Raymond Murphy’ning English Grammar in Use kitobi (odatda ko‘k muqovali) B1–B2 darajasi uchun. Boshlovchilarga Essential Grammar in Use (qizil), yuqori darajaga Advanced Grammar in Use (yashil) mos. Har unit ikki sahifa: chapda qoida va misollar, o‘ngda mashqlar. Kitobni birinchi unitdan boshlab ketma-ket o‘qib chiqish shart emas. Avval kitob oxiridagi Study Guide testi bilan zaif mavzularingizni aniqlang. Keyin haftasiga 3–5 unitni qalam bilan ishlang va har unitdan keyin o‘zingiz haqingizda 3 ta gap ayting.
Hozir bir daqiqalik tekshiruv qiling: I have seen him yesterday gapida xato bormi? Bor bo‘lsa, ko‘k kitob siz uchun to‘g‘ri tanlov. To‘g‘ri javob maqola oxirida.
Uch kitob: qaysi biri sizga mos
| Kitob | Muallif | Daraja (CEFR) | Kimga | Oxirgi nashr |
|---|---|---|---|---|
| Essential Grammar in Use (qizil) | Raymond Murphy | A1–B1 | to be, have got, oddiy zamonlarda hali ikkilanadiganlar | 4-nashr |
| English Grammar in Use (ko‘k) | Raymond Murphy | B1–B2 | Zamonlarni biladi, lekin present perfect, artikl va predloglarda adashadiganlar | 5-nashr, 145 unit |
| Advanced Grammar in Use (yashil) | Martin Hewings | C1–C2 | IELTS 7+ yoki akademik yozuvga tayyorlanayotganlar | 4-nashr, 105 unit |
Ranglar nashrdan nashrga biroz o‘zgarishi mumkin, shuning uchun muqovaga emas, nomga va nashr raqamiga qarang. Amerika inglizchasini afzal ko‘rsangiz, xuddi shu turkumning amerikacha kitoblari ham bor: Basic Grammar in Use va Grammar in Use Intermediate.
Darajangizni bilmasangiz, avval darajani aniqlash sahifasidagi testni ishlang. Ikki kitob orasida ikkilansangiz, pastrog‘ini oling. Oson unitlarni tez o‘tib ketish qiyin kitobda har sahifada to‘xtab qolishdan foydaliroq.
Kitobni qonuniy olish: qaysi variant
- With answers (javoblari bilan). Mustaqil o‘qiyotgan bo‘lsangiz, faqat shu variant. Javobsiz nashr o‘qituvchi bilan ishlash uchun chiqarilgan.
- Bosma kitob + interaktiv eBook. Bosma nashr bilan ko‘pincha eBook kodi beriladi, eBookda audio ham bor. Kitob sotib olayotganda kod ishlatilmaganini tekshiring.
- Faqat eBook. Telefonda qulay, lekin qalam bilan yozish imkoni yo‘q. Mashqlarni daftarga yozishga tayyor bo‘lsangiz, bu ham ishlaydi.
Internetda aylanib yurgan PDF-fayllar ko‘pincha eski nashrlar. Ularda unit raqamlari va misollar yangi nashrdan farq qiladi. Bundan tashqari, bunday fayllar mualliflik huquqini buzadi. Kitobni kitob do‘konidan yoki nashriyotning rasmiy hamkorlaridan oling. Bepul va qonuniy muqobillar ingliz tili kitoblarini qayerdan olish sahifasida.
Qayerdan boshlash: Study Guide bilan 30 daqiqa
Kitob oxirida Study Guide bor: har savol ostida qaysi unitni o‘qish kerakligi yozilgan. Uni birinchi kuni to‘liq ishlang.
- 1. Javoblarni kitobga emas, alohida varaqqa yozing.
- 2. Ishonchingiz komil bo‘lmagan savolga “?” qo‘ying. Taxmin bilan topilgan to‘g‘ri javob ham “?” hisoblanadi.
- 3. Xato va “?” belgili savollarning unit raqamlarini ro‘yxat qiling.
- 4. Ro‘yxatni mavzular bo‘yicha guruhlang: zamonlar, modal fe’llar, artikllar, predloglar va hokazo.
Shu ro‘yxat sizning shaxsiy kursingiz. Odatda bu ro‘yxat butun kitobdan ancha qisqa bo‘ladi. Qolgan unitlarga keyinchalik, kerak bo‘lganda qaytasiz. Grammatik mavzularni qaysi tartibda olish haqida grammatikani nimadan boshlash sahifasida batafsil yozilgan.
Bitta unit: 35 daqiqalik ish tartibi
| Daqiqa | Nima qilasiz | Nima uchun |
|---|---|---|
| 0–3 | O‘ng sahifadagi birinchi mashqdan 2 ta savolni qoidani o‘qimasdan ishlang | Nimani bilmasligingizni oldindan ko‘rasiz |
| 3–11 | Chap sahifani o‘qing, har misolni ovoz chiqarib ayting, shaklni ostiga chizing | Qoida ko‘z va quloq orqali kiradi |
| 11–23 | O‘ng sahifadagi mashqlarni qalam bilan ishlang | O‘chirib, 3-kuni qayta ishlash uchun |
| 23–28 | Javoblar bilan tekshiring, har xato yoniga sababini o‘zbekcha yozing | “Nega xato qildim?” — asosiy savol |
| 28–33 | Shu qoida bilan o‘zingiz haqingizda 3 ta gap tuzing va ovoz chiqarib ayting | Qoida kitobdan hayotingizga o‘tadi |
| 33–35 | Unit raqamini takrorlash jadvaliga yozing: +3 kun, +10 kun | Unutishdan oldin qaytasiz |
Eng ko‘p tashlab ketiladigan qadam — 28–33 daqiqalar. Mashq javoblari to‘g‘ri chiqsa ham, qoidani o‘z gapingizda ishlatmaguningizcha u nutqqa o‘tmaydi.
Ishlangan misol: Madina present perfect ustida
Madina — Toshkentdagi universitet talabasi, B1. Study Guide’da present perfect va past simple farqiga oid savollarning hammasida xato qildi. Uning seshanba kungi 35 daqiqasi:
- 0–3. Qoidani o‘qimasdan ikki savolni ishladi, bittasida have visited ni o‘tgan yil haqidagi gapga qo‘ydi.
- 3–11. Chap sahifani o‘qidi. Asosiy farqni o‘zbekcha shunday yozdi: “aniq o‘tgan vaqt (yesterday, in 2023, last week) bo‘lsa — past simple”.
- 11–23. Mashqlarni qalam bilan ishladi.
- 23–28. 12 savoldan 3 tasida xato. Hammasi bir xil sabab: when savolida have you ishlatgan.
- 28–33. O‘zi haqida uchta gap aytdi:
I have been to Samarkand twice. I went there last spring with my group. I haven’t visited Khiva yet.
- 33–35. Unitni payshanba (+3 kun) va keyingi haftaning juma kuniga (+10 kun) yozib qo‘ydi.
O‘zbek tilida “bordim” bir xil shaklda ham tajribani, ham aniq vaqtdagi voqeani bildiradi. Ingliz tilida bu ikki xil zamon. Shuning uchun bu juftlik bizda ko‘p uchraydigan xatolardan biri. Qoidaning to‘liq tushuntirishi present perfect qoidasi sahifasida.
Tezlik: haftasiga nechta unit
| Rejim | Haftalik unit | 145 unit uchun | Kimga |
|---|---|---|---|
| Yengil | 3 unit + 1 takror kuni | taxminan 48 hafta | Ishlaydiganlar, kuniga 20–30 daqiqa |
| O‘rtacha | 5 unit + 1 takror kuni | taxminan 29 hafta | Talabalar, imtihongacha 6–8 oy |
| Tanlangan unitlar | 5 unit, faqat Study Guide ro‘yxatidan | 40–60 unit uchun 8–12 hafta | IELTS yoki milliy sertifikat oldidan |
| Intensiv | 7–10 unit | tavsiya etilmaydi | Takror uchun vaqt qolmaydi |
Kuniga 3–4 unit ishlab, bir oyda kitobni tugatish ko‘p o‘quvchining rejasi. Amalda ikkinchi haftada takrorlar to‘planib qoladi va kitob javonga qaytadi. Haftada bitta kunni faqat takrorga ajrating: qalam bilan yozgan javoblarni o‘chirib, 3 va 10 kun oldingi unitlarni qayta ishlang. Kitob oxiridagi Additional exercises bo‘limi bir necha unitni aralashtiradi. U mavzular guruhini tugatgandan keyin tekshiruv uchun juda qulay.
