Ingliz tilida o‘ylash uch qadamda shakllanadi: avval atrofdagi narsalarni nomlaysiz, keyin harakat va kunni tasvirlaysiz, oxirida o‘zingiz bilan ichki monolog olib borasiz. Quyidagi dastur har bir qadamga bir hafta beradi. Kuniga 5 daqiqadan boshlanib, 12 daqiqagacha o‘sadi. 21-kunga kelib oddiy vaziyatlarda o‘zbekcha gapni kutmasdan inglizcha gap tuzish odatga aylanadi.
Kun davomida bajariladigan sakkizta alohida mashq inglizcha o‘ylashni o‘rganish sahifasida bor. Bu sahifa boshqa narsani beradi: qaysi kuni nima qilishni aytadigan, soddadan murakkabga boradigan tartib.
Dasturdan oldin: uchta qoida
- Tarjima qilmang, soddalashtiring. O‘zbekcha murakkab fikrni so‘zma-so‘z o‘girish o‘rniga, bilgan so‘zlaringiz bilan eng sodda shaklni ayting.
- So‘z topilmasa, to‘xtamang. Uni tasvirlang: the thing you use to… va keyinroq tekshirish uchun yozib qo‘ying.
- Har kuni bir xil vaqt. Dasturni kundalik ishga bog‘lang: choy qaynashini kutish, metro, idish yuvish. Vaqt tanlanmasa, dastur 4–5-kunda to‘xtaydi.
Telefonda bitta eslatma oching va nomini Missing words deb qo‘ying. Uch hafta davomida bilmagan so‘zlaringiz shu yerga tushadi.
1-hafta: nomlash (kuniga 5–7 daqiqa)
Maqsad — ko‘zingiz tushgan narsaga inglizcha so‘z birinchi kelishi. Faqat otlar va oddiy sifatlar.
| Kun | Vazifa | Vaqt |
|---|---|---|
| 1 | Oshxonadagi 10 ta narsani ichingizda nomlang | 5 daq |
| 2 | Sumkangiz yoki cho‘ntagingizdagi narsalar: har biriga rang yoki o‘lcham qo‘shing (a small black wallet) | 5 daq |
| 3 | Ko‘chada yoki transportda 15 ta narsa | 6 daq |
| 4 | Xonangiz: narsa + joy (The lamp is on the desk) | 6 daq |
| 5 | Ish yoki o‘qish joyi: 10 ta narsa + nima uchun kerakligi (a printer — for documents) | 7 daq |
| 6 | Bozor yoki do‘konda: 10 ta mahsulot + narxi taxminan | 7 daq |
| 7 | Tekshiruv: 1–6-kunlardagi Missing words ro‘yxatini lug‘atdan qarang va har biri bilan bitta gap ayting | 7 daq |
2-kun uchun namuna — sumkadagi narsalarni rang va shakli bilan nomlash:
2-hafta: tasvirlash (kuniga 8–10 daqiqa)
Endi narsalar emas, harakatlar. Asosiy vosita — Present Continuous (hozir nima bo‘lyapti) va Past Simple (nima bo‘ldi). Qoidani eslash kerak bo‘lsa, Present Continuous qoidasi sahifasiga qarang.
| Kun | Vazifa | Vaqt |
|---|---|---|
| 8 | Nonushta tayyorlaganda har harakatni izohlang (I’m cutting the bread) | 8 daq |
| 9 | Derazadan yoki avtobusdan odamlarni tasvirlang: kim, nima qilyapti, nima kiygan | 8 daq |
| 10 | Kechqurun kuningizni 6 gapda qayta ayting (Past Simple) | 8 daq |
| 11 | Bitta tanish odamni tasvirlang: tashqi ko‘rinishi, xarakteri, nima bilan shug‘ullanadi | 9 daq |
| 12 | Kuningizni yana 6 gapda ayting, lekin first, then, after that, finally bilan | 9 daq |
| 13 | Sevimli joyingizni tasvirlang: Chorsu, Anhor bo‘yi, qishlog‘ingizdagi hovli | 10 daq |
| 14 | Tekshiruv: 10- va 12-kungi tasvirni telefonga ovoz chiqarib yozib oling va solishtiring | 10 daq |
12-kun namunasi. Toshkentda ishlaydigan Malika kechqurun ichida shunday dedi:
First, I woke up late and missed the bus. Then I took a taxi, and it was expensive. After that, I had a long meeting, but it went well. At lunch, I ate lagman with my colleague. In the evening, I helped my sister with her homework. Finally, I made a list for tomorrow.
Gaplar sodda, har birida bitta fikr. Bir so‘z esiga kelmadi — “uchrashuv yaxshi o‘tdi” uchun went well ni birinchi urinishda topa olmadi va Missing words ro‘yxatiga yozdi. Bu dastur shu tarzda ishlashi kerak.
3-hafta: ichki monolog (kuniga 10–12 daqiqa)
Endi o‘zingiz bilan gaplashasiz: savol berasiz, javob berasiz, qaror qabul qilasiz, fikr bildirasiz.
| Kun | Vazifa | Vaqt |
|---|---|---|
| 15 | Kichik qaror: nima yeyish, qaysi yo‘ldan borish. Ikki variant va sabab (I could… or… I’ll… because…) | 10 daq |
| 16 | Ertangi kunni rejalang (I’m going to…, I need to…, I have to…) | 10 daq |
| 17 | Yangilik yoki post haqida fikringiz: rozimisiz, nega | 10 daq |
| 18 | Kutilayotgan suhbatni oldindan o‘ynang: savollaringiz va javoblaringiz | 11 daq |
| 19 | Bugun sizni bezovta qilgan narsa: nima bo‘ldi, nima his qildingiz, keyingi safar nima qilasiz | 11 daq |
| 20 | Erkin monolog: 10 daqiqa ichingizda inglizcha “gapirib” yuring, mavzu o‘zgarsa ham | 12 daq |
| 21 | Yakuniy tekshiruv: 2 daqiqalik ovozli yozuv, 14-kungi yozuv bilan solishtiring | 12 daq |
Monolog uchun kerakli qoliplar: I wonder if…, Maybe I should…, On the other hand…, The problem is…, Let me think… Ularni kartaga yozib, 3-hafta davomida ko‘z oldingizda saqlang.
7, 14 va 21-kun: natijani qanday o‘lchash
Dastur ishlayotganini his bilan emas, oddiy o‘lchov bilan tekshiring:
| Nazorat kuni | Test | Yaxshi natija |
|---|---|---|
| 7-kun | Xonangizga qarab 1 daqiqada nechta narsani inglizcha nomlaysiz | 20 va undan ko‘p, to‘xtamasdan |
| 14-kun | Kuningizni 6 gapda aytishga ketgan vaqt | 1 daqiqadan kam, o‘zbekcha so‘z aralashmasdan |
| 21-kun | 2 daqiqalik yozuvda uzun pauzalar (3 soniyadan ortiq) soni | 14-kungi yozuvdagidan kamroq |
Natija past chiqsa, keyingi haftaga o‘tmang: shu haftani yana 3–4 kun takrorlang. Dastur 21 kunda emas, 25 kunda tugashi hech narsani buzmaydi.
Dastur qayerda buziladi
- So‘zma-so‘z tarjima. “Bugun ishxonada shunday voqea bo‘ldiki…” deb boshlab, inglizcha gapni tuza olmay qolasiz. Yechim: fikrni ikki-uch qisqa gapga bo‘ling.
- Juda qiyin mavzu. 1-haftada siyosat yoki ish muammosi haqida o‘ylash charchatadi. Dastur tartibini buzmang: avval nomlash, keyin tasvir.
- Bilmagan so‘zda qotib qolish. Tasvirlab o‘ting va ro‘yxatga yozing. So‘zni aylanib tushuntirishning boshqa yo‘llari gapirganda so‘z topolmaslik sahifasida bor.
- Ro‘yxatni hech qachon ochmaslik. Har 7-kun aynan shu ro‘yxat uchun. Ochilmagan ro‘yxat foyda bermaydi.
- Bir kun qoldirib, boshidan boshlash. Kerak emas. Qoldirgan kuningizni ertasiga bajaring va davom eting.
Mashq: nomini bilmasangiz, tasvirlang
Quyidagi narsalarning inglizcha nomini bilmaysiz deb faraz qiling. Har birini bitta sodda gap bilan tasvirlang (It’s a thing you use to… / It’s a place where… / It’s a person who…).
- 1. Dazmol
- 2. Ombir (qisqich)
- 3. Pochta bo‘limi
- 4. Sartarosh
- 5. Kir qisqichi (ho‘l kirni arqonga qistiradigan)
- 6. Chang yutgich
Namuna javoblar
- 1. It’s a thing you use to make your clothes flat. (an iron)
- 2. It’s a tool you use to hold or pull something small. (pliers)
- 3. It’s a place where you send letters and parcels. (a post office)
- 4. It’s a person who cuts men’s hair. (a barber)
- 5. It’s a small thing you use to hold wet clothes on a line. (a clothes peg)
- 6. It’s a machine you use to clean the floor and carpets. (a vacuum cleaner)
Sizning gaplaringiz boshqacha bo‘lishi mumkin — tinglovchi narsani taniy olsa, javob to‘g‘ri. Qavs ichidagi so‘zlarni Missing words ro‘yxatiga qo‘shing.
Ichki monologdan ovozli suhbatga
21 kundan keyin ichingizdagi gaplar tayyor, endi ularni ovozga chiqarish kerak. BandMate ilovasida Bandi bilan ovozli suhbatda 12-kungi vazifani takrorlang: kuningizni first, then, after that bilan aytib bering, Bandi esa savollar bilan davom ettiradi. Ilova talaffuz va gap tuzilishi bo‘yicha qisqa fikr beradi. Kunlik fikrlarni yozma shaklda ham saqlamoqchi bo‘lsangiz, ingliz tili kundaligi keyingi qadam bo‘ladi.
Bugun 1-kunni boshlang: choy qaynagunicha oshxonadagi o‘nta narsani ichingizda inglizcha nomlang.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
