Grammatika asoslariO‘zbekcha

Ingliz tili grammatikasi: nimadan boshlash va qaysi tartibda

Ingliz tili grammatikasini 15 bosqichda o‘rganish tartibi: nimadan boshlash, nega aynan shu ketma-ketlik, har bosqichga misol, o‘zbeklar xatosi va mashq.

Daftarda ingliz tili grammatika mavzularining o‘rganish tartibi bosqichma-bosqich yozilgan

Ingliz tili grammatikasini gap tartibi va to be (am, is, are) fe’lidan boshlang, keyin present simple, savol va inkor, so‘ng o‘tgan zamon va kelajakka o‘ting. 12 zamon jadvalini birinchi haftada yodlash shart emas: dastlabki o‘nta mavzu bilan siz o‘zingiz, kuningiz, o‘tmishingiz va rejalaringiz haqida gapira olasiz. Quyida 15 bosqichli tartib, har birining sababi va o‘zbek o‘quvchisi uchun eng xavfli xato.

Nega o‘zbek tilida so‘zlashuvchi uchun tartib muhim

Ingliz tili o‘zbek tilidan bir nechta asosiy joyda farq qiladi. Aynan shu farqlar birinchi o‘rinda turadi, chunki ular har gapda uchraydi.

O‘zbek tilidaIngliz tilidaNatija
Fe’l gap oxirida: Men non sotib oldimFe’l egadan keyin: I bought breadGap tartibi birinchi mavzu bo‘lishi kerak
“Bo‘lmoq” ko‘pincha aytilmaydi: Men talabamanTo be majburiy: I am a studentI student xatosi
Savol -mi qo‘shimchasi bilanSavol uchun do / does / did yoki tartib almashadiYou like tea? xatosi
Artikl yo‘qA, an, the deyarli har gapdaArtikllar erta, lekin bosqichma-bosqich
“U” — erkak ham, ayol hamHe / she farqlanadiSuhbatda he va she aralashadi
Ko‘makchilar so‘zdan keyin: uyda, stol ustidaPredloglar oldinda: at home, on the tablein / on / at alohida mashq talab qiladi

Rus tilini biladiganlar ham artikl va to be bo‘yicha xuddi shu qiyinchilikka duch keladi, chunki rus tilida ham ular yo‘q.

15 bosqichli o‘rganish tartibi

№MavzuNega aynan shu yerdaTekshiruv gapi
1Gap tartibi (SVO) va to beHar gapning skeletiI am a nurse. The shop is closed.
2Olmoshlar va egalik: I / my, he / his, she / herO‘zingiz va oilangiz haqida gapirish uchunShe is my sister. Her name is Dilnoza.
3Present simple va he / she bilan -sOdatlar, ish, kun tartibiHe works in a bank.
4Savol va inkor: do / does, don’t / doesn’tSuhbat — bu savol-javobDo you live in Tashkent?
5Ko‘plik, there is / there are, some / anyAtrofni tasvirlashThere are two parks near my house.
6A / an / the asoslariDeyarli har otda kerakI have a car. The car is old.
7Present continuousHozir sodir bo‘layotgan ish, odatdan farqiI’m cooking now.
8Past simple (to‘g‘ri va noto‘g‘ri fe’llar)Voqea aytib berishYesterday I went to the bazaar.
9Kelajak: going to, will, reja uchun present continuousRejalar va va’dalarI’m going to visit Bukhara.
10Modal fe’llar: can, could, should, have toIltimos, maslahat, majburiyatCould you help me? You should rest.
11Predloglar: in / on / at (vaqt va joy)Sana, vaqt va manzilon Monday, at 5 o’clock, in May
12Taqqoslash: -er / more, the mostTanlov va fikrThe metro is faster than the bus.
13Present perfectTajriba va hozirgacha davom etayotgan holatI’ve worked here for two years.
14Shart gaplar: 0, 1, 2Sabab-natija, taxminIf it rains, we’ll stay at home.
15Passive, relative clauses, reported speechRasmiy matn va murakkab gapThe house was built in 1990.

1–7-bosqichlar taxminan A1, 8–12 — A2, 13–15 — B1 darajasiga to‘g‘ri keladi. Bu qat’iy chegaralar emas, lekin kitob tanlashda yo‘l ko‘rsatadi.

Bosqichlar bo‘yicha izoh

1–4: gap skeleti

Dastlabki to‘rt mavzu birga ishlaydi. To be bilan “kim, nima, qanday” (I am tired), present simple bilan “nima qilaman” (I work) aytiladi. Eng ko‘p xato ikkalasini aralashtirish: I am work yoki She is live in Samarkand. Qoida oddiy: gapda asosiy fe’l bo‘lsa, am / is / are kerak emas.

Savol tuzish alohida mashq talab qiladi, chunki o‘zbekcha savol tartibni o‘zgartirmaydi. Where you work? emas, Where do you work? Bu mavzuni ingliz tilida savol tuzish sahifasida batafsil ko‘ring.

5–7: atrof va hozirgi payt

Artikllarni to‘liq o‘rganish uchun oylar kerak, lekin asosiy qoidani erta boshlang: birlikdagi sanaladigan ot yolg‘iz turmaydi — a car, the car, my car. Batafsil tushuntirish a, an, the qoidalari sahifasida.

Present continuous’ni present simple bilan solishtirib o‘rganing: I work in a bank (doimiy), I’m working from home this week (vaqtinchalik). Bu juftlik present simple va present continuous farqi sahifasida misollar bilan berilgan.

8–12: hikoya, reja va fikr

O‘tgan zamonda asosiy qiyinchilik — noto‘g‘ri fe’llar. Hammasini birdan yodlamang: eng ko‘p ishlatiladigan 30–40 tasini gap ichida o‘rganing. Kelajak uchun going to va will farqini bir haftada tushunish mumkin, shall esa boshlang‘ich bosqichda deyarli kerak emas.

13–15: B1 ga o‘tish

Present perfect o‘zbek va rus tilida to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos shaklga ega emas, shuning uchun uni o‘tgan zamon puxta bo‘lgandan keyin o‘rganing. Passive, relative clauses va reported speech rasmiy yozuv va murakkab hikoya uchun kerak, lekin kundalik suhbatni ularsiz ham boshlash mumkin.

Birinchi oy uchun namuna jadval

Noldan boshlayotgan bo‘lsangiz, dastlabki to‘rt hafta taxminan shunday ko‘rinishi mumkin. Har hafta oxirida jadvaldagi vazifani telefonga yozib oling.

HaftaBosqichlarHafta oxiridagi vazifa
11–2O‘zingiz va oilangizni 6 gapda tanishtirish: I am…, My brother is…
23Ish kuningizni 6–8 gapda aytish: I get up at 7. I work in…
34Do‘stingizga 8 ta savol berish va unga o‘zingiz javob berish
45–6Uyingiz yoki mahallangizni tasvirlash: There is a park near my house. The park is big.

To‘rtinchi hafta oxirida 1–6-bosqichlarni aralashtirib gapira olsangiz, present continuous va o‘tgan zamonga o‘tishga tayyorsiz.

Nimani keyinga qoldirsa bo‘ladi

  • Future perfect continuous kabi kam ishlatiladigan zamonlar.
  • Inversiya (Hardly had I…) va third conditional’ning murakkab turlari.
  • Shall ning barcha ishlatilishi.
  • Barcha 12 zamonni jadval shaklida yodlash. Zamonlar tizimini keyinroq bir butun ko‘rish uchun 12 zamon xaritasi foydali.

Har mavzuni qanday o‘rganish kerak

  1. Qoidani 5 daqiqada o‘qing — o‘zbekcha izohli qisqa tushuntirish yetadi.
  2. O‘zingiz haqingizda 8–10 ta gap yozing. Kitobdagi mashqdan oldin yoki keyin, lekin albatta o‘z hayotingizdan.
  3. Qo‘shni mavzu bilan solishtiring: present simple’ni continuous bilan, past simple’ni present perfect bilan.
  4. Bir daqiqa gapiring va yozib oling. Faqat shu mavzudagi shaklni to‘g‘ri ishlatganingizni tekshiring.
  5. Tinglash yoki o‘qishda toping: mavzudagi shaklni kamida uchta real gapda uchratib, belgilab qo‘ying.

Boshlang‘ich bosqichda bitta mavzuga taxminan bir hafta ajrating. Oldingi mavzu gapirganda o‘ylamasdan chiqmasa, yangi mavzuga o‘tishni bir necha kun kechiktiring.

Mashq: xatoni toping va bosqich raqamini ayting

Har gapda kamida bitta xato bor. Uni tuzating va qaysi bosqichga tegishli ekanini yozing.

  1. I student at the university.
  2. She live in Namangan.
  3. You like plov?
  4. I have car.
  5. Look! It rains outside.
  6. Yesterday I go to work by metro.
  7. My brother is more tall than me.
  8. I can to swim.
  9. I have seen him yesterday.
  10. My mother is teacher. He works at a school.

Javoblar:

  1. I am a student at the university. — 1 va 6-bosqich.
  2. She lives in Namangan. — 3-bosqich.
  3. Do you like plov? — 4-bosqich.
  4. I have a car. — 6-bosqich.
  5. Look! It’s raining outside. — 7-bosqich.
  6. Yesterday I went to work by metro. — 8-bosqich.
  7. My brother is taller than me. — 12-bosqich.
  8. I can swim. — 10-bosqich (can dan keyin to kelmaydi).
  9. I saw him yesterday. — 13-bosqich (aniq o‘tgan vaqt bilan present perfect ishlatilmaydi).
  10. My mother is a teacher. She works at a school. — 6 va 2-bosqich.

Qaysi bosqichda ko‘proq xato qilgan bo‘lsangiz, o‘sha yerdan qayta boshlang.

BandMate bilan mashq

BandMate darslari grammatikani darajangizga mos tartibda beradi va o‘zbekcha yoki ruscha izoh bilan tushuntiradi. Bandi bilan ovozli suhbatda o‘rgangan shaklingizni darhol gapda ishlatasiz, ilova esa jumla va talaffuz bo‘yicha fikr bildiradi. Ilova grammatika kitobini to‘liq almashtirmaydi, lekin qoidani nutqqa o‘tkazish uchun kunlik amaliyot beradi.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling