Darajani mustaqil baholashning ishonchli yo‘li — bir martalik test emas, har oy bir xil sharoitda takrorlanadigan uchta o‘lchov: 2 daqiqalik gapirish yozuvi va qisqa yozma ish, bir xil formatdagi test hamda CEFR asosidagi "qila olaman" ro‘yxati. Uchala natija bir yo‘nalishda o‘zgarsa, o‘sish haqiqiy. Faqat bittasi o‘zgarsa, qaysi ko‘nikma orqada qolayotganini bilib olasiz.
Birinchi marta darajangizni aniqlamoqchi bo‘lsangiz, avval A1–C1 mini-test sahifasidan foydalaning. Bu sahifa keyingi oylar uchun: qanchalik o‘sganingizni qanday ko‘rish.
"O‘zimni yaxshiroq his qilyapman" nega o‘lchov emas
Kayfiyat, charchoq va mavzu tanishligi hissiyotga kuchli ta’sir qiladi. Sevimli mavzuda gaplashgan kun o‘zingizni B2 deb his qilasiz, notanish mavzuda esa A2 ga qaytgandek bo‘lasiz. Bundan tashqari, B1 dan keyin o‘sish sekin va nozik: kamroq pauza, aniqroq so‘z, uzunroq gap. Uni qulog‘ingiz sezmaydi, lekin raqam ko‘rsatadi. Shuning uchun bu yerdagi hamma o‘lchov yozib olinadi va sanaladi.
Oylik o‘lchov kuni: 45 daqiqalik protokol
Har oyning bir kunini tanlang (masalan, oxirgi shanba) va shu tartibni o‘zgartirmang.
| Qism | Vaqt | Nima qilasiz | Nimani yozib qo‘yasiz |
|---|---|---|---|
| Gapirish | 10 daq | Tayyorgarliksiz 2 daqiqa gapirasiz va yozib olasiz, keyin sanaysiz | Pastdagi 6 raqam |
| Yozish | 15 daq | 12 daqiqada 150 so‘zga yaqin matn, 3 daqiqa o‘qib chiqish | Xatolar soni, gap uzunligi |
| Tinglash | 8 daq | Notanish 3 daqiqalik audio, transkriptsiz bir marta; asosiy fikrni 3 gapda yozasiz | Transkript bilan solishtirib, necha fikrni to‘g‘ri tushunganingiz |
| O‘qish | 7 daq | 400 so‘zli yangi matn taymer bilan | WPM va tushunish (x/10) |
| Can-do | 5 daq | Pastdagi ro‘yxatni dalil bilan belgilash | Belgilar soni |
Qoidalar: har oy bir xil vaqtda (ertalab yoki kechqurun), bir xil qurilmada va oldindan tayyorlanmasdan. Fayllarni sana bilan saqlang: 2026-10-gapirish, 2026-10-yozish. O‘qish tezligini qanday hisoblash reading tezligini oshirish sahifasida ko‘rsatilgan.
Gapirish va yozish uchun uchta doimiy topshiriqni tanlang va ularni navbat bilan ishlating, masalan: Describe a place you often go to, Talk about a problem you solved at work or school, What would you change in your city? Uch oyda bitta topshiriq qaytadi, shunda aynan bir xil vazifa bo‘yicha solishtirasiz.
Gapirish yozuvini solishtirish: 6 raqam
Yozuvni tinglab, qog‘ozga yozib chiqing (yoki avtomatik transkript oling va qo‘lda tuzating), keyin sanang:
- 1. So‘zlar soni 2 daqiqada — ravonlik belgisi.
- 2. Uzun pauzalar — 2 soniyadan ortiq jimlik yoki eee…
- 3. Xatolar — grammatika va so‘z tanlash.
- 4. O‘zbekcha yoki ruscha so‘zlar — nu, koroche, yani kabi to‘ldiruvchilar ham.
- 5. Turli bog‘lovchilar — and, but, because dan tashqari: although, which, so that, as a result.
- 6. Yangi iboralar — o‘tgan oydan beri o‘rgangan va shu yozuvda ishlatgan birikmalar.
Quyidagi jadval — namuna: Kamola ismli B1 darajadagi o‘quvchining bir xil topshiriq bo‘yicha 1- va 3-oydagi natijasi.
| Raqam | 1-oy | 3-oy | Nimani ko‘rsatadi |
|---|---|---|---|
| So‘zlar soni | 180 | 235 | Ravonlik o‘sgan |
| Uzun pauzalar | 9 | 5 | So‘z qidirish kamaygan |
| Xatolar | 11 | 10 | Aniqlik deyarli o‘zgarmagan |
| O‘zbekcha so‘zlar | 4 | 1 | Inglizcha to‘ldiruvchilar o‘rganilgan (well, let me think) |
| Turli bog‘lovchilar | 2 | 5 | Gap tuzilishi murakkablashgan |
| Yangi iboralar | — | 6 | Lug‘at faollashgan |
Xulosa: Kamola tezroq va bog‘liqroq gapiryapti, lekin xatolar soni deyarli bir xil. Ko‘proq so‘z aytilgani uchun xato ulushi biroz kamaygan bo‘lsa-da, keyingi oyning asosiy maqsadi — aniqlik: eng ko‘p takrorlangan uchta xatoni topib, har yozuvda faqat ularni kuzatish. Yozuvni chuqurroq tahlil qilish usuli IELTS Speaking yozuvini tahlil qilish sahifasida bor; u imtihonsiz ham ishlaydi.
Yozma ish uchun ham shunday uchta raqam yetarli: 100 so‘zga to‘g‘ri keladigan xatolar, gapning o‘rtacha uzunligi va turli bog‘lovchilar soni.
"Qila olaman" ro‘yxati: CEFR asosida, dalil bilan
Yevropa Kengashi CEFR uchun o‘z-o‘zini baholash jadvalini e’lon qilgan: har daraja va har ko‘nikma uchun "men … qila olaman" tavsiflari. Quyida A2–B2 uchun asosiy tavsiflar o‘zbekcha qisqa bayonda berilgan. Asl matnni coe.int sahifasida o‘qing.
| Ko‘nikma | A2 | B1 | B2 |
|---|---|---|---|
| Tinglash | Oila, xarid, ish haqidagi oddiy va aniq gaplar; qisqa e’lonlar | Ish, o‘qish, bo‘sh vaqt haqidagi aniq nutqning asosiy fikri | Uzunroq nutq va ma’ruza, tanish mavzudagi murakkab bahs; ko‘pchilik yangilik va filmlar |
| O‘qish | Qisqa oddiy matnlar: e’lon, menyu, jadval, oddiy shaxsiy xat | Kundalik yoki ishga oid oddiy tildagi matnlar; voqea va hislar tasvirlangan xatlar | Muallif pozitsiyasi bor maqola va hisobotlar; zamonaviy badiiy nasr |
| Suhbat | Tanish mavzuda oddiy, qisqa savol-javob | Safardagi ko‘p vaziyatlar; tanish mavzudagi tayyorgarliksiz suhbat | Ancha ravon va o‘z-o‘zidan suhbat; munozarada fikrni himoya qilish |
| Monolog | Oila, yashash joyi, ish haqida oddiy gaplar | Tajriba, voqea, orzu va rejalarni bog‘lab aytish; kitob yoki film mazmunini gapirish | Ko‘p mavzuda batafsil tasvir; fikrni afzallik va kamchiliklari bilan tushuntirish |
| Yozish | Qisqa xabar va eslatma; oddiy minnatdorlik xati | Tanish mavzuda bog‘liq oddiy matn; tajriba haqida shaxsiy xat | Ko‘p mavzuda aniq, batafsil matn; sabablar keltirilgan esse yoki hisobot |
Dalil qoidasi: qatorni faqat oxirgi bir oyda haqiqatan qilgan bo‘lsangiz belgilang va yoniga dalil yozing: "12-oktabr, ish qo‘ng‘irog‘ida yetkazib beruvchiga muddat o‘zgarishini tushuntirdim". "Qila olsam kerak" — belgi emas. Dalil yo‘q qatorlar keyingi oy uchun tayyor vazifa ro‘yxatiga aylanadi.
Oylik test: qaysi va qanday
Test grammatika va lug‘atdagi o‘zgarishni ko‘rsatadi, gapirishni deyarli ko‘rsatmaydi. Shuning uchun u protokolning faqat bir qismi.
- Har oy bir xil formatdagi, lekin boshqa savolli test ishlang. Bir testni takrorlasangiz, javoblarni eslab qolasiz.
- Bepul variant: Cambridge English saytidagi qisqa Test your English. Saytning o‘zi ta’kidlaganidek, natija faqat yo‘nalish beradi, rasmiy daraja emas.
- Milliy sertifikat yoki IELTS’ga tayyorlanayotgan bo‘lsangiz, oyiga bitta to‘liq mock natijasini yozing va ballarni rasmiy shkala bilan solishtiring: Multilevel uchun ball va darajalar jadvali bor.
