Ingliz tili maktab o‘quvchilari uchun “asosiy olimpiadalar” ro‘yxatida bor va 9–11-sinflar, akademik litsey hamda kasb-hunar maktablari o‘quvchilari o‘rtasida to‘rt bosqichda o‘tadi: maktab (sentabr), tuman yoki shahar (oktabr), viloyat (noyabr) va respublika (aprel–may). Har bosqichda har fan va sinf bo‘yicha 3 nafargacha g‘olib keyingi bosqichga o‘tadi. Respublika bosqichida 1–3-o‘rin olganlarga davlat OTMlariga kirishda ixtisoslik fanidan maksimal ball beradigan, uch yil amal qiladigan diplom beriladi.
Bu qoidalar Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 9-sentabrdagi 562-son qarori bilan tasdiqlangan fan olimpiadalari nizomidan, uning 2025-yil sentabrgacha kiritilgan tahriridan olingan (2026-yil 1-oktabrda ko‘rib chiqildi). Joriy yil sanalari va nazorat shakllarini Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi e’lon qiladi.
To‘rt bosqich bir jadvalda
| Bosqich | Qachon | Kim o‘tkazadi | Kim qatnashadi |
|---|---|---|---|
| 1. Maktab | Sentabr | Maktab, litsey, kasb-hunar maktabi | 9–11-sinf va litsey o‘quvchilari |
| 2. Tuman (shahar) | Oktabr | Tuman maktabgacha va maktab ta’limi bo‘limi | 1-bosqich g‘oliblari (3 nafargacha) |
| 3. Viloyat, Qoraqalpog‘iston, Toshkent shahri | Noyabr | Hududiy boshqarma | 2-bosqich g‘oliblari |
| 4. Respublika | Aprel–may | Vazirlik | 3-bosqichda 1–3-o‘rin olgan 11-sinf va litseylarning 2-bosqich o‘quvchilari |
Ikki muhim tafsilot:
- Respublika bosqichi faqat bitiruvchilar uchun. 9 va 10-sinfda viloyat bosqichigacha borasiz; bu yillarni tajriba deb qarang.
- Ba’zi maktablar tuman bosqichidan ozod. Prezident maktablari, ijod maktablari, ixtisoslashtirilgan maktablar (Abu Ali ibn Sino, Mirzo Ulug‘bek, Muhammad al-Xorazmiy nomidagi) va akademik litseylarning birinchi bosqich g‘oliblari to‘g‘ridan-to‘g‘ri viloyat bosqichiga chiqadi.
Natija e’lon qilingan kunning o‘zida faqat o‘z ishingiz bo‘yicha apellyatsiya berish mumkin. Uni kechiktirmang.
G‘oliblarga nima beriladi
- Viloyat bosqichi, 1–3-o‘rin. “Iqtidorli o‘quvchilar zaxirasi”ga kiritilasiz; ma’lumot vazirlikning axborot tizimida yillar davomida saqlanadi.
- Respublika bosqichi, 1–3-o‘rin. Davlat OTMlariga kirish imtihonida ixtisoslik fani bo‘yicha maksimal ball olish huquqini beruvchi, uch yil amal qiladigan diplom. Ingliz tili 1-fan bo‘lgan yo‘nalishda (masalan, filologiya) bu 93 ball degani. Yo‘nalishlar va ball hisobi ingliz tili filologiyasiga kirish sahifasida.
- Pul mukofotlari. Nizomning 69-bandi bo‘yicha viloyat bosqichida 1-, 2- va 3-o‘rin uchun bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) 6, 4 va 3 baravari, respublika bosqichida 12, 8 va 6 baravari beriladi. BHM ning so‘mdagi qiymati vaqti-vaqti bilan o‘zgaradi.
Nizomning xalqaro olimpiadalar ro‘yxatida International English Olympiad ham bor. Unga qanday saralanishini vazirlik har yili belgilaydi.
Topshiriq turlari
Nizom bo‘yicha barcha fanlardan nazorat turlari, shakllari va baholash mezonlarini vazirlik tasdiqlaydi, ya’ni format yildan-yilga o‘zgarishi mumkin. Shuning uchun eng ishonchli manba — o‘qituvchingiz orqali olinadigan o‘tgan yilgi rasmiy materiallar. Til olimpiadalarida odatda quyidagi bloklar uchraydi:
| Blok | Nima so‘raladi | Qanday mashq qilish |
|---|---|---|
| Use of English | So‘z yasash, bo‘sh joyga bitta so‘z, gapni kalit so‘z bilan qayta yozish | Kuniga 15 ta topshiriq, xatolar daftari |
| Reading | Uzun matn, muallif fikri, tafsilot, sarlavha moslash | Haftasiga 3 ta B2–C1 matn |
| Listening | Intervyu, ma’ruza, bir necha so‘zlovchi | Subtitrsiz podkast, keyin transkript |
| Writing | Esse yoki maqola, fikrni asoslash | Haftasiga 1 esse, o‘qituvchi tekshiruvi |
Esse uchun mashq mavzusi (tahririyat namunasi): Some people think that every school subject should be taught in English. Do you agree? Reja: kirishda o‘z pozitsiyangiz; 1-paragraf — asosiy dalil va Toshkent yoki o‘z maktabingizdan misol; 2-paragraf — qarshi fikr va unga javob; xulosada pozitsiyani yangi so‘zlar bilan takrorlash. Yaxshi esseda dalil sifati va so‘zlarning aniqligi uzunlikdan muhimroq.
Olimpiada topshiriqlari maktab darsligidan ancha yuqori, ko‘pincha B2–C1 darajada bo‘ladi. B2 dan C1 ga qanday o‘tish rejasi B2 dan C1 gacha sahifasida. Esse tuzilmasini mashq qilish uchun opinion essay namunasi mos.
Use of English: 9 ta mashq
Tahririyat tuzgan mashq topshiriqlari; real olimpiada savollari emas.
So‘z yasash. Qavs ichidagi so‘zdan kerakli shaklni yasang.
- 1. The ___ of the old city walls took two years. (RESTORE)
- 2. His argument was completely ___; nobody could follow it. (LOGIC)
- 3. Samarkand is famous for the ___ of its blue domes. (BEAUTIFUL)
Bitta so‘z. Bo‘sh joyga bitta so‘z yozing.
- 4. I have lived in Fergana ___ I was five.
- 5. ___ the heavy rain, the football match went on.
- 6. She is used ___ getting up at six.
Kalit so‘z bilan qayta yozish. Ma’noni saqlab, qavs ichidagi so‘zni o‘zgartirmasdan 2–5 so‘z yozing.
- 7. “I’m sorry I broke the vase,” said Aziz. (APOLOGISED) — Aziz ___ the vase.
- 8. It isn’t necessary to bring food. (NEED) — You ___ food.
- 9. People say that the bridge is 500 years old. (SAID) — The bridge ___ 500 years old.
Javoblar
1 — restoration. 2 — illogical (il- old qo‘shimchasi l dan oldin). 3 — beauty (sifatdan ot). 4 — since. 5 — Despite (In spite of ikki so‘z bo‘lgani uchun mos emas). 6 — to (be used to + -ing). 7 — apologised for breaking. 8 — don’t need to bring yoki needn’t bring. 9 — is said to be.
8–9 to‘g‘ri — viloyat bosqichiga jiddiy tayyorlanishingiz mumkin. 5–7 — so‘z yasash qo‘shimchalari va majhul konstruksiyalarni takrorlang. 4 va undan kam — avval test grammatikasini mustahkamlang: DTM ingliz tili grammatika mavzulari sahifasidagi 15 mavzu yaxshi poydevor.
Resurslar
- Rasmiy. O‘tgan yillarning maktab, tuman va viloyat bosqichi materiallari: o‘qituvchi yoki tuman bo‘limi orqali so‘rang. Nizom va o‘zgartirishlar lex.uz’da.
- Imtihon namunalari. Cambridge English saytidagi B2 First va C1 Advanced bepul namunaviy topshiriqlari Use of English bloki uchun eng yaqin mashq.
- Lug‘at. Oxford Learner’s Dictionaries yoki Cambridge Dictionary: so‘z oilasini (restore, restoration, restorer) bitta sahifada ko‘rsatadi.
- Tinglash. BBC Learning English va BBC Radio 4 dasturlari: aniq talaffuz, turli mavzu.
- O‘qish. Project Gutenberg’dagi mualliflik huquqi muddati o‘tgan klassik asarlar va sifatli gazetalarning ilmiy-ommabop maqolalari.
Yillik reja: iyundan mayga
| Davr | Maqsad | Haftalik ish |
|---|---|---|
| Iyun–avgust | Poydevor: B2 grammatika, so‘z yasash | 5 kun × 60 daqiqa; har hafta 1 esse |
| Sentabr | Maktab bosqichi | O‘tgan yilgi maktab materiallari, vaqt bilan |
| Oktabr | Tuman bosqichi | Use of English har kuni, 2 ta to‘liq sinov |
| Noyabr | Viloyat bosqichi | Uzun matn va tinglash, esse tahlili |
| Dekabr–mart | Faqat 11-sinf: respublikaga tayyorgarlik | C1 matnlar, haftasiga 2 esse, oyiga 1 to‘liq sinov |
| Aprel–may | Respublika bosqichi | Yengil takror, xatolar daftari, uyqu va dam |
Olimpiadachilarni to‘xtatib qo‘yadigan 3 narsa
- Faqat test yechish. Use of English’da yaxshi natija bo‘lsa-yu, esse va tinglash oqsasa, yuqori bosqichda o‘rin qo‘ldan ketadi.
- So‘zni yolg‘iz yodlash. Olimpiada so‘z oilasini so‘raydi: decide – decision – decisive – indecisive. So‘zni oilasi bilan yozing.
- Apellyatsiya muddatini bilmaslik. Ariza natija e’lon qilingan kunning o‘zida qabul qilinadi.
Esse va nutq uchun BandMate
Olimpiadaning yozma va og‘zaki qismlari fikrni tez va aniq asoslashni talab qiladi. BandMateda Bandi bilan murakkab mavzularda ovozli suhbat qurib, dalil keltirishni mashq qilasiz va talaffuz bo‘yicha fikr olasiz. Ilova olimpiada formatini takrorlamaydi va uning bahosi hakamlar bahosi emas.
Manbalar
- lex.uz: VM 562-son qarori, fan olimpiadalari nizomi (09.09.2021, 2025-yil tahriri), 01.10.2026 da tekshirildi
- UZBMB: Abituriyentlarga imtiyozlar (olimpiada g‘oliblari)
- UZBMB: Qabul-2026 baholash mezonlari (PDF)
- Cambridge English: B2 First va C1 Advanced namunaviy topshiriqlari
