Chet tilidan milliy yoki unga tenglashtirilgan xalqaro sertifikat ikki katta imtiyoz beradi. Abituriyent B2 va undan yuqori darajada bo‘lsa, fanlar majmuasida chet tili bor bakalavriat yo‘nalishiga kirishda shu fandan imtihonsiz maksimal ball oladi. Chet tili o‘qituvchisi kamida C1 darajada bo‘lsa, bazaviy tarif stavkasiga har oy 50 foiz ustama oladi va attestatsiyada malaka sinovidan ozod qilinadi.
Quyida har bir imtiyoz qaysi hujjatga tayanishi, kimga tegishli ekani va sertifikat qachongacha inobatga olinishi yozilgan. Hujjatlar 2026-yil 1-oktabr holatida tekshirildi. Qoidalar tez-tez o‘zgaradi, shuning uchun har bandning yonida manba bor.
Imtiyozlar bir jadvalda
| Kim | Daraja | Imtiyoz | Asos |
|---|---|---|---|
| Abituriyent (bakalavriat) | B2 va yuqori | Chet tili fanidan imtihonsiz maksimal ball | VM 2019-yil 13-maydagi 395-son qarori (uzbmb.uz “Imtiyozlar” sahifasi) |
| Chet tili o‘qituvchisi | Kamida C1 | Bazaviy tarif stavkasiga har oy 50% ustama | PQ-5117, 5-band “a” |
| Maktab, texnikum, kollej chet tili o‘qituvchisi | Kamida C1 | Attestatsiyada malaka sinovi uchun maksimal ball, chet tili modulidan ozod | PQ-5117, 5-band “b”; attestatsiya nizomi, 36-band |
| Mutaxassislik fanini chet tilida o‘qitadigan pedagog | B2 va yuqori | Qonunchilikda nazarda tutilgan ustamalar | PQ-5117, 5-band “v” |
| Davlat organiga ishga kiruvchi | Daraja hujjatda belgilanmagan | Chet tilini bilish majburiy malakaviy talab | PQ-5117, 7-band |
Jadvaldagi “maksimal ball” va “ustama” so‘zlari qat’iy ma’noga ega: ustamaning miqdori faqat o‘qituvchilar uchun 50 foiz deb yozilgan, boshqa pedagoglar uchun esa alohida hujjatlarga havola qilingan.
Abituriyentlar: chet tilidan maksimal ball
Bilim va malakalarni baholash agentligining “Abituriyentlarga imtiyozlar” sahifasida Vazirlar Mahkamasining 395-son qarori keltirilgan: 2020/2021-o‘quv yilidan boshlab test sinovlari majmuasiga chet tili kiritilgan barcha bakalavriat yo‘nalishlariga hujjat topshirgan va B2 yoki undan yuqori darajadagi sertifikatga ega abituriyentga shu fandan imtihonsiz maksimal ball beriladi. Ingliz tili uchun milliy sertifikat bilan birga IELTS 5,5, TOEFL iBT 72 va Cambridge FCE (B2 First) ko‘rsatilgan. Toshkent davlat yuridik universiteti uchun IELTS’ning Writing moduli ham kamida 5,5 bo‘lishi alohida yozilgan.
Maksimal ball qancha bo‘lishi chet tilining majmuadagi o‘rniga bog‘liq. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 13-martdagi 105-son buyrug‘iga ilova qilingan baholash mezonlariga ko‘ra:
| Chet tili qaysi o‘rinda | Savol | Bir javob | Maksimal ball | 2026/2027 qabulidan misol |
|---|---|---|---|---|
| 1-fan | 30 | 3,1 | 93,0 | Filologiya va tillarni o‘qitish: ingliz tili |
| 2-fan | 30 | 2,1 | 63,0 | Turizm va mehmondo‘stlik (1-fan tarix) |
Umumiy maksimal ball 189. Demak, filologiyaga topshirayotgan B2 egasi imtihon kunidan oldin 189 balldan 93 tasini “yig‘ib qo‘ygan” bo‘ladi, qolgan 96 ball ona tili va adabiyoti hamda majburiy fanlardan keladi.
Sertifikat ma’lumoti onlayn ro‘yxatdan o‘tishda tizimga kiritiladi va mutaxassislar tekshiradi. Agentlik 2022-yil qabuli bo‘yicha xabar berganidek, 29 mingdan ortiq yuklangan sertifikatdan 955 tasi talabga javob bermagan (ko‘pchiligi umuman chet tili sertifikati bo‘lmagan), 56 tasi qalbaki chiqqan. Shuning uchun faylni emas, sertifikat raqami va ma’lumotlarini aniq kiriting. Natijani CEFR natijasini tekshirish sahifasidagi tartibda oldindan ko‘rib qo‘ying.
