan. Dastur va darsliklar vaqt o‘tib yangilanishi mumkin, shuning uchun aniq mavzularni farzandingizning o‘qituvchisidan so‘rang.
Muhim chegara: bu sahifada darslik mashqlarining javoblari yo‘q va bo‘lmaydi. Maqsad — bola topshiriqni o‘zi bajarishi, siz esa yonida bo‘lishingiz.
1–4-sinf: har yilning asosiy e’tibori
| Sinf | Asosiy e’tibor | Ota-ona uyda nima qiladi |
|---|---|---|
| 1-sinf | Tinglash, takrorlash, qo‘shiq, o‘yin | Darsdagi so‘zlarni rasm va narsalar bilan birga aytish |
| 2-sinf | Alifbo, harf va tovush, birinchi so‘zlarni o‘qish | Harflarni o‘yin bilan takrorlash, qisqa so‘zlarni birga o‘qish |
| 3-sinf | Qisqa matn o‘qish, so‘z va gap yozish | Ovoz chiqarib o‘qishni tinglash, yangi so‘zlar daftari |
| 4-sinf | Oddiy gap tuzish, kichik matnlar, savol-javob | Bola o‘zi haqida 5–6 gap aytsin, siz tinglovchi bo‘ling |
Har bir sinf uchun batafsil yo‘riqnoma alohida sahifalarda: 2-sinf ingliz tili, 3-sinf va 4-sinf.
1-sinfda qanday mavzular uchraydi
Aniq ro‘yxat darslikka bog‘liq, lekin boshlang‘ich sinf ingliz tilida odatda shu mavzular bo‘ladi:
- Salomlashish va tanishish: Hello! What’s your name? I’m Aziz.
- Sonlar 1–10: one, two, three…
- Ranglar: red, blue, green, yellow
- Maktab buyumlari: book, pen, bag, pencil
- Oila: mum, dad, brother, sister
- O‘yinchoqlar va hayvonlar: ball, doll, cat, dog
- Tana a’zolari: head, eyes, nose, hands
- Ovqat: apple, bread, milk, water
Har mavzuda 6–10 ta so‘z bo‘lishi mumkin. Siz bilishingiz kerak bo‘lgan asosiy narsa — qaysi mavzu hozir o‘tilayotgani. Buni bola kundaligi, o‘qituvchi yoki sinf chatidan bilib oling.
Rasmli so‘zlar: maktab va sinf
Bu rasmlarni bolaga ko‘rsating va so‘rang: What’s this? Bola javob bersa, Yes! A book! deb tasdiqlang.
Uy vazifasiga yordam: 15 daqiqalik tartib
1-sinfning “uy vazifasi” ko‘pincha rasmni bo‘yash, so‘zni aytib berish, qo‘shiqni takrorlash yoki rasmlarni moslashtirishdan iborat. Quyidagi tartib har qanday shunday topshiriqqa mos keladi.
- Bola ko‘rsatsin (2 daqiqa). “Bugun darsda nima qildinglar? Menga ko‘rsat.” Bola daftar yoki kitobni ochib, o‘zi tushuntirsin. Siz savol berasiz, javob bermaysiz.
- Buyruq so‘zini topish (2 daqiqa). Topshiriqdagi inglizcha so‘zni pastdagi lug‘atdan toping: Colour — bo‘ya, Match — moslashtir. Bola nima qilishini o‘zbekcha aytib bersin.
- Tinglash (3 daqiqa). Darslikka ilova qilingan audio yoki o‘qituvchi yuborgan yozuv bo‘lsa, birga tinglang. Talaffuzni audio beradi, sizdan emas.
- Bajarish (5 daqiqa). Bola o‘zi bajaradi. Xato ko‘rsangiz, javobni aytmang: “Yana bir marta tinglab ko‘ramizmi?” deng.
- Ovoz chiqarib aytish (3 daqiqa). Mavzudagi so‘zlarni bola sizga “o‘rgatadi”. Siz ataylab bitta xato qiling — bola tuzatsa, u so‘zni yaxshi bilgani.
Vazifa 15 daqiqadan uzayib ketsa va bola charchasa, to‘xtating. O‘qituvchiga qisqa xabar yozish bola yig‘lab o‘tirishidan yaxshiroq.
Ota-ona uchun lug‘at: topshiriqdagi 18 ta so‘z
Darslik va ish daftarlarida topshiriq ko‘pincha bitta inglizcha buyruq bilan beriladi. Ularni bilsangiz, bola nima qilishi kerakligini tushuntira olasiz.
