Maktab ingliz tili o‘qituvchisi har besh yilda bir marta majburiy attestatsiyadan o‘tadi. U ikki bosqichli va 100 ballik: birinchi bosqichda fan bilimi (80 ballgacha), ikkinchi bosqichda pedagogik mahorat (20 ballgacha) baholanadi. Chet tili o‘qituvchisi uchun fan sinovi tinglash, o‘qish, yozish va gapirishni tekshiradigan ijodiy sinov shaklida o‘tadi. Kamida C1 darajadagi milliy yoki xalqaro sertifikati bor o‘qituvchi bu sinovdan ozod qilinadi va avtomatik 80 ball oladi.
Bu ma’lumotlar Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 17-sentabrdagi 572-son qarori bilan tasdiqlangan attestatsiya nizomidan, uning 2023-yil 29-dekabrdagi 692-son qaror bilan kiritilgan tahriridan olingan (2026-yil 1-oktabrda ko‘rib chiqildi). 2025-yilda ham nizomga o‘zgartirishlar kiritilgani e’lon qilingan, masalan, uzoq ish stajiga ega pedagoglar uchun. Shuning uchun o‘z holatingizni lex.uz’dagi eng oxirgi tahrirdan tekshiring.
Attestatsiya qanday tuzilgan
| Band | Maktab o‘qituvchisi uchun |
|---|---|
| Davriylik | Har besh yilda bir marta; birinchi marta ishga kirgan pedagog uchun uch yillik stajdan keyin |
| Vaqti | Malaka sinovlari har yili mart–may va oktabr–noyabr oylarida |
| 1-bosqich | Mutaxassislik fani va kasb standarti: 40 ta topshiriq × 2 ball = 80 ball |
| 2-bosqich | Pedagogik mahorat: ilg‘or usullar bo‘yicha 10 ta topshiriq × 2 ball = 20 ball |
| Chet tili o‘qituvchisi | Fan sinovi to‘rt ko‘nikmani tekshiradigan ijodiy sinov; test shaklida ham tashkil etilishi mumkin |
| C1 sertifikati | Fan sinovidan ozod, maksimal 80 ball |
| Natija | QR-kodli elektron sertifikat |
Nizomning 35-bandida ikkinchi bosqich topshiriqlari uchun misol sifatida “case study”, loyihalar usuli, hamkorlikda o‘qitish, amaliy o‘yin va interfaol usullar sanab o‘tilgan. Demak, metodika savollari aynan dars usullari atrofida bo‘ladi.
Toifa chegaralari
Ikki bosqich balining yig‘indisi bo‘yicha (nizomning 44-bandi):
| Hozirgi toifa | Toifa oshadi | Saqlanadi | Tushadi |
|---|---|---|---|
| Oliy toifa | — | 80 va undan yuqori | 80 dan kam: birinchi toifaga |
| Birinchi toifa | 80+: oliy toifa | 70–79 | 70 dan kam: ikkinchi toifaga |
| Ikkinchi toifa | 70+: birinchi toifa | 60–69 | 60 dan kam: mutaxassis |
| Mutaxassis | 60+: ikkinchi toifa | 55–59 | 55 dan kam: lavozimga muvofiq emas |
Navbatdan tashqari attestatsiyaga o‘z xohishi bilan kirgan pedagogning toifasi o‘ta olmaganda tushirilmaydi. Bu toifani oshirishni xohlaganlar uchun xavfsiz yo‘l.
Arifmetika bo‘yicha C1 sertifikatidan kelgan 80 ball yolg‘iz o‘zi oliy toifa chegarasiga teng. Lekin bu faqat hisob: yakuniy natijani vakolatli organ belgilangan tartibda chiqaradi, shuning uchun ikkinchi bosqichga ham to‘liq tayyorlaning.
Malaka sertifikati va ustama
C1 bir vaqtning o‘zida ikki narsa beradi. Prezidentning PQ-5117 qarori bo‘yicha kamida C1 sertifikatli chet tili o‘qituvchisiga bazaviy tarif stavkasiga nisbatan har oy 50 foiz ustama to‘lanadi. Maktab o‘qituvchisining C1 xalqaro sertifikati uchun imtihon xarajati malaka oshirish mablag‘lari hisobidan qoplanadi.
Qaysi sertifikatlar ustama va ishga qabul uchun tan olinishi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining sertifikatlar ro‘yxatida (3515-son, 3-bob) yozilgan. Muhim cheklovlar: masofadan topshirilgan sertifikat tan olinmaydi, muddati yozilmagan sertifikat uch yil inobatga olinadi. To‘liq ro‘yxat va boshqa imtiyozlar milliy sertifikat imtiyozlari sahifasida.
Tayyorgarlik mavzulari
Til qismi (C1 sertifikatingiz bo‘lmasa). Sinov to‘rt ko‘nikmani tekshiradi, shuning uchun tayyorgarlik ham Multilevel formatiga o‘xshaydi:
- tinglash: ma’ruza, intervyu, e’lon; asosiy fikr va tafsilot;
- o‘qish: publitsistik va ilmiy-ommabop matn, muallif pozitsiyasi;
- yozish: rasmiy xat, fikr bildiruvchi matn, 150–250 so‘z;
- gapirish: tanish mavzuda monolog va fikrni ikki tomondan asoslash.
C1 da nima talab qilinishini C1 daraja nima sahifasida, B2 dan C1 ga o‘tish rejasini B2 dan C1 gacha sahifasida ko‘ring.
Metodika qismi. Dars modellari (PPP, TBL, ESA), kommunikativ yondashuv, dars bosqichlari va maqsad qo‘yish, ko‘rsatma berish va tushunganini tekshirish (ICQ, CCQ), xatoni tuzatish usullari, formativ va summativ baholash, CEFR “can-do” tavsiflari, differensiatsiya, sinfni boshqarish, juftlik va guruh ishi.
Metodika savollari namunasi
Quyidagi 10 savolni tahririyat mashq uchun tuzdi; ular real attestatsiya savollari emas.
- 1. PPP darsida nazorat ostidagi, aniqlikka qaratilgan mashq qaysi bosqichda bo‘ladi? (A) Presentation (B) Practice (C) Production (D) Warm-up
- 2. O‘qituvchi I used to live in Namangan gapini ko‘rsatib, “Is this about the past or now?” deb so‘raydi. Bu nima? (A) concept checking question (B) ICQ (C) warmer (D) summativ topshiriq
- 3. Willis modelidagi task-based darsda qaysi qism oldinroq keladi? (A) language focus (B) pre-task va task cycle (C) grammatika testi (D) nazorat ostidagi drill
- 4. Formativ baholashning asosiy maqsadi nima? (A) chorak bahosini chiqarish (B) o‘qish jarayonida o‘quvchiga yaxshilash uchun fikr berish (C) maktablarni reytinglash (D) darajani rasmiy tasdiqlash
- 5. Ravonlik mashqi paytida B1 o‘quvchi He go to school yesterday dedi. Eng mos yo‘l qaysi? (A) to‘xtatib, o‘tgan zamonni batafsil tushuntirish (B) yozib olib, mashqdan keyin umumiy fikr berish (C) hech qachon tuzatmaslik (D) har xatoni boshqa o‘quvchiga darhol tuzattirish
- 6. CEFR “can-do” tavsiflari nimani bildiradi? (A) o‘quvchi til bilan nima qila olishini (B) darslik boblarini (C) o‘qituvchi toifasini (D) grammatika qoidalarini
- 7. Qaysi biri retseptiv ko‘nikma? (A) gapirish (B) yozish (C) tinglash (D) taqdimot
- 8. Differensiatsiya nima? (A) hammaga bir xil vazifa (B) vazifa va yordamni o‘quvchilar darajasiga moslash (C) o‘g‘il va qizlarni ajratish (D) ko‘proq uy vazifasi
- 9. Ko‘rsatma berishning tavsiya etiladigan usuli qaysi? (A) uzoq tushuntirish, keyin boshlash (B) qisqa ko‘rsatma, namuna ko‘rsatish va ICQ (C) faqat doskaga qoida yozish (D) har doim faqat o‘zbek tilida tushuntirish
