Bolalarga sonlarni o‘rgatish: sanash o‘yinlari va qo‘shiqlar

Bolaga inglizcha sonlarni o‘rgatishning eng tez yo‘li — ularni yodlatmasdan, narsalarni sanatish: zinapoyadagi qadamlar, dasturxondagi non, qo‘ldagi barmoqlar. 3–5 yoshda 1 dan 10 gacha, 6–8 yoshda 20 gacha va o‘nliklar (thirty, forty), 9–12 yoshda 100 gacha, narx va telefon raqami. Har kuni 5 daqiqa sanash o‘yini qog‘ozdagi ro‘yxatdan ko‘ra ko‘p foyda beradi.

Hozir sinab ko‘ring: bola bilan zinadan chiqayotganda har qadamda baland ovozda sanang: One, two, three… Uyga yetib borguncha u o‘ntagacha sizga qo‘shilib aytadi.

Yoshga qarab: qaysi sonlar va qancha

Yosh	Sonlar	Asosiy usul	Bola nimani ayta oladi
3–5	1–10	barmoq, qadam, qo‘shiq	One, two, three! Five apples!
6–8	1–20, o‘nliklar 10–100	kubik, bingo, do‘kon o‘yini	I’m seven. Twenty sweets!
9–12	1–100, katta sonlar, tartib sonlar	narx, telefon raqami, jadval	It costs fifty thousand som.

Bir haftada 3–5 ta yangi son yetarli. Bola 1–5 ni ishonch bilan aytmaguncha 6–10 ga o‘tmang. 20 dan keyingi sonlar esa qolip bilan o‘rganiladi: twenty-one, twenty-two… — bola bitta qoidani tushunsa, 80 ta sonni birdaniga “ochadi”.

Rasmlar bilan: bolaga ko‘rsating va sanang

Rasmni ko‘rsating, How many? deb so‘rang, bola barmog‘i bilan sanab javob bersin:

five and zero — besh va nol (qo‘l bilan) — **five and zero**besh va nol (qo‘l bilan)

seven — yetti (barmoqlarda) — **seven**yetti (barmoqlarda)

ten fingers — o‘nta barmoq — **ten fingers**o‘nta barmoq

eleven and twelve — o‘n bir va o‘n ikki (domino) — **eleven and twelve**o‘n bir va o‘n ikki (domino)

twenty — yigirma (ikki qator munchoq) — **twenty**yigirma (ikki qator munchoq)

How many eggs? — Nechta tuxum? — **How many eggs?**Nechta tuxum?

an apple and a half — bitta butun va yarimta olma — **an apple and a half**bitta butun va yarimta olma

one candle — tort ustida bitta sham — **one candle**tort ustida bitta sham

first, second, third — birinchi, ikkinchi, uchinchi — **first, second, third**birinchi, ikkinchi, uchinchi

This one, please! — Mana bunisini, iltimos! — **This one, please!**Mana bunisini, iltimos!

Domino rasmida nuqtalarni birga sanang: sariq toshda 11 ta, yashil toshda 12 ta. Munchoq rasmida o‘ntalab sanang: ten, twenty. Bu keyingi bosqichga — o‘nliklarga — tabiiy ko‘prik.

Qo‘shiq va sanoq she’rlari

Sanashni ritm bilan eslab qolish oson. Quyidagi eski ingliz xalq sanoq she’ri muallifsiz, jamoat mulki hisoblanadi:

Inglizcha	O‘zbekcha
One, two, three, four, five,	Bir, ikki, uch, to‘rt, besh,
Once I caught a fish alive,	Bir baliqni tirik tutdim,
Six, seven, eight, nine, ten,	Olti, yetti, sakkiz, to‘qqiz, o‘n,
Then I let it go again.	Keyin uni qo‘yib yubordim.
Why did you let it go?	Nega qo‘yib yubording?
Because it bit my finger so.	Chunki barmog‘imni qattiq tishladi.
Which finger did it bite?	Qaysi barmog‘ingni tishladi?
This little finger on my right.	O‘ng qo‘limdagi mana shu jimjilog‘imni.

Oxirgi qatorda bola o‘ng qo‘lining jimjilog‘ini ko‘rsatsin — shu bilan right so‘zi ham o‘rganiladi.

Harakat uchun o‘zimiz tuzgan kichik sanoq:

Inglizcha	Harakat
One, two, three — count with me!	barmoqlarda sanash
Four, five, six — jump and kick!	sakrash va oyoq silkitish
Seven, eight — stand up straight!	qaddini tik tutib turish
Nine and ten — sit down again!	yerga o‘tirish

Har qatorda aytilgan harakatni bajaring. Yana bir mashhur sanoq she’ri — One, Two, Buckle My Shoe — tarjimasi bilan bolalar uchun inglizcha she’rlar sahifasida.

12 ta sanash o‘yini

3–5 yosh: tana va narsalar bilan

Qadam sanash. Zina, yo‘lak, hovlidagi plitkalar — har qadamda bitta son. Oxirida: Ten steps! Well done!
Show me three! Siz son aytasiz, bola barmoqlarida ko‘rsatadi. Keyin rollar almashadi: bola buyruq beradi.
Dasturxon sanog‘i. Nonushtada: How many cups? One, two, three, four! Non, olma, qoshiq — bari sanaladi.
Sakra va sana. Jump five times! Bola sakraydi, siz birga sanaysiz. Oxirgi songa yetganda to‘xtash — bu ham o‘yinning qiziq joyi.

6–8 yosh: kubik, bo‘r va do‘kon

Klassiki (hopscotch). Hovlida bo‘r bilan 1–10 kataklar chizing. Tosh tushgan katakning sonini aytmasdan sakrash mumkin emas.
Ikki kubik. Kubiklarni tashlang, ikki sonni qo‘shib inglizcha ayting: Four and five is nine! 11 va 12 ham shu yerda uchraydi.
Do‘kon o‘yini. O‘yinchoq narsalarga 1–20 oralig‘ida narx yozing: How much is the ball? — Twelve! Mevalar bilan o‘ynasangiz, so‘zlarni bolalar uchun mevalar sahifasidan oling.
Tez sanash. O‘ntalab (ten, twenty, thirty…), keyin beshtalab (five, ten, fifteen…). Taymer qo‘ying: 100 gacha necha soniyada yetdi?

9–12 yosh: hayotdagi sonlar

Katta-kichik (Higher or lower?). Siz 1–100 oralig‘ida son o‘ylaysiz. Bola taxmin qiladi, siz faqat higher yoki lower deysiz. Bu 10 yoshlilarga juda yoqadi.
Telefon raqami diktanti. Buvining yoki dadaning raqamini inglizcha ayting, bola yozsin. Inglizlar raqamni alohida-alohida aytadi: nine-nine-eight, nine-zero… (0 ko‘pincha oh deb ham o‘qiladi).
Bozor narxlari. Chorsu bozoriga borishdan oldin ro‘yxat tuzing: Apples — fifteen thousand som a kilo. Katta sonlarni o‘qish qoidalari katta sonlar inglizcha sahifasida.
Kim birinchi? Oila a’zolarini bo‘yi yoki yoshi bo‘yicha qatorga qo‘ying: Dad is first, I’m second, my sister is third. Tartib sonlarning to‘liq ro‘yxati tartib sonlar sahifasida.

“Two apple” va boshqa uchta odatiy xato

O‘zbek tilida son bilan ot birlikda turadi: ikkita olma, beshta kitob. Ingliz tilida esa birdan katta sondan keyin ko‘plik qo‘shimchasi kerak. Bola aynan shu joyda eng ko‘p adashadi.

Bola aytadi	To‘g‘risi	Nima uchun
two apple	two apples	1 dan katta son + ko‘plik -s
fiveteen	fifteen	15 va 50 da five emas, fif-
tree	three	TH tovushi, tilning uchi tishlar orasida
thirTY (13 ma’nosida)	thirTEEN	13–19 da urg‘u oxirida: thirteen; 30 da boshida: thirty

Xatoni to‘xtatib tuzatmang. Bola two apple desa, xursand holda takrorlang: Yes! Two apples! Bir necha haftada u to‘g‘ri shaklni o‘zi ayta boshlaydi. 1 dan 100 gacha barcha sonlarning talaffuzi va diktant mashqi inglizcha sonlar 1–100 sahifasida.

Kichik test bola uchun

Siz o‘qing, bola javob bersin.

1. How many fingers do you have? (Barmoqlarini sanasin.)
2. Qaysi son to‘g‘ri yozilgan: fiveteen yoki fifteen?
3. Seven and three is…?
4. Gapni tuzating: I have two cat.
5. 13 va 30: qaysi biri thirteen?
6. Ten, twenty, thirty, …? Keyingisi qaysi?
7. Birinchi, ikkinchi, uchinchi — inglizcha qanday?
8. Rasmdagi tuxumlarni sanang va ayting: There are … eggs.

Javoblar

1. Ten fingers. (Oyoq barmoqlari bilan — twenty!)
2. Fifteen.
3. Ten.
4. I have two cats.
5. 13 — thirteen, urg‘u oxirgi bo‘g‘inda.
6. Forty (fourty emas, u harfsiz).
7. First, second, third.
8. Rasmda uchta butun va bitta chaqilgan tuxum ko‘rinadi: There are four eggs. Bola uchta desa ham, sanab bergani uchun maqtang.

Sonlarni ota-onaning o‘zi ravon aytishi uchun

Bolaga thirteen va thirty farqini ko‘rsatish uchun urg‘uni o‘zingiz aniq aytishingiz kerak. BandMate ilovasida Bandi bilan sonlar, narxlar va sanalarni ovoz chiqarib mashq qilasiz, ilova talaffuz bo‘yicha fikr beradi. Ikki-uch daqiqalik mashq ham yetadi.

Bugungi qadam: kechki ovqatda dasturxondagi narsalarni bola bilan inglizcha sanang. Nonlar, piyolalar, qoshiqlar — hammasi How many? savoliga javob.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling