Ingliz bolalari ulg‘aygan qisqa she’rlar nursery rhymes deyiladi. Ular 2–8 qatordan iborat, qofiyasi aniq va ritmi qarsak bilan chalinadi, shuning uchun 3–7 yoshli bola ularni tez yodlaydi. Quyidagi 8 ta she’r an’anaviy, ya’ni asrlar davomida og‘izdan og‘izga o‘tib kelgan va jamoat mulki hisoblanadi. Har biri inglizcha matn, o‘zbekcha mazmuniy tarjima va bola so‘rashi mumkin bo‘lgan so‘zlar izohi bilan berilgan.
Eng oson she’rdan boshlang — atigi ikki qator:
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Rain, rain, go away, | Yomg‘ir, yomg‘ir, ket endi, |
| Come again another day. | Boshqa kuni kelarsan. |
Ko‘p oilalar uchinchi qatorni bolaning ismi bilan qo‘shadi: Little Sardor wants to play — “Kichkina Sardor o‘ynagisi kelyapti”. Keyingi yomg‘irli kuni derazadan qarab birga ayting.
Humpty Dumpty
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Humpty Dumpty sat on a wall, | Hampti Dampti devorda o‘tirdi, |
| Humpty Dumpty had a great fall. | Hampti Dampti qattiq yiqildi. |
| All the king’s horses and all the king’s men | Qirolning barcha otlari va barcha odamlari |
| Couldn’t put Humpty together again. | Hamptini qaytadan yig‘a olmadi. |
Izoh: she’rda Hampti kimligi aytilmaydi. Aslida bu eski topishmoq bo‘lgan, javobi — tuxum. Shuning uchun rasmlarda Hampti doim tuxum shaklida chiziladi. Bolaga avval topishmoq sifatida bering: “Kim yiqilsa, uni hech kim qayta yig‘a olmaydi?” Wall — devor, fall — yiqilish, king — qirol.
Hickory Dickory Dock
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Hickory, dickory, dock, | Xikori, dikori, dok, |
| The mouse ran up the clock. | Sichqon soat tepasiga yugurib chiqdi. |
| The clock struck one, | Soat birni urdi, |
| The mouse ran down, | Sichqon pastga yugurdi, |
| Hickory, dickory, dock. | Xikori, dikori, dok. |
Izoh: birinchi qator ma’nosiz, faqat soatning “tik-tak” ovoziga o‘xshatilgan. Ran up — tepaga yugurdi, ran down — pastga yugurdi. Barmoqlaringiz bilan bolaning qo‘li bo‘ylab “sichqon”ni tepaga va pastga yugurtiring.
Jack and Jill
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Jack and Jill went up the hill | Jek va Jill tepalikka chiqishdi |
| To fetch a pail of water. | Bir chelak suv olib kelish uchun. |
| Jack fell down and broke his crown, | Jek yiqildi va boshini urib oldi, |
| And Jill came tumbling after. | Jill ham ortidan dumalab tushdi. |
Izoh: pail — chelak (eski so‘z, bugun bucket deyiladi). Crown bu yerda toj emas, eski ma’noda boshning tepasi. Hill — tepalik, fetch — borib olib kelmoq.
One, Two, Buckle My Shoe
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| One, two, buckle my shoe; | Bir, ikki, tuflimni bog‘la; |
| Three, four, knock at the door; | Uch, to‘rt, eshikni taqillat; |
| Five, six, pick up sticks; | Besh, olti, cho‘plarni ter; |
| Seven, eight, lay them straight; | Yetti, sakkiz, ularni tekis ter; |
| Nine, ten, a big fat hen. | To‘qqiz, o‘n, katta semiz tovuq. |
Izoh: sanashni o‘rgatish uchun eng yaxshi she’r. Har juft son qofiyalanadi: two — shoe, four — door, six — sticks, eight — straight, ten — hen. Har qatorda harakat qiling: poyabzalni bog‘lash, eshik taqillatish, cho‘p terish. Sonlar bilan boshqa o‘yinlar bolalar uchun sanash va sonlar sahifasida.
Baa, Baa, Black Sheep
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Baa, baa, black sheep, | Me-e, me-e, qora qo‘y, |
| Have you any wool? | Sening juning bormi? |
| Yes, sir, yes, sir, | Ha, janob, ha, janob, |
| Three bags full; | Uch qop to‘la; |
| One for the master, | Biri xo‘jayinga, |
| And one for the dame, | Biri bekaga, |
| And one for the little boy | Biri esa ko‘chaning oxirida |
| Who lives down the lane. | Yashaydigan kichkina bolaga. |
Izoh: Baa — inglizcha qo‘y ovozi, o‘zbekcha “ma-a” yoki “me-e”. Wool — jun, bag — qop, lane — tor ko‘cha. Have you any wool? — eski uslubdagi savol, bugun Do you have any wool? deyiladi. Bolaga buni tushuntirish shart emas.
