Инглизча сўз ёдлаш: такрорлаш жадвали ва карточка намуналари

Инглизча сўзни ёдда сақлашнинг энг ишончли йўли — уни ортиб борувчи оралиқларда эслаб кўриш: эртасига, уч кундан кейин, бир ҳафтадан кейин, икки ҳафтадан кейин ва бир ойдан кейин. Муҳими — сўзни қайта ўқиш эмас, жавобни ёпиб, хотирадан чиқариш. Бу мақолада шу жадвални кунма-кун кўрсатамиз ва тўртта карточка турини намуна билан берамиз.

Сўзни ёдлагандан кейин уни нутқда ишлатиш бошқа босқич. Бу ҳақда лотин ёзувидаги сўз бойлигини фаоллаштириш усуллари мақоласида ёзилган. Бу ерда эса урғу сўзни унутиб юбормасликда.

Такрорлаш оралиқлари: 1-3-7-14-30

Сўз ўрганилган кунни 0-кун деб олинг. Кейин уни шу кунларда такрорлайсиз:

Агар бирор такрорда сўзни эслай олмасангиз, у жадвал бошига қайтади — яна эртасига кўрасиз. Бу оралиқлар қатъий илмий норма эмас, амалий бошланғич нуқта. Anki каби дастурлар оралиқни жавобингизга қараб ўзи ҳисоблайди.

Намуна жадвал: биринчи 9 кун

Ҳар куни 10 та янги сўз (A, B, C... гуруҳлар) ўрганяпсиз деб тасаввур қилинг. Жадвалда қайси куни қайси гуруҳ такрорланиши кўрсатилган.

Кўриниб турибдики, такрорлар секин-аста кўпаяди. Бир ойдан кейин кунлик такрор янги сўздан кўпроқ вақт олади — бу нормал ҳолат. Агар такрор 20 дақиқадан ошиб кетса, янги сўзлар сонини кунига 5 тага туширинг. Кунига 50 та сўз ёдлаш режаси одатда иккинчи ҳафтада тўхтаб қолади: такрорлар тоғдек йиғилади.

Тўрт турдаги карточка

Энг кўп учрайдиган карточка — «commute — ишга қатнамоқ». У сўзни танишга ўргатади, лекин гапиришда керакли сўзни топишга ўргатмайди. Шунинг учун ҳар бир муҳим сўз учун камида иккита тур тузинг.

1. Таниш карточкаси (инглизча → ўзбекча)

2. Топиш карточкаси (ўзбекча → инглизча)

Бу энг муҳим тур. Қавс ичидаги ишора бошида ёрдам беради; сўз ўзлашгач, уни олиб ташланг.

3. Бирикма карточкаси (бўш жой)

4. Шахсий савол карточкаси

Тўртинчи тур сўзни ўзингизнинг ҳаётингизга боғлайди. Бундай гап «китобдаги» гапдан анча яхши эсда қолади.

Намуна тўплам: «иш» мавзусидаги 10 сўз

Бир мавзудаги сўзлар бир-бирини эслатади. Ҳар хил мавзудан тасодифий 10 та сўз олгандан кўра шу усул осонроқ. Кундалик мавзулар бўйича тайёр рўйхатлар инглизча сўзлар таржимаси мақоласида бор.

Яхши карточканинг бешта қоидаси

1. Битта карточка — битта савол. «Commute, deadline, salary» уччаласи бир карточкада бўлса, қайси бирини унутганингизни билмайсиз.
2. Гап қисқа бўлсин. 5–10 сўздан иборат гап эслашга осон. Узун абзацни такрорлашда ўқимай ўтказиб юборасиз.
3. Гап сизнинг ҳаётингиздан бўлсин. My commute takes forty minutes ҳар қандай китобдаги гапдан яхшироқ, чунки у сизнинг эрталабингизни эслатади.
4. Грамматик шаклни кўрсатинг. Нотўғри феълларда учала шаклни ёзинг: choose — chose — chosen. Отларда кўплик шакли ғайриоддий бўлса, уни ҳам: child — children.
5. Эсланмаган карточкани ўзгартиринг. Бир сўз уч марта кетма-кет эсланмаса, муаммо хотирада эмас, карточкада. Мисолни алмаштиринг ёки сўзни иккита осонроқ карточкага бўлинг.

