Tarjima qilmasdan inglizcha gapirish: 40 bo‘lak va 5 mashq

Tarjima qilmasdan inglizcha gapirish uchun alohida so‘zlarni emas, tayyor bo‘laklarni (chunks) yodlang: I’m not sure, but…, It depends on…, The thing is…. Bunday bo‘lak xotirada butunligicha turadi, uni o‘zbekchadan yig‘ib o‘tirishga hojat qolmaydi. Quyida 40 ta shunday bo‘lak, 8 ta gap qolipi va har biri 5–10 daqiqa oladigan beshta mashq bor.

Bu sahifa aynan gapirish paytiga bag‘ishlangan. Kundalik hayotda inglizcha fikrlash odatini shakllantirish haqida inglizcha o‘ylashni o‘rganish maqolasini o‘qing.

Nega o‘zbekchadan tarjima qilish sekin ishlaydi

Tarjima odatda uch joyda to‘xtab qoladi.

• So‘z tartibi. O‘zbekcha gapda fe’l oxirida keladi: Men kecha do‘stim bilan kinoga bordim. Inglizchada fe’l egadan keyinoq keladi: I went to the cinema with my friend yesterday. O‘zbekcha gapni to‘liq tuzib, keyin qayta tartiblash 2–3 soniya oladi. Suhbatda bu uzun, noqulay pauza.
• O‘zbekchada yo‘q qismlar. Artikl (a, the), yordamchi fe’l (do, does, did), there is / there are. So‘zma-so‘z tarjimada ular tushib qoladi: I have question, In Tashkent is many parks.
• Iboralar so‘zma-so‘z o‘tmaydi. Yoshim 25 da → I have 25 years emas, I’m 25. Bu so‘z nimani bildiradi? → What means this word? emas, What does this word mean? Rus tili orqali o‘rganganlarda I am agree (я согласен) ham shu yo‘l bilan paydo bo‘ladi.

Yechim oddiy: inglizcha gapning boshini tayyor holda saqlash. Boshi tayyor bo‘lsa, siz faqat oxirini to‘ldirasiz va miya o‘zbekcha gapni kutib o‘tirmaydi.

40 ta tayyor bo‘lak: vazifasi bo‘yicha

Har bir bo‘lakni bitta uzun so‘zdek, butunligicha ayting. O‘ng ustundagi izoh faqat qachon ishlatishni eslatadi.

Kuniga beshtadan ortiq yangi bo‘lak olmang. Bugun o‘rgangan bo‘lagingizni shu kuni kamida uchta turli gapda ayting, ertasi kuni esa jadvalga qaramasdan eslang.

8 ta gap qolipi: boshi tayyor, oxirini to‘ldirasiz

Qolip (sentence frame) — bo‘sh joyi bor tayyor gap. Grammatika allaqachon ichida, siz faqat o‘zingizga tegishli qismni qo‘yasiz.

1. I’m into ___ these days. — I’m into podcasts these days. / I’m into cooking these days.
2. The best thing about ___ is that ___. — The best thing about Tashkent is that everything is close. / The best thing about my job is that I learn something new every day.
3. I used to ___, but now I ___. — I used to take the bus, but now I take the metro.
4. It takes me about ___ to ___. — It takes me about forty minutes to get to work.
5. I’ve never ___, but I’d like to. — I’ve never been to Khiva, but I’d like to.
6. If I had more time, I’d ___. — If I had more time, I’d read more books.
7. What I don’t like about ___ is ___. — What I don’t like about winter is the traffic.
8. I’m trying to ___ more / less. — I’m trying to use my phone less.

Har qolipga o‘zingiz haqingizda uchta gap tuzing va ularni yozmasdan, ovoz chiqarib ayting. 24 ta shaxsiy gap bir haftalik tayyor material bo‘ladi. Ular oddiy tanishuvda ham, IELTS Speaking savollari kabi imtihon mashqlarida ham ishlaydi.

5 ta mashq: aniq qadamlar va vaqt

1-mashq. Bo‘lak ping-pongi (5 daqiqa)

1. Jadvaldan bitta qatorni tanlang, masalan “Noaniqlik”.
2. Telefonda 1 daqiqalik taymer qo‘ying.
3. O‘zingizga oddiy savol bering (Will it rain tomorrow? Is Tashkent a good city for students?) va har bir javobni shu qatordagi bo‘lak bilan boshlang.
4. Taymer tugaguncha to‘xtamang. Grammatik xato bo‘lsa ham davom eting.
5. Keyingi qatorga o‘ting. Jami 4–5 qator.

Maqsad — javobni birinchi ikki soniya ichida boshlash. Boshlanish tayyor bo‘lsa, tarjimaga vaqt qolmaydi.

2-mashq. Xonani sharhlash (5 daqiqa)

Atrofingizdagi narsalarni futbol sharhlovchisidek hozirgi zamonda tasvirlang: There’s a cup on the table. It’s still warm. My brother is watching something on his phone. I think it’s football.