| Inglizcha | O‘zbekcha | Bola nima qiladi |
|---|---|---|
| Listen | Tingla | Audio yoki o‘qituvchini eshitadi |
| Repeat | Takrorla | Eshitganini qaytaradi |
| Say | Ayt | So‘zni ovoz chiqarib aytadi |
| Look | Qara | Rasmga qaraydi |
| Point | Ko‘rsat | Barmoq bilan rasmni ko‘rsatadi |
| Match | Moslashtir | Rasm va so‘zni chiziq bilan bog‘laydi |
| Circle | Aylana ichiga ol | To‘g‘ri rasmni aylantiradi |
| Colour | Bo‘ya | Aytilgan rangda bo‘yaydi |
| Draw | Chiz | Rasm chizadi |
| Tick | Belgi qo‘y (✓) | To‘g‘ri javobga “ptichka” qo‘yadi |
| Cross out | O‘chir, chizib tashla | Keraksizini chizadi |
| Count | Sana | Narsalarni sanaydi |
| Find | Top | Rasmdan narsani topadi |
| Sing | Qo‘shiq ayt | Qo‘shiqni birga aytadi |
| Trace | Ustidan yur | Nuqtali harf yoki chiziqni qalam bilan yuradi |
| Copy | Ko‘chir | Namunani ko‘chiradi |
| Stick | Yopishtir | Stikerni joyiga yopishtiradi |
| Act out | Sahnalashtir | Dialogni rolga bo‘lib o‘ynaydi |
Bu jadvalni chop etib, bola dars qiladigan stol yoniga iling.
O‘zbek bolasi 1-sinfda duch keladigan chalkashlik
1-sinf o‘quvchisi bir vaqtda o‘zbek lotin alifbosida savod chiqaryapti. Inglizcha harflar ko‘rinishidan o‘xshash, lekin boshqacha o‘qiladi: o‘zbekcha e va inglizcha he dagi e, o‘zbekcha i va inglizcha five dagi i. Aynan shuning uchun 1-sinfda ingliz tili og‘zaki boshlanadi. Uyda bolani inglizcha so‘zlarni o‘qishga yoki yozishga majburlamang — u o‘zbekcha qoidalar bilan o‘qib, adashib qoladi. Harflar vaqti kelganda ingliz alifbosi o‘yinlari sahifasi yordam beradi.
Darsdagi mavzuni uyda davom ettiradigan 3 ta o‘yin
- “Ko‘rsat!” (ranglar, tana a’zolari). Siz Show me red! yoki Touch your nose! deysiz, bola uydan qizil narsani topadi yoki burnini ushlaydi. Keyin rollarni almashtiring: bola buyuradi, siz bajarasiz.
- Sanash yo‘li (sonlar). Zinapoyadan chiqayotganda yoki olma terayotganda birga sanang: one, two, three… 10 gacha yetib borsangiz, Well done!
- Qopchadagi narsa (maktab buyumlari). Qopchaga ruchka, kitob, qalam soling. Bola qo‘lini tiqib, ushlab ko‘radi va taxmin qiladi: A pen! Keyin chiqarib tekshiradi.
Har bir o‘yin 3–5 daqiqa. Bola hali qiziqib turganda to‘xtating — ertaga o‘zi so‘raydi.
O‘qituvchi bilan aloqa: chorakda bir marta 5 daqiqa
- Hozir qaysi mavzu o‘tilyapti, keyingisi qaysi?
- Darsda qaysi qo‘shiq va o‘yinlar bor? Uyda ham ishlatsak bo‘ladimi?
- Audio materiallar qayerda: darslikda, sinf chatida?
- Bolam darsda gapiryaptimi yoki ko‘proq tinglayaptimi?
- Uy vazifasi odatda qancha vaqt olishi kerak?
Mashq: buyruq so‘zlarini moslashtiring
Ota-ona uchun kichik tekshiruv. Inglizcha so‘zni o‘zbekcha ma’nosi bilan moslang.
- 1. Circle
- 2. Match
- 3. Tick
- 4. Trace
- 5. Repeat
- 6. Colour
- 7. Point
- 8. Count
Variantlar: a) bo‘ya b) sana c) aylana ichiga ol d) ko‘rsat e) belgi qo‘y (✓) f) takrorla g) moslashtir h) ustidan yur
Javoblar
- 1 — c. Circle — aylana ichiga ol.
- 2 — g. Match — moslashtir.
- 3 — e. Tick — belgi qo‘y.
- 4 — h. Trace — ustidan yur.
- 5 — f. Repeat — takrorla.
- 6 — a. Colour — bo‘ya.
- 7 — d. Point — ko‘rsat.
- 8 — b. Count — sana.
7–8 ta to‘g‘ri bo‘lsa, siz topshiriqni bolaga tushuntirishga tayyorsiz. Kamroq bo‘lsa, jadvalni yana bir ko‘rib chiqing va birinchi uy vazifasida undan foydalaning.
Ota-onaning o‘z tayyorgarligi
Bola What’s this? deb so‘raganda ishonch bilan javob berish uchun o‘zingizga ham ozgina mashq kerak bo‘lishi mumkin. BandMate ilovasida Bandi bilan oddiy savol-javoblarni ovoz chiqarib mashq qilasiz va talaffuz bo‘yicha fikr olasiz. Ingliz tilini o‘zingiz bilmasangiz ham yordam berish mumkin — bu haqda ota-ona ingliz tilini bilmasa sahifasida yozganmiz.
Bugun kechqurun bola bilan 2 daqiqa gaplashing: “Bugun inglizcha darsda nima qildinglar?” Javobini eshiting va bitta so‘zni birga ayting.
Manbalar
- PQ-1875, 10.12.2012: Chet tillarni o‘rganish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida (lex.uz) — 1-sinfdan o‘yin va og‘zaki darslar, 2-sinfdan alifbo, o‘qish va grammatika.