- 10. Dars boshidagi lead-in’ning vazifasi nima? (A) grammatikani baholash (B) mavzuga qiziqish uyg‘otib, o‘quvchilarning bor bilimini faollashtirish (C) davomatni olish (D) uy vazifasi berish
Javoblar
| № | Javob | Izoh |
|---|---|---|
| 1 | B | Practice — nazorat ostida, aniqlikka qaratilgan mashq |
| 2 | A | CCQ ma’noni tushunganini tekshiradi; ICQ ko‘rsatmani tekshiradi |
| 3 | B | TBL da avval vazifa, til tahlili keyin |
| 4 | B | Formativ baholash — o‘rganish uchun, baho uchun emas |
| 5 | B | Ravonlik mashqida kechiktirilgan tuzatish |
| 6 | A | “Can-do” — harakat orqali tavsif |
| 7 | C | Tinglash va o‘qish retseptiv |
| 8 | B | Moslashtirilgan vazifa va yordam |
| 9 | B | Qisqa, namunali, tekshiriladigan ko‘rsatma |
| 10 | B | Qiziqish va sxemani faollashtirish |
9–10 to‘g‘ri — metodika asoslari mustahkam. 6–8 — xato mavzular bo‘yicha bitta metodika qo‘llanmasini bob-bob o‘qing. 5 va undan kam — tayyorgarlikni metodikadan boshlang, u 20 ball.
8 haftalik tayyorlanish rejasi
| Hafta | Til | Metodika |
|---|---|---|
| 1 | To‘liq mock: 4 ko‘nikma, natijani yozib qo‘yish | Nizomni o‘qib, o‘z toifangiz chegarasini hisoblash |
| 2 | Tinglash: kuniga 20 daqiqa | PPP, TBL, ESA modellarini solishtirish |
| 3 | O‘qish: muallif pozitsiyasi | Dars maqsadi va bosqichlari |
| 4 | Yozish: haftasiga 3 matn | Ko‘rsatma, ICQ, CCQ |
| 5 | Gapirish: har kuni 2 daqiqalik monolog yozuvi | Xatoni tuzatish usullari |
| 6 | Ikkinchi mock | Baholash turlari, CEFR tavsiflari |
| 7 | Eng zaif ko‘nikma | Differensiatsiya, guruh ishi |
| 8 | Yengil takror | 10 savollik testlar, xatolar tahlili |
Rasmiy sertifikatga tayyorlanish rejasi kerak bo‘lsa, Multilevel imtihoniga tayyorlanish jadvalidan foydalaning.
Attestatsiyada o‘qituvchilarni pastga tortadigan 3 narsa
- Gapirish mashqining yo‘qligi. Kun bo‘yi dars beradigan o‘qituvchi ham ko‘pincha sinfdagi oddiy tilda qoladi. Mavhum mavzuda ikki daqiqa bahslashishni alohida mashq qilish kerak.
- Metodika atamalarini faqat nomi bilan bilish. “CCQ nima?” savoliga javob berish oson, lekin “bu misoldagi savol CCQ mi yoki ICQ mi?” degan savolda adashish ko‘p.
- Sertifikat muddatini kuzatmaslik. Muddati yozilmagan sertifikat uch yil hisobga olinadi. Attestatsiya yili sertifikat eskirgan bo‘lsa, imtiyoz ishlamaydi.
O‘qituvchining o‘z nutqi uchun BandMate
C1 ga yetishda eng qiyin qism odatda tayyorgarliksiz, murakkab mavzuda gapirish. BandMateda Bandi bilan ta’lim, texnologiya va jamiyat mavzularida ovozli suhbat qurib, fikrni asoslashni mashq qilasiz va talaffuz bo‘yicha fikr olasiz. Ilova bahosi attestatsiya bali yoki sertifikat emas.
Manbalar
Havolalar 2026-yil 1-oktabrda tekshirildi.
- lex.uz: VM 572-son qarori, pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish nizomi
- Ma’rifat: 572-son qaror matni, 692-son qaror bilan tahrirlangan (PDF)
- lex.uz: PQ-5117, 19.05.2021
- lex.uz: Sertifikatlar ro‘yxati, 3515-son