Star Light, Star Bright
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Star light, star bright, | Yulduz nuri, yorqin yulduz, |
| First star I see tonight, | Bu kecha ko‘rgan birinchi yulduzim, |
| I wish I may, I wish I might, | Qani edi, qani edi, |
| Have the wish I wish tonight. | Bu kecha tilagan tilagim amalga oshsa. |
Izoh: kechqurun derazadan birinchi yulduzni qidirib aytiladi, keyin bola ko‘zini yumib tilak tilaydi. Wish — tilak, tonight — bu kecha, bright — yorqin.
Pat-a-Cake
| Inglizcha | O‘zbekcha |
|---|---|
| Pat-a-cake, pat-a-cake, baker’s man, | Kulcha, kulcha, novvoy aka, |
| Bake me a cake as fast as you can; | Menga iloji boricha tez pirog yopib ber; |
| Pat it and prick it and mark it with B, | Uni shapatla, teshikcha och va B harfi bilan belgila, |
| And put it in the oven for baby and me. | Va bolakay bilan menga pechga qo‘y. |
Izoh: ikki kishi yuzma-yuz o‘tirib qarsak o‘yini sifatida aytiladi. B o‘rniga bolaning ismidagi birinchi harfni qo‘ying: mark it with S for Sardor. Bake — pishirmoq, oven — pech, baker — novvoy.
She’rni qanday yodlash kerak
Bolaga she’rni “Qani, yodla” deb berish ishlamaydi. Quyidagi besh qadam ishlaydi:
- 1-qadam: ritm. Avval so‘zlarsiz, faqat qarsak bilan she’rning ritmini chaling. HUMP-ty DUMP-ty SAT on a WALL.
- 2-qadam: exo. Siz bir qatorni aytasiz, bola qaytaradi. Bir kunda ikki qatordan ko‘p emas.
- 3-qadam: harakat. Har qatorga bitta harakat. Qo‘l harakati so‘zni eslatadi.
- 4-qadam: qofiyani bolaga qoldirish. Humpty Dumpty sat on a… — bola wall! deydi.
- 5-qadam: oxirdan boshlash. Oxirgi qatorni birinchi o‘rgating, keyin oxiridan oldingisini qo‘shing. Shunda bola she’rning oxiriga yetganda eng yaxshi bilgan qismi keladi va ishonch bilan tugatadi.
Bir she’rni kuniga 3 marta, 2–3 daqiqadan aytish uzun bitta mashqdan yaxshiroq. Ertalab, tushlikdan keyin va uxlashdan oldin. Bola she’rni oilaga aytib bersa, telefonga yozib oling: bir oydan keyin eski yozuvni eshitish bolaga ham, sizga ham quvonch beradi.
Talaffuz ustida ishlash uchun qofiyali mashqlar bolaning talaffuzini yaxshilash sahifasida. Kuyga aytiladigan variantlar, masalan Twinkle, Twinkle, Little Star, bolalar uchun inglizcha qo‘shiqlar sahifasida.
4 haftalik reja
| Hafta | She’rlar | Mashq |
|---|---|---|
| 1 | Rain, Rain + One, Two, Buckle My Shoe | Qarsak ritmi, sanash harakatlari |
| 2 | Humpty Dumpty + Pat-a-Cake | Topishmoq, qarsak o‘yini |
| 3 | Hickory Dickory Dock + Star Light | Barmoq sichqoni, kechki tilak |
| 4 | Jack and Jill + Baa, Baa, Black Sheep | Oxirdan boshlab yodlash, oilaga “konsert” |
Katta bolalar va kattalar uchun mashhur shoirlarning qisqa she’rlari inglizcha she’rlar tarjimasi sahifasida.
Test: qofiyasini top
Har so‘zga she’rlardagi qofiyadoshini toping.
- 1. wall — …
- 2. dock — …
- 3. two — …
- 4. four — …
- 5. away — …
- 6. bright — …
- 7. hill — …
- 8. Hampti aslida nima bo‘lgan?
Javoblar
- 1. fall (Humpty Dumpty)
- 2. clock (Hickory Dickory Dock)
- 3. shoe (One, Two, Buckle My Shoe)
- 4. door
- 5. day (Rain, Rain, Go Away)
- 6. tonight (Star Light, Star Bright)
- 7. Jill
- 8. Tuxum — she’r eski topishmoqdan kelib chiqqan.
Ota-ona uchun
She’rni bolaga aytishdan oldin o‘zingiz ritm bilan bir necha marta ovoz chiqarib o‘qing. BandMate ilovasida Bandi bilan mashq qilib, talaffuzingiz bo‘yicha fikr olishingiz mumkin.
Bugungi qadam: Rain, rain, go away ni bolaning ismi bilan ayting va qarsak chalib ritmini birga toping.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