Anki ёки қоғоз қутиси

Anki. Anki компьютер ва Android'да бепул, iOS учун AnkiMobile пуллик. Янги колода очинг, «Basic (and reversed card)» турини танланг — шунда битта ёзувдан иккала йўналишдаги карточка ҳосил бўлади. Бошқаларнинг тайёр колодаларидан кўра ўзингиз тузганингиз яхшироқ ишлайди, чунки гаплар сизнинг ҳаётингиздан олинган.

Қоғоз қутиси (Лейтнер усули). Беш бўлимли қути ёки бешта конверт олинг:

• 1-бўлим: янги ва эсланмаган карточкалар — ҳар куни.
• 2-бўлим: 1 марта эсланганлар — ҳар 2–3 кунда.
• 3-бўлим: ҳар ҳафта.
• 4-бўлим: ҳар икки ҳафтада.
• 5-бўлим: ойда бир марта; бу ердан ҳам тўғри ўтса, қутидан чиқади.

Карточкани эсласангиз — кейинги бўлимга, эсламасангиз — 1-бўлимга қайтади. Интернет ва телефонсиз ишлайди, метрода ҳам қулай.

Ўзбек ўқувчилари кўп қиладиган хатолар

• Сўзни кирилл ҳарфлари билан «талаффуз» қилиб ёзиш. «Комьют» ёзуви нотўғри урғу ва товушни мустаҳкамлайди. Талаффузни луғат аудиосидан тингланг; Cambridge Dictionaryда ҳар сўзнинг британча ва америкача аудиоси бор.
• Фақат русча таржима. «Аккуратный → accurate» каби жуфтлар алдайди: accurate — «аниқ», «ораста» эмас. Карточкага мисол гап ёзинг, фақат таржима эмас.
• Алифбо тартибидаги китоб рўйхати. Abandon, ability, able кетма-кет ёдланганда бир-бирига аралашади. Мавзу бўйича гуруҳланг.
• Урғуни эътиборсиз қолдириш. Photograph (PHO-to-graph) ва photographer (pho-TO-gra-pher) да урғу бошқа жойда. Карточкага урғули бўғинни катта ҳарф билан ёзинг.
• Такрорни ўтказиб юбориш. Бир кун ўтказилса, эртасига икки кунлик такрорни қилинг, лекин янги сўзларни шу куни қўшманг.

Қайси сўзлардан бошлаш керак деган саволга жавоб — энг кўп ишлатиладиганлари. Oxford 3000 рўйхати ва лотин ёзувидаги энг кўп ишлатиладиган 100 инглизча сўз мақоласи яхши бошланғич нуқта.

Машқ: тўғри феълни танланг

Бирикма карточкалари учун энг кўп хато қилинадиган жуфтлар. Бўш жойга make, do, take, pay, have феълларидан бирини қўйинг.

1. I always ___ my homework after dinner.
2. Everyone can ___ a mistake.
3. I'm going to ___ the IELTS exam in December.
4. Please ___ attention to the last question.
5. Can I ___ a photo of you?
6. We need to ___ a decision today.
7. I usually ___ a shower in the morning.
8. You're ___ good progress with your English.

Жавоблар

• 1. do (homework) — иш ва вазифа учун do.
• 2. make (a mistake) — do a mistake эмас.
• 3. take (an exam) — ўзбекча «имтиҳон топширмоқ» бўлса ҳам, give an exam ўқитувчи учун ишлатилади. Муваффақиятли ўтиш — pass.
• 4. pay (attention).
• 5. take (a photo) — make a photo русча «сделать фото» таъсири.
• 6. make (a decision).
• 7. have (a shower) — британча; америкача take a shower ҳам тўғри.
• 8. making (progress).

Қайси бирида янглишган бўлсангиз, ўша бирикмани учинчи турдаги карточкага айлантиринг ва бугуннинг A гуруҳига қўшинг.

BandMate билан сўзни нутққа ўтказиш

Карточка сўзни хотирада ушлайди, лекин суҳбатда уни тез топиш учун гапириш керак. BandMate иловасида дарслардаги сўзларни Банди билан овозли суҳбатда ишлатасиз ва талаффуз бўйича изоҳ оласиз. Бу тўртинчи турдаги «шахсий савол» карточкасининг жонли варианти: сўз ўзингиз тузган гапда айтилади.

Манбалар

• Anki — расмий сайт ва юклаб олиш
• Anki Manual — фойдаланиш қўлланмаси
• Oxford 3000 ва 5000 сўз рўйхати
• Cambridge Dictionary

BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг