Grammatika asoslariO‘zbekcha

Present Simple va Present Continuous farqi: 10 ta mashq bilan

Present Simple va Present Continuous farqi o‘zbekcha: -adi va -yapti solishtirish, stative fe’llar ro‘yxati, 10 ta tipik xato va javoblari bilan mashq.

Ikki ustunli jadval: chap tomonda kundalik odatlar, o‘ng tomonda ayni paytda bo‘layotgan harakatlar

Present Simple odat, doimiy holat va umumiy faktni bildiradi: I work in a bank. Present Continuous ayni paytda yoki shu kunlarda vaqtincha davom etayotgan harakatni bildiradi: I’m working from home this week. O‘zbekchada bu farq taxminan “ishlayman” va “ishlayapman” farqiga to‘g‘ri keladi.

Lekin moslik to‘liq emas: ba’zi fe’llar inglizchada deyarli hech qachon -ing olmaydi, kelajak reja esa ko‘pincha Continuous bilan aytiladi. Quyida ikkala zamon shakli, ma’no jadvali, o‘zbek o‘rganuvchilar ko‘p qiladigan xatolar va javobli mashq.

Shakl jadvali

Present SimplePresent Continuous
TasdiqI work, she worksI’m working, she’s working
InkorI don’t work, she doesn’t workI’m not working, she isn’t working
SavolDo you work? Does she work?Are you working? Is she working?
Short answerYes, I do. / No, she doesn’t.Yes, I am. / No, she isn’t.

Ikki kichik qoida:

  • Present Simple’da he, she, it bilan fe’lga -s qo‘shiladi: works, goes, watches, studies. Does bor joyda -s yo‘qoladi: Does she work? (not Does she works?).
  • -ing imlosi: make → making (-e tushadi), sit → sitting, run → running (undosh ikkilanadi), lie → lying.

Ma’no bo‘yicha taqqoslash

Present SimplePresent Continuous
Odat: I drink green tea every morning.Hozir: I’m drinking green tea right now.
Doimiy holat: My parents live in Andijan.Vaqtincha holat: I’m living with my aunt until I find a flat.
Fakt: Water boils at 100 degrees.O‘zgarish, trend: Prices are going up.
Jadval: The train leaves at 7:15.Kelishilgan reja: I’m meeting Dilnoza tomorrow.
Kasb: What do you do? — I’m a nurse.Hozirgi ish: What are you doing? — I’m cooking.

Oxirgi qator ko‘p chalkashlik tug‘diradi. What do you do? — kasbingiz nima? What are you doing? — hozir nima qilyapsiz? IELTS Speaking Part 1’dagi Do you work or are you a student? savoli ham Present Simple bilan beriladi; bunday savollarga javob namunalari Part 1 work va study sahifasida.

Signal so‘zlar

  • Present Simple: always, usually, often, sometimes, never, every day, on Mondays, twice a week.
  • Present Continuous: now, right now, at the moment, today, this week, these days, currently, Look! Listen!

Signal so‘z yordam beradi, lekin ma’no asosiy. These days I usually walk to work — these days bor, lekin usually odatni ko‘rsatadi va gap to‘g‘ri.

-adi va -yapti: qayerda mos keladi, qayerda yo‘q

Mos keladigan joy. Men har kuni metro bilan ishga boraman → I go to work by metro every day. Hozir metroda ketyapman → I’m on the metro now yoki I’m going to work now.

Mos kelmaydigan joylar:

  1. Holat fe’llari. O‘zbekchada tushunyapman, bilyapman, yoqyapti tabiiy eshitiladi. Inglizchada: I understand (not I’m understanding), I know, I like it.
  2. Kelajak reja. O‘zbekcha Ertaga Dilnoza bilan uchrashaman deydi. Inglizchada kelishib qo‘yilgan reja uchun Continuous tabiiyroq: I’m meeting Dilnoza tomorrow.
  3. “-dan beri”. Uch yildan beri ingliz tilini o‘rganyapman — bu inglizchada Present Continuous emas, Present Perfect Continuous: I’ve been learning English for three years. Bu farq Present Perfect va Past Simple sahifasida batafsil.

Rus tilida continuous shakli umuman yo‘q (Я читаю ham “o‘qiyman”, ham “o‘qiyapman”), shuning uchun rus maktabida o‘qiganlar ko‘pincha I read a book now deydi. To‘g‘risi: I’m reading a book now.

Stative fe’llar: -ing olmaydiganlar

Bu fe’llar harakat emas, holatni bildiradi va odatda Present Simple’da qoladi, hatto “hozir” ma’nosida ham:

GuruhFe’llar
Fikr va bilimknow, understand, believe, remember, forget, mean, agree
His-tuyg‘ulike, love, hate, prefer, want, need
Egalikhave (egalik ma’nosida), own, belong
Sezgisee, hear, smell, taste (natija ma’nosida), seem

Ba’zi fe’llar ikki ma’noga ega va ma’nosiga qarab ikkala zamonda ishlatiladi:

  • I think it’s expensive. (fikrim) — I’m thinking about changing jobs. (o‘ylab yuribman)
  • I have a car. (egalik) — I’m having lunch. (ovqatlanyapman)
  • I see what you mean. (tushunaman) — I’m seeing the doctor tomorrow. (uchrashaman)
  • This soup tastes great. (ta’mi) — She’s tasting the soup. (tatib ko‘ryapti)

Reklama va qo‘shiqlarda ba’zan I’m loving it kabi shakllar eshitiladi. Bu ataylab qilingan uslub; oddiy suhbatda I love it deng.

O‘zbek o‘rganuvchilar ko‘p qiladigan 10 ta xato

XatoTo‘g‘riSabab
I am work in a bank.I work in a bank.Am va asosiy fe’l aralashgan
She go to university every day.She goes to university every day.3-shaxs -s unutilgan
He don’t like coffee.He doesn’t like coffee.Does o‘rniga do
Does she works here?Does she work here?Does dan keyin -s ortiqcha
I am knowing the answer.I know the answer.Stative fe’l
Are you understanding me?Do you understand me?O‘zbekcha “tushunyapsizmi”
I am agree with you.I agree with you.Agree fe’l, sifat emas
Look! It rains.Look! It’s raining.Ruscha ta’sir, hozirgi harakat
I’m usually drinking tea in the morning.I usually drink tea in the morning.Odat uchun Continuous
Where do you go? (yo‘lda ketayotgan do‘stga)Where are you going?Hozirgi harakat

I am agree ayniqsa ko‘p uchraydi: ruscha Я согласен va o‘zbekcha “roziman” sifatdek eshitiladi. Inglizchada agree oddiy fe’l: I agree, I don’t agree, Do you agree?

Mashq: to‘g‘ri shaklni yozing

Qavsdagi fe’lni Present Simple yoki Present Continuous shaklida yozing.

  1. My father ______ (work) at a hospital in Yunusobod.
  2. Be quiet, please. The baby ______ (sleep).
  3. ______ you ______ (understand) this rule?
  4. I ______ (not / usually / have) breakfast on weekdays.
  5. Look at those clouds. It ______ (get) dark.
  6. We ______ (fly) to Istanbul on Friday. The tickets are already booked.
  7. This bag ______ (belong) to my sister.
  8. She ______ (study) for her IELTS exam these days, so she rarely goes out.
  9. The bank ______ (open) at 9 a.m. on weekdays.
  10. I ______ (think) about buying a new phone, but I ______ (not / know) which one.

Javoblar:

1 — works; 2 — is sleeping; 3 — Do … understand; 4 — don’t usually have; 5 — is getting; 6 — are flying; 7 — belongs; 8 — is studying; 9 — opens; 10 — am thinking / don’t know.

10-gapda ikkala zamon bitta gapda: think “o‘ylab yuribman” ma’nosida Continuous, know esa stative va Simple’da qoladi. Shu gapni to‘g‘ri yozgan bo‘lsangiz, farqni tushungansiz.

Gapirishda sinab ko‘ring

Ikki daqiqalik mashq: avval oddiy ish kuningizni Present Simple bilan ayting (I get up at seven, I take the metro…), keyin shu hafta nima boshqacha bo‘layotganini Present Continuous bilan ayting (This week I’m working from home because…). Telefoningizga yozib oling va har bir fe’l to‘g‘ri zamonda ekanini tekshiring.

Savol tuzishda do/does va am/is/are qachon kerakligi savol tuzish qo‘llanmasida alohida ko‘rib chiqilgan. Zamonlarni qaysi tartibda o‘rganish kerakligi esa grammatikani nimadan boshlash sahifasida.

BandMate bilan mashq

BandMate ilovasida Bandi bilan kun tartibingiz va shu haftadagi rejalaringiz haqida ovozli suhbat qilib, ikki zamonni real gapda almashtirishni mashq qilishingiz mumkin. Darslarda qoida o‘zbekcha tushuntiriladi, talaffuz bo‘yicha fikr ham beriladi. Ilova xatoni ko‘rsatadi, lekin avtomatik tuzatishga suyanmang: har suhbatdan keyin bitta xatoni o‘zingiz qayta ayting.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling