IELTS Speaking’dagi imtihonchi (examiner) belgilangan tartib bo‘yicha ishlaydi: o‘zini tanishtiradi, shaxsingizni tekshiradi, uch qism bo‘yicha savol beradi va nutqingizni to‘rt mezon bilan baholaydi: ravonlik va izchillik, lug‘at, grammatika, talaffuz. Savolni tushunmasangiz, qayta aytishni yoki notanish so‘zni tushuntirishni so‘rashingiz mumkin. Imtihonchi sizni to‘xtatsa yoki keyingi savolga o‘tsa, bu vaqt boshqaruvi, yomon belgi emas.
Quyida har qismda imtihonchi nima qilishi (rasmiy manbalar mazmuni, o‘z so‘zlarimiz bilan), u aslida nimaga quloq solishi, qayta so‘rash uchun iboralar, xona odobi va vaziyatli mashq bor.
Imtihonchi har qismda nima qiladi
Rasmiy Speaking formati va IELTS’ning uch qism haqidagi maqolasi bo‘yicha:
| Qism | Imtihonchi nima qiladi | Siz nima qilasiz |
|---|---|---|
| Part 1 (4–5 daqiqa) | O‘zini tanishtiradi, shaxsingizni tasdiqlaydi, uy, oila, ish, o‘qish, qiziqishlar kabi tanish mavzularda savollar beradi | Har savolga qisqa, lekin to‘liq javob; Why? deb so‘rasa, sabab qo‘shasiz |
| Part 2 (3–4 daqiqa) | Mavzu kartasi, qalam va qog‘oz beradi, bir daqiqa tayyorlanishga vaqt qoldiradi, gapirishni boshlashingizni aytadi va vaqt tugaganda to‘xtatadi; keyin shu mavzuda yana bir necha savol berishi mumkin | Bir daqiqada qayd yozasiz, taxminan ikki daqiqa gapirasiz |
| Part 3 (4–5 daqiqa) | Part 2 mavzusiga bog‘liq umumiyroq, mavhumroq masalalarni muhokama qiladi; gapingizni vaqti-vaqti bilan bo‘lishi mumkin, bu odatiy hol | Fikr bildirasiz, tushuntirasiz, taxmin qilasiz, misol keltirasiz |
Test yuzma-yuz o‘tadi va yozib olinadi. IDP’ning Speaking sahifasiga ko‘ra, imtihon uchun ro‘yxatdan o‘tishda ishlatgan pasport yoki ID kartangizni olib kelishingiz kerak va u tekshiriladi.
Imtihonchi nimaga quloq soladi
Imtihonchi siz aytgan fikrga qo‘shiladimi-yo‘qmi, bu ballga ta’sir qilmaydi. U to‘rt mezon bo‘yicha qanday gapirayotganingizni eshitadi. Amalda bu shunday ko‘rinadi:
| Mezon | Imtihonchi nimani eshitadi | Amaliy misol |
|---|---|---|
| Fluency and coherence | Uzoq pauzalarsiz gapira olasizmi, fikrlar bog‘langanmi | so, because, but then bilan ulangan javob |
| Lexical resource | Mavzuga mos, aniq so‘zlar; bilmagan so‘zni aylanib tushuntira olish | I was snowed under yoki a kind of sweet dish we make at Navruz |
| Grammatical range and accuracy | Oddiy va murakkab gaplar aralashmasi, xatolar qanchalik ko‘p | If I’d known…, which is why… va to‘g‘ri zamonlar |
| Pronunciation | Tushunish uchun qancha kuch kerak, urg‘u va ohang | So‘z urg‘usi, gap oxiridagi tovushlar |
Har bir band nimani anglatishi band descriptors o‘zbekcha sahifasida tushuntirilgan.
Imtihonchi nimani baholamaydi: fikringiz qanchalik aqlli yoki “to‘g‘ri” ekani, voqeangiz rostmi yoki yo‘qmi, kiyimingiz, qo‘l siqishingiz. Uning yuz ifodasi ham ball haqida hech narsa aytmaydi; imtihonchilar odatda neytral turadi. Bosh irg‘amasa, bu “noto‘g‘ri gapiryapsiz” degani emas.
Savolni qayta so‘rash: qachon va qanday
IDP Speaking sahifasida imtihonchidan savolni takrorlashni so‘rash va notanish so‘zni tushuntirishni so‘rash mumkinligini yozadi. IDP’ning Part 1 maqolasi ham savol tushunarsiz bo‘lsa aniqlik so‘rashni tavsiya qiladi.
| Vaziyat | Ibora |
|---|---|
| Savolni eshitmadingiz | Sorry, could you say that again, please? |
| Bitta so‘zni bilmaysiz | Sorry, what does “commute” mean? |
| Part 3 dagi uzun savol chalkash | Could you put that another way, please? |
| Savolni to‘g‘ri tushunganingizni tekshirmoqchisiz | Do you mean in my city, or in general? |
Uchta amaliy chegara:
- Har savolda so‘ramang. Bir-ikki marta so‘rash tabiiy, lekin har savoldan keyin so‘rash ravonlikka salbiy ta’sir qiladi.
- Imtihonchi savolni faqat takrorlasa, o‘zingiz tushunganingizcha javob bering va buni ochiq ayting: I’m not sure I understood, but I think you’re asking about…
- What?, Ha? yoki boshni oldinga cho‘zish o‘rniga to‘liq ibora ishlating. Ruscha “Повторите” kabi buyruq ohangidagi Repeat, please ham qo‘pol eshitilishi mumkin.
Part 3 dagi murakkab savollarni qanday ochish Part 3 abstrakt savollar sahifasida, Part 2 dan keyingi qisqa savollar esa follow-up savollari sahifasida.
Xona odobi: 10 qoida
- Faqat ruxsat etilgan narsalar bilan kiring. Telefon va shaxsiy buyumlar odatda xonadan tashqarida qoldiriladi; aniq qoidani test markazi aytadi.
- Oddiy salom yetarli. Good morning yoki Hello. Uzun tabrik yoki minnatdorchilik nutqi shart emas.
- Imtihonchini “teacher” yoki “ustoz” demang. Murojaat kerak bo‘lsa, shunchaki gapni boshlang; ism aytgan bo‘lsa, ismi bilan murojaat qilish mumkin.
- Qo‘l siqish, o‘tirish — imtihonchining ishorasiga qarang. U o‘tirishni taklif qilmaguncha kuting.
- Ko‘zga qarab gapiring, yozuv qurilmasiga emas. Yozuv sifat nazorati uchun, u bilan gaplashish shart emas.
- Part 2 qog‘ozini o‘qimang. Qaydga bir qarab, imtihonchiga qarab gapiring.
- Imtihonchi to‘xtatsa, gapingizni qisqa tugating. Uchinchi gapni yarim yo‘lda qoldirib keyingi savolni tinglash normal.
- Yodlangan matn aytmang. Tayyor matnning ohangi tabiiy javobdan farq qiladi va savolga aniq javob bermaydi.
- Ballingizni so‘ramang. Natija rasmiy tartibda keyinroq e’lon qilinadi; imtihonchi bilan buni muhokama qilish o‘rinli emas.
- Chiqishda qisqa xayrlashuv. Thank you, goodbye. Imtihon tugaganini imtihonchi o‘zi aytadi.
Imtihonchining odatiy harakatlari va sizning birinchi gapingiz
Quyidagi jadval imtihonchi aytishi mumkin bo‘lgan gaplarning mazmunini beradi (rasmiy skript emas) va siz javob boshlashingiz mumkin bo‘lgan tabiiy gapni ko‘rsatadi. Ularni ovoz chiqarib mashq qiling.
| Imtihonchi nima qiladi | Sizning birinchi gapingiz |
|---|---|
| Ismingizni va qayerdan ekaningizni so‘raydi | My name’s Dilnoza Karimova. I’m from Andijan, but I live in Tashkent now. |
| Ish yoki o‘qish haqida so‘raydi | I’m a second-year student at a medical college. |
| Yangi mavzuga o‘tishini aytadi | Javob kerak emas, keyingi savolni tinglang. |
| Kartani beradi va bir daqiqa borligini aytadi | Thank you. (va darhol qayd yozishni boshlang) |
| Gapirishni boshlashingizni aytadi | I’d like to talk about… |
| Vaqt tugaganini aytib, sizni to‘xtatadi | Gapni tugallamasdan to‘xtang: Sure. |
| Part 3 savolini beradi | That’s an interesting one. I’d say… (bir marta, har savolda emas) |
| Testni tugatadi | Thank you. Goodbye. |
Mashq: vaziyatga mos javob
Har bir vaziyatda eng o‘rinli javobni tanlang.
- 1. Imtihonchi Do you enjoy commuting? deb so‘radi, siz commuting so‘zini bilmaysiz. (a) Yes, I enjoy. (b) Sorry, what does “commuting” mean? (c) Jim turish.
- 2. Part 3 dagi savol juda uzun, mazmuni tushunarsiz. (a) What? (b) Could you put that another way, please? (c) Part 2 dagi hikoyangizni davom ettirish.
- 3. Part 2 da 1:55 da imtihonchi Thank you dedi. (a) Yana 30 soniya gapirish. (b) To‘xtash. (c) Wait, I haven’t finished!
- 4. Kirishda imtihonchi ID kartangizni so‘radi. (a) Telefoningizdagi rasmni ko‘rsatish. (b) Ro‘yxatdan o‘tishda ko‘rsatgan hujjatni berish. (c) Talabalik guvohnomasini berish.
- 5. Part 1 javobingizda xato qildingiz: Yesterday I go… (a) Hech narsa demay, davom etish. (b) Sorry, I went… deb tez tuzatib, davom etish. (c) Sorry, my grammar is very bad.
- 6. Imtihonchi hech jilmaymayapti. (a) Javobni o‘zgartirish. (b) Oddiy davom etish. (c) Is my answer wrong? deb so‘rash.
- 7. Test tugadi. (a) What is my score? (b) Thank you. Goodbye. (c) Was I good?
- 8. Part 2 kartasini oldingiz. (a) Kartani ovoz chiqarib o‘qish. (b) Darhol qayd yozishni boshlash. (c) Imtihonchidan mavzuni o‘zgartirishni so‘rash.
Javoblar
- 1 — (b). Notanish so‘zni tushuntirishni so‘rash mumkin.
- 2 — (b). Part 3 da savolni boshqacha aytishni so‘rash o‘rinli; What? qo‘pol eshitiladi.
- 3 — (b). To‘xtatish vaqt tugaganini bildiradi, ball olib qo‘ymaydi.
- 4 — (b). Ro‘yxatdan o‘tishda ishlatilgan pasport yoki ID karta kerak.
- 5 — (b). Qisqa o‘zini tuzatish tabiiy; uzr so‘rab o‘zingizni tanqid qilish ravonlikni buzadi. Batafsil self-correction sahifasida.
- 6 — (b). Imtihonchining yuz ifodasi ball haqida signal emas.
- 7 — (b). Natija rasmiy tartibda keladi.
- 8 — (b). Bir daqiqani qaydga sarflang.
Imtihonchi bilan suhbat ritmini mashq qilish: BandMate
Haqiqiy imtihonchi oldida birinchi marta gapirmaslik uchun savol-javob ritmiga oldindan ko‘nikish foydali. BandMate ilovasidagi IELTS Speaking mock testida uch qism tartibida savollarga javob berasiz, Bandi bilan suhbatda esa Could you say that again? kabi iboralarni tabiiy vaziyatda ishlatib ko‘rasiz. Ilova talaffuz va javob bo‘yicha fikr beradi; bu fikr taxminiy, rasmiy IELTS bandi emas.
Manbalar
- IELTS: Speaking testining rasmiy formati va to‘rt baholash mezoni
- IELTS: Speaking’ning uch qismi va nimalarga e’tibor berish
- IDP IELTS: Speaking testiga tayyorgarlik (ID, yozib olish, savolni qayta so‘rash)
- IDP IELTS: Speaking Part 1 bo‘yicha maslahatlar