Qoidalar: faqat bilgan so‘zlaringiz, har gap sakkiz so‘zdan qisqa, birorta o‘zbekcha so‘z yo‘q. Nomini bilmagan narsani nomlamasdan tasvirlang: the thing next to the window. Bu mashqni metroda yoki navbatda ichingizda ham qilish mumkin.

3-mashq. 4–3–2 (10 daqiqa)

Bu ravonlik uchun ko‘p o‘qituvchilar ishlatadigan usul.

1. Mavzu tanlang: my last trip, my job, my neighbourhood.
2. 4 daqiqa gapiring va ovozingizni yozib oling.
3. Xuddi shu mavzuni 3 daqiqada qayta ayting.
4. So‘ng 2 daqiqada ayting.

Uchinchi urinishda gaplar tezlashadi: mazmun tayyor, miya endi faqat inglizcha shaklga e’tibor beradi. Birinchi va uchinchi yozuvni solishtiring: qayerda pauza qisqardi, qaysi bo‘lak o‘z-o‘zidan chiqdi?

4-mashq. So‘zni aylanib o‘tish (5 daqiqa)

Beshta buyum nomini qog‘ozga o‘zbekcha yozing: choynak, dazmol, supurgi, kalit, soyabon. Har birini inglizcha nomini aytmasdan tushuntiring:

• It’s something you use to make your clothes smooth. (iron — dazmol)
• It’s a kind of brush for cleaning the floor. (broom — supurgi)
• You open the door with it. (key — kalit)

Bu mashq “so‘zni bilmayman, demak gapira olmayman” degan to‘siqni olib tashlaydi. Jonli suhbatda suhbatdosh odatda kerakli so‘zni o‘zi aytib yuboradi, siz esa uni eslab qolasiz.

5-mashq. Ikki marta javob (10 daqiqa)

1. Savol tanlang: What do you usually do at the weekend?
2. 60 soniya javob bering va yozib oling.
3. Yozuvni tinglang. Qayerda to‘xtaganingizni va o‘sha paytda boshingizda qaysi o‘zbekcha gap aylanganini yozing.
4. O‘sha joylar uchun jadvaldan mos bo‘lak tanlang.
5. Ikkinchi marta javob bering, tanlangan bo‘laklarni ishlatib.

Ikkinchi urinish birinchisidan ravonroq bo‘lishi kerak. Bo‘lmasa, savol hozirgi darajangiz uchun qiyin — osonrog‘ini oling.

Tarjima qachon foydali bo‘lib qoladi

Tarjimani butunlay taqiqlash shart emas. Yangi so‘z yoki iborani o‘rganayotganda o‘zbekcha ma’nosini bilish vaqtni tejaydi. Muammo boshqa joyda: gapirish paytida butun gapni o‘zbekchada tuzib, keyin o‘girish. Oddiy qoida: o‘rganayotganda tarjima mumkin, gapirayotganda esa faqat bo‘lak va qolip.

Agar sizda “tushunaman, lekin gapira olmayman” holati bo‘lsa, bu holat uchun alohida qo‘llanma bor. Mashqlarni bir oy davomida kunma-kun bajarmoqchi bo‘lsangiz, 30 kunlik speaking challenge jadvalidan foydalaning.

Mashq: tarjima qilingan gapni tabiiy inglizchaga aylantiring

Quyidagi gaplar o‘zbekcha yoki ruscha tuzilishdan so‘zma-so‘z o‘girilgan. Har birini tabiiy inglizcha qilib ayting, keyin javoblar bilan solishtiring.

1. I am agree with you.
2. I have 23 years.
3. How it is called in English?
4. What means this word?
5. It is depends on the weather.
6. In my opinion, I think it is good.
7. I am working in a bank since 2021.
8. Me too I don’t like it.
9. I came to home late.
10. There is very many people in the metro.

Javoblar:

1. I agree with you.
2. I’m 23. (yoki I’m 23 years old.)
3. What’s it called in English? / How do you say it in English?
4. What does this word mean?
5. It depends on the weather.
6. I think it’s good. (yoki In my opinion, it’s good. — ikkalasini birga ishlatmang)
7. I’ve been working at a bank since 2021.
8. I don’t like it either. / Me neither.
9. I came home late.
10. There are a lot of people in the metro.

8–10 ta to‘g‘ri bo‘lsa ham, to‘g‘ri variantlarni ovoz chiqarib uch martadan ayting. Eski odatni faqat ko‘p marta aytilgan yangi shakl siqib chiqaradi. Xato qilganlaringizni kartochkaga yozing va ertaga yana tekshiring.

BandMate bilan mashq

BandMate ilovasida Bandi bilan ovozli suhbatda bu bo‘lak va qoliplarni real savollarda ishlatib ko‘rishingiz mumkin: Bandi savol beradi, siz javob berasiz, suhbat to‘xtamasdan davom etadi. Darslarda kundalik mavzulardagi iboralar takrorlanadi, ilova talaffuz bo‘yicha ham fikr bildiradi. Ilova siz uchun gapirmaydi, lekin har kuni bir necha daqiqa ovoz chiqarib gapirish uchun doim tayyor suhbatdosh beradi.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling