Chalkash so‘zlarO‘zbekcha

Lie va lay farqi: yotmoq, qo‘ymoq, yolg‘on gapirmoq jadvali

Lie va lay farqi: lie–lay–lain, lay–laid–laid va lie–lied–lied shakllari bitta jadvalda, lie down, lay the table, tipik xatolar va izohli 15 ta mashq.

Ko‘zoynakli yigit ko‘rpaga o‘ranib karavotda yotibdi, yonida choy krujkasi

Lie — o‘zi yotmoq, to‘ldiruvchi olmaydi: I lie on the sofa after work. Lay — nimanidir yotqizmoq yoki qo‘ymoq, to‘ldiruvchi shart: Lay the map on the table. Uchinchi fe’l ham bor: lie — yolg‘on gapirmoq, u to‘g‘ri fe’l: He lied to me.

Chalkashlikning asosiy sababi bitta: lie (yotmoq) ning o‘tgan zamoni lay, ya’ni boshqa fe’lning hozirgi shakli bilan bir xil. Yesterday I lay in bed all day to‘g‘ri, Yesterday I laid in bed xato. Quyidagi jadvalni bir marta yaxshilab yodlasangiz, qolgani oson.

Uch fe’lning barcha shakllari

Ma’noV1V2 (Past Simple)V3 (Past Participle)-ingTo‘ldiruvchi
yotmoq, yotib turmoqlielaylainlyingyo‘q
yotqizmoq, qo‘ymoqlaylaidlaidlayingbor (nimani?)
yolg‘on gapirmoqlieliedliedlyingyo‘q (to someone bilan)

Uchala ustundagi bitta xavfli joyni belgilab qo‘ying: lay jadvalda ikki marta uchraydi. Birinchi qatorda u o‘tgan zamon, ikkinchi qatorda hozirgi zamon. Qaysi biri ekanini gapdagi to‘ldiruvchi va zamon belgisidan bilasiz.

Lie (yotmoq)Lay (qo‘ymoq)Lie (yolg‘on)
O‘zbekchayotmoq, joylashmoqyotqizmoq, qo‘ymoq, to‘shamoqyolg‘on gapirmoq, aldamoq
Ruschaлежать, лечькласть, положитьлгать, врать
Ot——a lie (yolg‘on), a liar (yolg‘onchi)
Talaffuz/laɪ//leɪ//laɪ/

O‘zbekchada farq qo‘shimchada ko‘rinadi: yotmoq → yotqizmoq. Ruschada fe’l butunlay boshqa: лежать va класть. Ingliz tilida esa ikki fe’l bir-biriga juda o‘xshaydi, faqat unli farq qiladi: /laɪ/ va /leɪ/.

Lie (yotmoq): qayerda, qanday holatda

  • lie down — yotib olmoq: I’m tired, I need to lie down.
  • lie in bed / on the sofa / on the beach — karavotda, divanda, plyajda yotmoq
  • lie awake — uxlolmay yotmoq: I lay awake thinking about the exam.
  • lie in (BrE) — ertalab odatdagidan uzoq yotmoq: On Sundays I lie in until ten.
  • lie — joylashmoq (shahar, qishloq): Samarkand lies in the Zarafshan valley.
  • lie ahead — oldinda turmoq: A long journey lies ahead of us.
  • The problem lies in… — muammo … da: The problem lies in the price, not the quality.

Qo‘shimcha ma’no uchun: The book was lying on the floor. Jonsiz narsa ham “yotadi”, chunki u o‘zi yotibdi, uni hozir hech kim qo‘ymayapti.

Lay (qo‘ymoq): nimani va qayerga

  • lay something on/in something — biror narsani biror joyga yotqizib qo‘ymoq: She laid the baby in the cradle.
  • lay the table (BrE) — dasturxon yozmoq, stolga idishlarni qo‘ymoq; Amerikada ko‘proq set the table
  • lay eggs — tuxum qo‘ymoq: Our hens lay about five eggs a day.
  • lay a carpet / tiles / bricks — gilam to‘shamoq, kafel, g‘isht termoq
  • lay down rules — qoida o‘rnatmoq: My father laid down one rule: no phones at dinner.
  • lay off — ishdan bo‘shatmoq (qisqartirish): The factory laid off 200 workers.
  • lay the foundations — poydevor qo‘ymoq (to‘g‘ri va ko‘chma ma’noda)
Bola dasturxonga kosalarni qo‘yyapti: he is laying the table.
Bola dasturxonga kosalarni qo‘yyapti: he is laying the table.

Lie (yolg‘on gapirmoq)

Bu fe’l to‘g‘ri fe’l, shuning uchun uni adashtirish qiyinroq: lie – lied – lied. Ko‘pincha to va about bilan keladi:

  • lie to someone — kimgadir yolg‘on gapirmoq: Never lie to your doctor.
  • lie about something — biror narsa haqida yolg‘on gapirmoq: He lied about his age.
  • tell a lie — yolg‘on aytmoq: I’ve never told her a lie.
  • a white lie — kichik, ko‘ngil uchun aytilgan yolg‘on: I told a white lie and said I loved the soup.

Qiziq tomoni: lie ning -ing shakli ikkala ma’noda ham lying. He is lying on the sofa (yotibdi) va He is lying to you (yolg‘on gapiryapti) faqat davomidan farqlanadi.

So‘z almashsa, gap boshqacha bo‘ladi

Birinchi gapIkkinchi gap
I lay on the grass. — Maysada yotdim (o‘tgan zamon).I laid my coat on the grass. — Paltomni maysaga yozdim.
The keys are lying on the table. — Kalitlar stolda yotibdi.He is laying the keys on the table. — U kalitlarni stolga qo‘yyapti.
She lay in bed. — U karavotda yotdi.She lied in court. — U sudda yolg‘on gapirdi.
Why don’t you lie down? — Nega yotib olmaysan?Why don’t you lay down your bag? — Nega sumkangni qo‘ymaysan?

Yotish va qo‘yishda 8 ta tipik xato

XatoTo‘g‘riIzoh
Yesterday I laid in bed until noon.Yesterday I lay in bed until noon.yotmoq, V2 — lay
I’m going to lay down for an hour.I’m going to lie down for an hour.o‘zi yotadi, to‘ldiruvchi yo‘q
Lie the plates on the table.Lay the plates on the table.nimani? — likopchalarni
He has laid in hospital for a week.He has lain in hospital for a week.yotmoq, V3 — lain
She lay to me about the price.She lied to me about the price.yolg‘on — lied
The hen laid down eggs.The hen laid eggs.lay eggs, down kerak emas
My phone was laying on the floor.My phone was lying on the floor.telefon o‘zi yotibdi
They lied the new carpet yesterday.They laid the new carpet yesterday.gilam to‘shash — lay

Ikkinchi qatordagi lay down xatosini ona tili ingliz tili bo‘lgan ko‘p odamlar ham qiladi, ayniqsa og‘zaki Amerika inglizchasida. Imtihon va rasmiy yozuvda esa standart shakl lie down. Xuddi shu tuzilmadagi boshqa juftlik — rise va raise: rise o‘zi ko‘tariladi, raise nimanidir ko‘taradi.

Shakllarni tez eslab qolish usuli

  1. Lay ning ichida “a” bor — action, biror narsaga harakat qilyapsiz. Lay dan keyin doim “nimani?” savoliga javob bor.
  2. Lie — I harfi bilan: I lie down. Siz o‘zingiz yotasiz.
  3. Lain faqat have/has/had bilan keladi: has lain, had lain. Lie o‘timsiz, shuning uchun majhul nisbati yo‘q. Kundalik nutqda bu shakl kam kerak bo‘ladi, lekin testlarda ko‘p so‘raladi.

Noto‘g‘ri fe’llarning boshqa shakllarini irregular verbs jadvalida ko‘ring, keyin noto‘g‘ri fe’llar testida o‘zingizni tekshiring.

Dialog: kasal bo‘lgan kun

Ona: Why are you still lying in bed? It’s almost eleven.

Jamshid: I don’t feel well, Mum. I lay awake half the night with a headache.

Ona: Poor you. I’ll lay a blanket on the sofa, you can lie there and watch TV.

Jamshid: Thanks. And please don’t tell Dad I missed my lesson.

Ona: I won’t lie to your father. But I’ll say you’re ill, which is true.

Jamshid: Fair enough. Can you lay my phone next to me? It’s lying on the desk.

Ona: Here you are. Now lie down and rest.

Mashq: lie, lay yoki lied? (15 ta gap)

Qavs ichidagi ma’noga qarab to‘g‘ri shaklni qo‘ying.

  1. I usually ______ on the sofa after dinner. (yotmoq)
  2. Please ______ the documents on my desk. (qo‘ymoq)
  3. Last Sunday we ______ on the beach all afternoon. (yotmoq)
  4. She ______ to her teacher about her homework. (yolg‘on)
  5. Grandma has already ______ the table for iftar. (dasturxon yozmoq)
  6. The cat is ______ in the sun. (yotmoq)
  7. The workers ______ new tiles in the bathroom last week. (to‘shamoq)
  8. He has ______ in hospital since Monday. (yotmoq)
  9. Don’t ______ to me! I saw you. (yolg‘on)
  10. The company ______ off fifty people last year. (bo‘shatmoq)
  11. I felt dizzy, so I ______ down for a few minutes. (yotmoq, o‘tgan zamon)
  12. Our hens ______ eggs every morning. (tuxum qo‘ymoq)
  13. Why is your jacket ______ on the floor? (yotmoq)
  14. She carefully ______ the sleeping baby on the bed. (yotqizmoq, o‘tgan zamon)
  15. The old village ______ at the foot of the mountains. (joylashmoq, hozirgi zamon)

Javoblar

  1. lie — o‘zim yotaman, to‘ldiruvchi yo‘q.
  2. lay — nimani? — hujjatlarni.
  3. lay — lie ning o‘tgan zamoni; laid emas.
  4. lied — yolg‘on gapirmoq, to‘g‘ri fe’l.
  5. laid — lay the table, Present Perfect: has laid.
  6. lying — lie + -ing: ie → y.
  7. laid — lay tiles, o‘tgan zamon.
  8. lain — lie (yotmoq) ning V3 shakli.
  9. lie — yolg‘on: lie to someone.
  10. laid — lay off, o‘tgan zamon.
  11. lay — lie down ning o‘tgan zamoni: lay down.
  12. lay — lay eggs, hozirgi zamon, ko‘plik ega.
  13. lying — kurtka o‘zi yotibdi.
  14. laid — nimani? — chaqaloqni.
  15. lies — lie (joylashmoq), uchinchi shaxs birlik.

3, 8 va 11-savollar eng qiyini, ular lie ning lay va lain shakllarini tekshiradi. Shu uchtasida adashgan bo‘lsangiz, birinchi jadvalni qayta ko‘chirib yozing.

Shakllarni gapda mustahkamlash

Bu fe’llar kundalik suhbatda ko‘p uchraydi: kasal bo‘lganingizni, dam olganingizni yoki uyda nima qilganingizni aytganda. BandMate ilovasida Bandi bilan “What did you do on Sunday?” kabi savollarga ovozli javob berasiz va lay, laid, lying shakllarini o‘z gapingizda ishlatasiz. AI xato shaklni ko‘rsatadi; bu o‘rganish uchun yordam, rasmiy baho emas.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling