3–6 yoshli bolaga ingliz tili alohida “dars” bilan emas, kun tartibiga bog‘langan iboralar bilan kiradi: uyg‘onish, nonushta, kiyinish, bog‘chaga ketish, cho‘milish va uxlash. Har bir lahzada bitta qisqa inglizcha ibora — kuniga 6 ta “langar”. Bola ularni har kuni bir xil vaziyatda eshitadi va ma’nosini vaziyatdan tushunadi. Bunga rasmli kartochkalar va bog‘cha tarbiyachisi bilan kelishuv qo‘shilsa, maktabgacha davr uchun yetarli asos bo‘ladi.
Ertaga ertalabdan boshlang: bolani uyg‘otayotganda Good morning! Time to get up! deng. Bir hafta davomida faqat shu ibora. Ikkinchi haftada nonushtadagisini qo‘shing.
Kundalik 6 ta “langar”
| Lahza | Siz aytasiz | Bola nima qiladi | Tarjima |
|---|---|---|---|
| Uyg‘onish | Good morning! Time to get up! | Kerishadi, turadi | Xayrli tong! Turish vaqti! |
| Nonushta | Are you hungry? Here’s your milk. | Stolga o‘tiradi | Qorning ochmi? Mana suting. |
| Kiyinish | Shoes on! Hat on! | Oyoq kiyimini kiyadi | Poyabzal! Shapka! |
| Bog‘chaga ketish | Bye-bye! See you later! | Qo‘l silkitadi | Xayr! Keyin ko‘rishamiz! |
| Cho‘milish | Bath time! Wash your hands. | Qo‘lini yuvadi | Cho‘milish vaqti! Qo‘lingni yuv. |
| Uyqu | Good night. Sleep tight. | Yotadi | Xayrli tun. Yaxshi uxla. |
Nega aynan kun tartibi? Bu yoshdagi bola so‘zni harakat va vaziyat bilan eslab qoladi. Tarjima qilish shart emas: Shoes on! deganingizda qo‘lingizda poyabzal turadi. Iborani har doim bir xil so‘zlar bilan ayting — bugun Put on your shoes, ertaga Shoes on desangiz, bola ularni ikki xil narsa deb o‘ylashi mumkin.
Kun davomidagi boshqa lahzalar uchun tayyor iboralar kerak bo‘lsa, bola bilan inglizcha kundalik iboralar ro‘yxatidan 2–3 tasini tanlang. Bir vaqtda ko‘pini qo‘shmang.
Rasmli so‘zlar: kun tartibi va his-tuyg‘ular
Bu rasmlarni bolaga ko‘rsating, so‘zni ayting va bola rasmni barmog‘i bilan ko‘rsatsin. Keyin haqiqiy vaziyatda xuddi shu so‘zni ishlating: stolga o‘tirganda hungry, suv ichganda thirsty.
Yoshga qarab qancha so‘z? Aniq raqam yo‘q, bolalar juda har xil. Mo‘ljal sifatida: 3–4 yoshda haftasiga 3–4 ta so‘z yoki ibora, 5–6 yoshda 5–6 tasi. Muhimi — yangi so‘zdan ko‘ra eskisini takrorlash. Bola bir oyda 15 ta so‘zni tushunsa va 5 tasini o‘zi aytsa, bu yaxshi natija.
3–4 yosh va 5–6 yosh: nima o‘zgaradi
| Nima | 3–4 yosh | 5–6 yosh |
|---|---|---|
| Asosiy vosita | Harakat, qo‘shiq, “ko‘rsat” o‘yini | O‘yin qoidasi bilan: navbat, yutish, topish |
| Bola nima qiladi | Ko‘rsatadi, takrorlaydi, bitta so‘z aytadi | Ikki-uch so‘zli ibora: red car, I like milk |
| Bir mashg‘ulot | 3–5 daqiqa | 5–10 daqiqa |
| Harflar | Shart emas | Qiziqsa, harf va tovush o‘yinlari |
Maktabga tayyorlanayotgan 6 yoshli bola uchun inglizcha harflarni erta yozdirishga shoshilmang. Uyda asosiy e’tibor tinglash va gapirishga qaratilgani ma’qul. Harf va tovush o‘yinlarini qiziqib so‘rasa boshlang — bolalar uchun ingliz alifbosi sahifasida o‘yin tarzidagi usullar bor.
Rasmli kartochkalar: bog‘cha yoshi uchun 3 qoida
Kartochkalar kun tartibidagi so‘zlarni mustahkamlaydi. Bu yoshda ularning ishlatilishi maktab o‘quvchisinikidan farq qiladi:
- Yozuv emas, rasm. 3–5 yoshli bola uchun kartochkaning oldida faqat rasm bo‘lsin. Inglizcha so‘zni orqasiga ota-ona uchun yozing.
- Bir o‘yin — 3–5 daqiqa. Diqqat qisqa. O‘yinni bola hali qiziqib turganda tugating: “Ertaga yana o‘ynaymiz!”
- Kartochka — haqiqiy narsaga ko‘prik. Apple kartasini ko‘rsatgandan keyin oshxonadan haqiqiy olmani topib keling.
Kartochkalarni qanday tayyorlash va ular bilan 10 ta o‘yin rasmli kartochkalar sahifasida batafsil yozilgan.