Natijani o‘qish: to‘rt holat
| Nima ko‘rinyapti | Ehtimoliy ma’nosi | Keyingi oy nima qilish kerak |
|---|---|---|
| Yozuvlar yaxshilandi, test o‘zgarmadi | Nutq ravonlashmoqda, grammatika bilimi joyida | Grammatika uchun haftasiga bitta mavzu qo‘shing |
| Test o‘sdi, yozuvlar o‘zgarmadi | Bilim bor, lekin nutqqa o‘tmayapti | Yangi qoida va so‘zlarni har kuni ovoz chiqarib ishlating |
| Ikki oy davomida hech narsa o‘zgarmadi | O‘sish to‘xtagan | Sababini B1–B2 da to‘xtab qolish sahifasidan izlang |
| Hamma raqam pasaydi | Ko‘pincha charchoq, kasallik yoki sharoit o‘zgargan | O‘lchovni bir haftadan keyin takrorlang, xulosani shoshmang |
O‘z-o‘zini baholashda adashtiradigan 5 narsa
- Tanish mavzuda o‘lchash. Har oy "o‘zim haqimda" gapirsangiz, mavzuni yodlab olasiz. Doimiy topshiriqlarni navbatlang.
- Juda tez-tez o‘lchash. Haftalik o‘lchovda o‘zgarish ko‘rinmaydi va bu ruhiyatga yomon ta’sir qiladi. Oyiga bir marta yetarli.
- Boshqalar bilan solishtirish. Kursdoshingiz boshqa nuqtadan boshlagan. Solishtirish faqat o‘zingizning o‘tgan yozuvingiz bilan.
- Faqat test. Test ballari o‘sib, gapirish joyida qolishi mumkin; to‘rt ko‘nikmani alohida kuzating.
- Rasmiy natija deb hisoblash. Uy o‘lchovi yo‘nalish beradi. Sertifikat kerak bo‘lsa, rasmiy imtihon topshiriladi.
Mashq: qaysi xulosa to‘g‘ri?
- 1. Jasur 1-oyda 2 daqiqada 150 so‘z aytgan, 3-oyda 210 so‘z. Xatolar soni 8 dan 8 ga. Nima o‘sgan?
- 2. Malika can-do ro‘yxatida "munozarada fikrimni himoya qila olaman" qatorini belgiladi, lekin dalil ustuniga hech narsa yozmadi. Belgi qoladimi?
- 3. Sardor har hafta bir xil onlayn testni ishlaydi va bali har safar oshyapti. Bu ishonchli progressmi?
- 4. Nodira oylik yozuvida "o‘zim haqimda" gapirdi, keyingi oy ham. Bu to‘g‘rimi?
- 5. Otabekning test bali ikki oyda 10 foizga oshdi, gapirish yozuvi esa deyarli o‘zgarmadi. Keyingi oy nimaga e’tibor berishi kerak?
Javoblar
- 1. Ravonlik o‘sgan. Aniqlik joyida, lekin ko‘proq so‘zda bir xil xato — xato ulushi kamaygan. Keyingi qadam: takrorlanadigan xatolar.
- 2. Yo‘q. Dalilsiz belgi — taxmin. Bu qator keyingi oyning vazifasi bo‘ladi: bitta munozarada qatnashib, sanani yozish.
- 3. Yo‘q. Bir xil test takrorlanganda javoblar eslab qolinadi. Har oy boshqa savolli, bir xil formatdagi test kerak.
- 4. Yo‘q. Doimiy topshiriqlarni navbatlash kerak; tanish mavzu o‘sishni ko‘proq ko‘rsatib yuboradi.
- 5. Bilim nutqqa o‘tmayapti: yangi qoida va so‘zlarni har kuni ovoz chiqarib ishlatish, gapirish mashqini ko‘paytirish.
Oylik yozuvni Bandi bilan qilish
Gapirish yozuvi uchun sherik shart emas. BandMate ilovasida Bandi har oy siz tanlagan mavzuda savol beradi, siz javob berasiz va talaffuz bo‘yicha fikr olasiz; IELTS Speaking mock rejimi mezonlar bo‘yicha qaysi tomon zaifroq ekanini ko‘rsatadi. Bu fikrlar rasmiy ball yoki daraja emas, lekin oydan oyga solishtirish uchun qulay yo‘nalish beradi.
Bugunoq birinchi o‘lchovni qiling: 2 daqiqa gapirib yozib oling va faylni sana bilan saqlang. Bir oydan keyin u eng qimmatli materialingiz bo‘ladi.
Manbalar
- Council of Europe: CEFR self-assessment grid (Table 2) — ko‘nikmalar bo‘yicha "qila olaman" tavsiflari.
- Cambridge English: Test your English — bepul, norasmiy qisqa test.