2026-yil iyunidagi o‘zgartirish va B1
Sertifikatlar ro‘yxatiga 2026-yil 2-iyunda Adliya vazirligida 3515-2 raqami bilan yangi o‘zgartirish ro‘yxatga olingan. Matbuotdagi xabarlarga ko‘ra, u chet tili fani bor yo‘nalishlarda B1 sertifikatiga ham qisman ball berishni nazarda tutadi. Biz bu hujjat matnini rasmiy bazada o‘zimiz o‘qiy olmadik, shuning uchun foizni yozmaymiz. B1 bilan topshirishni rejalashtirsangiz, lex.uz’dagi 3515-2 hujjatini va qabul boshlanganda uzbmb.uz’dagi e’lonni o‘qing.
O‘qituvchilar: ustama va attestatsiya
Prezidentning 2021-yil 19-maydagi PQ-5117 qarori, amaldagi tahriri bo‘yicha:
- Ustama. Ta’lim muassasalarining kamida C1 darajadagi milliy yoki unga tenglashtirilgan xalqaro sertifikatga ega xorijiy til o‘qituvchilariga bazaviy tarif stavkasiga nisbatan har oy 50 foiz qo‘shimcha ustama to‘lanadi. Ro‘yxatda 15 til bor: ingliz, fransuz, nemis, ispan, italyan, arab, xitoy, yapon, koreys, turk, fors, pushtu, dari, urdu, hind.
- Imtihon xarajati. Maktab, o‘rta maxsus va professional ta’lim o‘qituvchilarining C1 xalqaro sertifikati uchun imtihon xarajati malaka oshirishga ajratiladigan budjet mablag‘lari hisobidan qoplanadi (2024-yil iyundagi tahrir).
- Attestatsiya. C1 sertifikatli chet tili o‘qituvchisi attestatsiyada malaka sinovi uchun maksimal ball bilan baholanadi va xorijiy til modulidan ozod etiladi. Attestatsiya nizomining 36-bandida bu maksimal 80 ball deb aniqlashtirilgan.
Attestatsiyaning qolgan qismi va tayyorgarlik mavzulari ingliz tili o‘qituvchilari attestatsiyasi sahifasida.
Sertifikat qachongacha ishlaydi
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligining qarori bilan tasdiqlangan sertifikatlar ro‘yxati (3515-son, 2024-yil 29-may, 2025-yil oktabrdagi tahrir) izohida uchta muhim qoida bor:
- Amal qilish muddati yozilmagan sertifikat o‘qishga kirish, ishga qabul va ustama uchun olingan kundan boshlab ko‘pi bilan uch yil inobatga olinadi.
- Rasmiy test markaziga bormasdan, masofadan topshirilgan sertifikatlar (Remote, Home Edition va shunga o‘xshash) na ustama, na o‘qishga kirish, na ishga qabul uchun tan olinmaydi.
- 2025-yil 3-oktabrdan keyin olingan TOEFL iTP sertifikati uchun imtiyozlar qo‘llanilmaydi.
Xalqaro sertifikat qaysi darajaga teng
Xuddi shu ro‘yxatning 1-bobidagi ingliz tili qatorlaridan:
| Sertifikat | B1 | B2 | C1 | C2 |
|---|---|---|---|---|
| IELTS (Academic) | 4,0–5,0 | 5,5–6,5 | 7,0–8,0 | 8,5–9,0 |
| TOEFL iBT | 42–71 | 72–94 | 95–113 | 114–120 |
| Cambridge English | Preliminary 140–159 | First 160–179 | Advanced 180–199 | Proficiency 200–230 |
| Milliy sertifikat | B1 | B2 | C1 | — |
Multilevel ballining qaysi qismi B2 yoki C1 hisoblanishi Multilevel imtihon formati sahifasida. Imtihonni tanlashga ikkilanayotgan bo‘lsangiz, IELTS yoki CEFR taqqoslashini o‘qing.
Imtiyozni o‘zingiz tekshirish: 5 qadam
- Imtiyozni kim berishini aniqlang: qabul (agentlik), ish joyi (vazirlik) yoki tashkilotning ichki tartibi.
- lex.uz’da hujjatni raqami bilan oching (PQ-5117, 3515) va sana tanlagichida eng oxirgi tahrir tanlanganini tekshiring.
- Band tagidagi kursiv izohni o‘qing: “... tahririda” yoki “... o‘z kuchini yo‘qotgan” degan yozuv bandning holatini aytadi.
- Qabul uchun uzbmb.uz’dagi joriy yil “Qabul” sahifasini ko‘ring: fanlar majmuasi va baholash mezonlari har yili qayta tasdiqlanadi.
- Sertifikatingiz muddati imtihon yoki ariza kunigacha tugamasligini hisoblang (uch yillik qoida).
Sertifikat haqida uchta noto‘g‘ri gap
- “B2 bo‘lsa, istalgan OTMga imtihonsiz kiraman.” Yo‘q. Imtihonsiz faqat chet tili fanining bali beriladi. Qolgan fanlarni odatdagidek topshirasiz.
- “Davlat xizmatchilariga 20 foiz ustama beriladi.” Bu gap 2021-yilgi xabarlarda ko‘p uchraydi. lex.uz’dagi izohga ko‘ra, PQ-5117 7-bandining bir xatboshisi 2025-yil 1-yanvardan chiqarilgan, ammo bu aynan shu ustamami, amaldagi matndan o‘zingiz tekshiring. Ish joyingizdagi amaldagi tartibni kadrlar bo‘limidan so‘rang.
- “Uyda onlayn topshirilgan IELTS ham bo‘ladi.” Ro‘yxat izohiga ko‘ra, masofadan olingan sertifikat tan olinmaydi.
Mashq: imtiyoz bormi?
Har bir holat uchun “ha”, “yo‘q” yoki “hujjatdan tekshirish kerak” deb javob bering.
- 1. Dilnoza IELTS Academic 6,0 bilan Filologiya va tillarni o‘qitish: ingliz tili yo‘nalishiga topshiradi. Ingliz tilidan maksimal ball oladimi?
- 2. Jasur IELTS 6,5 bilan Davolash ishi yo‘nalishiga topshiradi (biologiya va kimyo). Sertifikat unga ball qo‘shadimi?
- 3. Maktab ingliz tili o‘qituvchisida milliy sertifikat B2 bor. 50 foizlik ustama oladimi?
- 4. O‘qituvchida 2022-yil martda olingan, muddati yozilmagan C1 sertifikati bor. 2026-yil oktabrda ustama uchun topshirsa, inobatga olinadimi?
- 5. Sardor TOEFL iBT 80 bilan Logistika yo‘nalishiga topshiradi. Chet tilidan necha ball oladi?
- 6. Madina B1 sertifikati bilan Turizm yo‘nalishiga topshiradi. Chet tilidan qancha ball olishini hozir aniq aytish mumkinmi?
Javoblar
- 1. Ha. 6,0 ro‘yxatda B2 (5,5–6,5). Ingliz tili bu yo‘nalishda 1-fan, demak 93 ball.
- 2. Yo‘q. Bu yo‘nalish majmuasida chet tili yo‘q, imtiyoz faqat chet tili fani bor yo‘nalishlarga tegishli.
- 3. Yo‘q. 50 foizlik ustama kamida C1 uchun.
- 4. Yo‘q. Muddati yozilmagan sertifikat uch yil inobatga olinadi, bu muddat 2025-yil martda tugagan.
- 5. 63 ball. TOEFL iBT 72–94 B2 ga teng, Logistikada chet tili 2-fan (2,1 × 30).
- 6. Hujjatdan tekshirish kerak. B1 bo‘yicha yangi qoida 3515-2 o‘zgartirishida; foizni lex.uz matni va agentlik e’lonidan oling.
B2 va C1 ga tayyorlanishda BandMate
Sertifikat imtiyozi ko‘pincha bitta bo‘limga bog‘liq bo‘lib qoladi: ko‘p o‘quvchilarda Speaking boshqalardan past chiqadi. BandMateda Bandi bilan har kuni ovozli suhbat qurib, fikrni asoslash va rasm tasvirlashni mashq qilasiz, talaffuz bo‘yicha fikr olasiz. Ilova bahosi rasmiy ball emas va sertifikat o‘rnini bosmaydi; darajani faqat agentlik yoki xalqaro test markazi tasdiqlaydi.
Manbalar
Barcha havolalar 2026-yil 1-oktabrda tekshirildi.
- UZBMB: Abituriyentlarga imtiyozlar (VM 395-son qarori matni)
- UZBMB: Qabul-2026, baholash mezonlari va fanlar majmuasi
- OTFIV 105-son buyrug‘iga ilova: test topshiriqlari soni va baholash mezonlari (PDF)
- UZBMB: Chet tili sertifikatlarining 1000 dan ziyodi o‘z tasdig‘ini topmadi (2022)
- lex.uz: PQ-5117, 19.05.2021
- lex.uz: Sertifikatlar ro‘yxati, 3515-son
- lex.uz: 3515-2 o‘zgartirish, 02.06.2026
- lex.uz: Pedagog kadrlarni attestatsiyadan o‘tkazish, VM 572-son
- UZBMB: Elektron sertifikat nazorati