Bog‘cha bilan hamkorlik: tarbiyachiga 8 ta savol
Ba’zi bog‘chalarda ingliz tili mashg‘uloti yoki to‘garagi bor, ba’zilarida yo‘q. Bor bo‘lsa, uy va bog‘cha bir-birini to‘ldirsa, bola ikki barobar ko‘p eshitadi. Tarbiyachi yoki ingliz tili o‘qituvchisi bilan 5 daqiqalik suhbat uchun savollar:
- 1. Mashg‘ulot haftasiga necha marta va qancha davom etadi?
- 2. Bu hafta qaysi mavzu: ranglar, hayvonlar, oila?
- 3. Qaysi qo‘shiqlarni o‘rganyapsiz? Nomini yozib bera olasizmi?
- 4. Salomlashish va xayrlashish uchun qaysi iborani ishlatasiz? (Uyda ham xuddi shunisini ishlatish uchun.)
- 5. Bolam mashg‘ulotda qatnashyaptimi yoki kuzatib o‘tiradimi?
- 6. Uyda qo‘shimcha nima qilsak yordam bo‘ladi?
- 7. Mashg‘ulot qaysi tilda tushuntiriladi: o‘zbekcha, ruscha yoki inglizcha?
- 8. Bola uyda aytgan yangi so‘zini sizga ham aytib bersa, maqtab qo‘ya olasizmi?
Javoblarga qarab uy rejasini moslang. Bog‘chada bu hafta hayvonlar bo‘lsa, uyda ham hayvonlar kartochkasi va shu mavzudagi qo‘shiq. Qo‘shiq tanlashda bolalar uchun inglizcha qo‘shiqlar ro‘yxati yordam beradi.
Kuzatib o‘tirish normal holat. Ko‘p bolalar yangi tilda avval faqat tinglaydi va bir muddat jim turadi. Tarbiyachi “bolangiz hech narsa demayapti” desa, xavotirga shoshilmang: uyda u qo‘shiq xirgoyi qilayotgan yoki so‘zni o‘zicha takrorlayotgan bo‘lishi mumkin.
Til aralashishi va ona tili
Toshkentda ko‘p oilalarda bola uyda o‘zbekcha, bog‘chada ruscha eshitadi, endi ingliz tili ham qo‘shiladi. Bola ba’zan gap ichida tillarni aralashtiradi: Oyi, men blue mashina oldim. Bu ko‘p tilli bolalarda tez-tez kuzatiladigan holat. Tuzatish o‘rniga to‘g‘ri variantni xotirjam ayting: A blue car! Zo‘r! Ikki va undan ortiq til bilan tarbiya haqida ikki tilli bola tarbiyasi sahifasida yozamiz.
Ona tilidagi nutq haqida xavotiringiz bo‘lsa (so‘zlar juda kam, gapni tushunmaydi), ingliz tilini to‘xtatib qo‘yish haqida o‘zingiz qaror qilmang — pediatr yoki logoped bilan maslahatlashing.
Uydagi mashg‘ulotda bo‘ladigan 4 ta xato
- Noto‘g‘ri: stol atrofida 20 daqiqalik “dars”. To‘g‘ri: kun davomida 6 ta qisqa lahza va kechqurun 5 daqiqa kartochka yoki qo‘shiq.
- Noto‘g‘ri: Qani, “olma” inglizcha nima? deb imtihon qilish. To‘g‘ri: tanlov berish: Is it an apple or a banana? Bola faqat bitta so‘zni aytadi, lekin muvaffaqiyat his qiladi.
- Noto‘g‘ri: bolani mehmonlar oldida gapirishga majburlash. To‘g‘ri: bola o‘zi xohlasa, qo‘shiq aytib beradi.
- Noto‘g‘ri: har kuni yangi mavzu. To‘g‘ri: bir mavzu — bir-ikki hafta, bog‘chadagi mavzu bilan mos.
O‘yin-mashq: qaysi ibora qaysi lahzaga?
Ota-ona uchun: iborani lahzaga moslang. Keyin shu iboralarni ertaga ishlating.
- 1. Bola kechqurun yotog‘iga yotdi.
- 2. Siz eshik oldida bolani bog‘chaga kuzatyapsiz.
- 3. Bola ovqatdan oldin qo‘lini yuvishi kerak.
- 4. Ertalab bola hali yotibdi.
- 5. Bola suv so‘radi, siz stakan uzatyapsiz.
- 6. Bola ko‘chaga chiqishdan oldin oyoq kiyimini kiyishi kerak.
Iboralar: a) Here’s your water. b) Good night. Sleep tight. c) Shoes on! d) Bye-bye! See you later! e) Good morning! Time to get up! f) Wash your hands.
Javoblar
- 1 — b. Good night. Sleep tight.
- 2 — d. Bye-bye! See you later!
- 3 — f. Wash your hands.
- 4 — e. Good morning! Time to get up!
- 5 — a. Here’s your water.
- 6 — c. Shoes on!
Ota-onaning ishonchi uchun
Iborani ishonch bilan aytsangiz, bola ham uni tabiiy qabul qiladi. BandMate ilovasida Bandi bilan oddiy iboralarni ovoz chiqarib mashq qilasiz va talaffuzingiz bo‘yicha fikr olasiz. Bola bog‘chadaligida 10 daqiqa o‘zingizga ajratsangiz, kechqurun unga yangi ibora bilan qaytasiz.
Bugun bitta qadam: jadvaldagi 6 ta iborani kartochkaga yozing va muzlatkichga iling. Ertadan har kuni kamida uchtasini ishlating.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
