Matching sentence endings savolida gapning birinchi yarmi beriladi, siz ro‘yxatdan uning matnga mos davomini tanlaysiz. Davomlar gap boshlaridan ko‘p, shuning uchun hammasi ishlatilmaydi. Ishlaydigan usul ikki bosqichli: avval grammatika bo‘yicha mos kelmaydigan davomlarni chiqarib tashlaysiz, keyin qolgan 2–3 variantdan matnga ma’no jihatidan mosini tanlaysiz.
Quyida rasmiy qoidalar, grammatika filtri jadvali, qadamlar va cho‘llanish haqidagi matnda 6 savollik mashq bor. Matn mashq uchun yozilgan, rasmiy IELTS materiali emas.
Rasmiy qoidalar
IELTS’ning rasmiy Reading formati bo‘yicha (2026-yil 1-oktabrda tekshirildi):
- Sizga matndagi ma’lumotga asoslangan gapning birinchi yarmi beriladi.
- Gapni to‘ldirish uchun eng yaxshi davomni ro‘yxatdan tanlaysiz.
- Davomlar gap boshlaridan ko‘p bo‘ladi, hammasini ishlatmaysiz.
- Gap boshlari matndagi ma’lumot bilan bir xil tartibda keladi.
- Savol turi matndagi asosiy g‘oyalarni tushunishni tekshiradi.
Javob harf bilan yoziladi, shuning uchun imlo va so‘z chegarasi muammosi yo‘q. Ball faqat to‘g‘ri tushunishga bog‘liq.
Bu turni ikki qo‘shni savol bilan adashtirmang. Sentence completionda bo‘shliqqa matndan so‘z yozasiz. Multiple choicening bir turida ham gap davomini tanlaysiz, lekin u yerda har bir savolning o‘z 3–4 varianti bor. Sentence endings’da esa barcha gap boshlari bitta umumiy ro‘yxatdan foydalanadi.
1-bosqich: grammatika filtri
Gap boshi qanday tugashiga qarang: u keyingi so‘zning shaklini belgilab beradi. Bu filtr ko‘pincha 9 variantdan 3–4 tasini qoldiradi.
| Gap boshi tugashi | Davom qanday boshlanishi kerak | Misol |
|---|---|---|
| … is intended to / is likely to | fe’lning oddiy shakli | reduce the amount of… |
| … by / … through | -ing shakl yoki ot | collecting water… |
| … because / … if / … when | ega + kesimli to‘liq gap bo‘lagi | it leaves salts behind… |
| … refers to / … depends on | ot birikmasi | a gradual loss of… |
| … is caused by | ot yoki -ing shakl | overgrazing |
| Gap boshi ko‘plikdagi ega bilan tugagan (Farmers…) | ko‘plikka mos kesim | have…, are… |
Bitta ogohlantirish: grammatika faqat saralaydi, javobni tanlamaydi. Imtihonda bir nechta davom grammatik jihatdan to‘g‘ri bo‘ladi, ulardan faqat bittasi matnga mos.
2-bosqich: ma’no bo‘yicha tanlash
- Gap boshining kalit so‘zini matnda toping. Tartib saqlangani uchun 2-gap boshi 1-gapdan keyin, pastroqda.
- Tegishli 1–3 gapni to‘liq o‘qing. Sentence endings asosiy g‘oyani tekshiradi, shuning uchun bitta so‘z emas, fikr butunligicha kerak.
- Grammatik filtrdan o‘tgan davomlarni solishtiring. Qaysi biri matndagi fikrni boshqa so‘zlar bilan aytyapti?
- Ishlatilgan davomni o‘chiring, lekin shubhali bo‘lsa, ikki variantni qoldiring va oxirida qayting.
Rasmiy vaqt taqsimoti yo‘q. Tavsiya: 5–6 gap boshiga 7–8 daqiqa. Grammatika filtri 1 daqiqa oladi va qolgan vaqtni tejaydi.
Tuzoq davomlar qanday tuziladi
- Matnda bor, lekin boshqa gap boshiga tegishli. Masalan, daraxtlar shamolni sekinlashtiradi degan fikr to‘g‘ri, lekin u chuqurchalar haqidagi gap boshiga mos emas.
- Hayotda to‘g‘ri, matnda yo‘q. “Cho‘llar qum barxanlari bilan oldinga siljiydi” degan tasavvur keng tarqalgan. Matn aynan buni rad etishi mumkin.
- Teskari ma’no. Matnda reduce, davomda increase. Kalit so‘zlar bir xil, ma’no zid.
- Grammatik jihatdan to‘g‘ri, mantiqan chala. Davom gap boshiga yopishadi, lekin sababni emas, natijani aytadi.
Mashq: yer qanday cho‘lga aylanadi
Matn (mashq uchun yozilgan):
When land turns to desert
Desertification does not mean that deserts are moving forward like waves of sand. The term describes land in dry regions that gradually loses its ability to support plants and crops, usually through a combination of climate and human activity. Once the protective cover of vegetation is gone, rain washes the topsoil away and wind carries off what remains.
One of the most common causes is overgrazing. When too many animals feed on the same pasture, grasses are eaten faster than they can grow back, and their roots, which hold the soil together, die. Poorly managed irrigation causes a less visible form of damage. In hot climates, water evaporates quickly from fields, leaving behind the salts it contained. Over many years, a white crust can form on the surface, and few crops can grow in such soil. Farmers in parts of Central Asia know this problem well.
Restoring damaged land is slow but possible. In parts of West Africa, farmers dig small pits and fill them with manure before the rainy season; the pits collect water and nutrients around each seed. Elsewhere, lines of trees are planted to reduce wind speed at ground level. Engineers have also improved irrigation by lining canals, so that less water leaks into the ground and raises the level of salty groundwater.
Experts warn, however, that technical solutions will fail if local people are not involved. A line of trees that nobody waters will not survive its first dry summer.
Complete each sentence with the correct ending, A–I.
- 1. Desertification refers to
- 2. When grasses are eaten too quickly,
- 3. In hot climates, irrigation water can damage soil because
- 4. Small pits filled with manure help seeds by
- 5. Lining canals is intended to
- 6. Tree-planting projects are likely to fail if
| Harf | Davom |
|---|---|
| A | a gradual loss of fertility in dry areas. |
| B | the steady advance of sand dunes onto farmland. |
| C | their roots can no longer hold the soil in place. |
| D | it leaves salts behind when it evaporates. |
| E | collecting water and nutrients around them. |
| F | reduce the amount of water that leaks into the ground. |
| G | local people do not take part in them. |
| H | increase the speed of the wind at ground level. |
| I | protecting them from strong winds. |
Avval har bir gap boshi yoniga grammatik jihatdan mos harflarni yozing, keyin matnni o‘qing.
Javoblar: grammatika va ma’no izohi
- 1 — A. Grammatika: refers to dan keyin ot birikmasi, ya’ni A yoki B. Ma’no: matn gradually loses its ability to support plants deydi. B tuzoq: matnning birinchi gapi aynan “qum to‘lqinlari” tasavvurini rad etadi.
- 2 — C. Grammatika: When…, dan keyin to‘liq gap bo‘lagi: C, D yoki G. Ma’no: their roots, which hold the soil together, die. Hold the soil together → hold the soil in place.
- 3 — D. Grammatika: because dan keyin to‘liq gap bo‘lagi. Ma’no: water evaporates quickly…, leaving behind the salts it contained. C ham grammatik jihatdan to‘g‘ri, lekin ildizlar haqida, sug‘orish haqida emas.
- 4 — E. Grammatika: by dan keyin -ing shakl: E yoki I. Ma’no: the pits collect water and nutrients around each seed. I (shamoldan himoya) matnda daraxtlar qatoriga tegishli, chuqurchalarga emas.
- 5 — F. Grammatika: is intended to dan keyin fe’lning oddiy shakli: F yoki H. Ma’no: so that less water leaks into the ground. H teskari ma’noli tuzoq: matnda shamol tezligi kamaytiriladi, u ham kanallar haqida emas.
- 6 — G. Grammatika: if dan keyin to‘liq gap bo‘lagi. Ma’no: technical solutions will fail if local people are not involved. Are not involved → do not take part.
B, H va I ishlatilmadi. Bu normal: rasmiy qoidaga ko‘ra davomlar gap boshlaridan ko‘p.
Natijani o‘qish: agar 4 yoki 5-savolda xato qilgan bo‘lsangiz, grammatika filtri ishlatilmagan. By va to ni ko‘rib, variantlarni darhol ikki taga qisqartirish odat bo‘lishi kerak.
Gap yarmini tanlashda o‘zbek o‘quvchilarning odatiy xatolari
- Gapni o‘zbekchaga o‘girib, “quloqqa yoqqanini” tanlash. O‘zbek tilida kesim gap oxirida turadi, shuning uchun tarjimada gap bo‘laklari bemalol joy almashadi va deyarli har qanday birikma “normal” eshitiladi. Inglizchada by dan keyin reduce kelmaydi. Tarjima qilmasdan, avval grammatika jadvalini qo‘llang.
- ***Because va because of* farqi.** Because dan keyin to‘liq gap bo‘lagi (it leaves salts), because of dan keyin ot (because of salt). O‘zbekchada ikkalasi ham “chunki / sababli”.
- Umumiy bilim bilan tanlash. Orol va sho‘r yerlar haqida ko‘p eshitgansiz, shuning uchun B (sand dunes) “to‘g‘ri” tuyuladi. Matn nima deyishini tekshiring.
- Kalit so‘z mosligiga aldanish. Gap boshida wind, davomda ham wind bo‘lsa, javob shu emas. H va I aynan shu tuzoq uchun tuzilgan.
Grammatik birikmalarni og‘zaki mustahkamlash
By + -ing, intended to + fe’l, because + gap kabi birikmalarni gapirishda ishlatsangiz, ular Reading’da avtomatik tanilanadi. BandMate ilovasida Bandi bilan suhbatda shahringizdagi biror muammo va yechimni shu shakllar bilan tasvirlab ko‘ring: The city could reduce traffic by building… Ilovada IELTS Speaking mock va talaffuz bo‘yicha fikr ham bor. Reading testini ilova o‘tkazmaydi, AI fikri rasmiy baho emas.
Matn ichida kimning fikri qaysi ekanini ajratish uchun keyingi qadam: matching features.
Manbalar
- IELTS: Academic Reading formati va savol turlari — 2026-yil 1-oktabrda tekshirildi