Murphy kitobida to‘rtta keng tarqalgan tuzoq
- Faqat chap sahifani o‘qish. Qoida tanish tuyuladi, lekin mashqsiz u faqat tanish bo‘lib qoladi. O‘ng sahifa kitobning yarmi emas, asosiy qismi.
- Javoblarni ruchka bilan yozish. Keyin qayta ishlab bo‘lmaydi. Qalam yoki alohida daftar ishlating.
- B1 bo‘la turib 1-unitdan boshlash. Birinchi 20 unit sizga oson, zerikasiz va kitobni tashlaysiz. Study Guide ro‘yxatidan boshlang.
- Mashqni tugatmasdan javobga qarash. Bitta savolda qiynalsangiz, uni belgilab o‘ting, javobni oxirida tekshiring.
Yana bir ogohlantirish: kitobdagi misollarni yodlab olish grammatikani bilish degani emas. Test yaxshi chiqib, gapirganda xato qilsangiz, 28–33 daqiqalik qadamni ikki barobar uzaytiring. Mavzular bo‘yicha tezkor tekshiruv uchun grammatika testi sahifasidan foydalaning.
Mashq: qaysi kitob yoki qaysi qadam?
Har vaziyat uchun kitobni (qizil, ko‘k, yashil) yoki yuqoridagi tartibdan kerakli qadamni tanlang.
- 1. Jasur He don’t like tea deb yozadi va there is / there are farqini bilmaydi.
- 2. Dilnoza B2, IELTS Writing’da 7 kerak, murakkab passiv va inversiya ustida ishlamoqchi.
- 3. Sardor ko‘k kitobning 60 ta unitini o‘qidi, testlarda yaxshi, lekin gapirganda I am agree deydi.
- 4. Kamola har kuni 4 ta unit ishlaydi, ikkinchi haftada eski unitlarni butunlay unutganini sezdi.
- 5. Otabek mashq javoblarini kitobga ruchka bilan yozgan va endi qayta ishlay olmaydi.
- 6. Nodir B1, kitobni 1-unitdan boshladi va 15-unitda zerikib to‘xtadi.
- 7. Maqola boshidagi gap: I have seen him yesterday.
Javoblar
- 1. Qizil kitob (Essential). Uchinchi shaxs -s va there is/are shu darajaning asosiy mavzulari: He doesn’t like tea.
- 2. Yashil kitob (Advanced). Murakkab passiv va inversiya C1 mavzulari.
- 3. Kitob to‘g‘ri, qadam tashlab ketilgan: har unitdan keyin 3 ta shaxsiy gapni ovoz chiqarib aytish (28–33 daqiqa). To‘g‘ri shakl: I agree.
- 4. Tezlikni haftasiga 5 unitga tushirish va bitta takror kuni qo‘shish.
- 5. Endi javoblarni alohida daftarga yozib ishlash. Keyingi unitlarda qalam ishlatish.
- 6. Study Guide testini ishlab, faqat xato chiqqan unitlardan boshlash.
- 7. Xato. Yesterday aniq o‘tgan vaqt, demak past simple: I saw him yesterday.
Qoidani suhbatda sinash
Murphy kitobi qoidani tushunish va yozma mashq uchun kuchli, lekin sizga savol bermaydi. BandMate ilovasida bugun ishlagan unitingizdagi qoidani Bandi bilan ovozli suhbatda ishlating. Masalan, present perfect ni o‘rgangan bo‘lsangiz, o‘z tajribalaringiz haqida gapirib bering. Ilova grammatika va talaffuz bo‘yicha izoh beradi, darslar esa o‘tilgan tuzilmalarni qayta-qayta ishlatishga undaydi. Bugun Study Guide testini ishlang va birinchi unitingizni tanlang.
Manbalar
- English Grammar in Use, 5th Edition — Cambridge: daraja (B1–B2) va unit tuzilishi.
- Essential Grammar in Use, 4th Edition — Cambridge: daraja (A1–B1), Study Guide, eBook.
- Advanced Grammar in Use, 4th Edition — Cambridge: muallif, daraja (C1–C2), 105 unit.
