Inglizcha she’rlar: 6 ta mashhur qisqa she’r tarjimasi bilan

Quyida ingliz tilidagi eng mashhur qisqa she’rlardan oltitasi bor: Kristina Rossetti, Emili Dikinson (ikkita), Uilyam Bleyk, Uilyam Vordsvort va Robert Lui Stivenson. Har birining asl matni, o‘zbekcha tarjimasi, qiyin so‘zlar izohi va ovoz chiqarib o‘qish bo‘yicha maslahat berilgan. She’rlar osonidan qiyiniga qarab joylashtirilgan: A2 darajadan boshlasangiz bo‘ladi.

Tarjimalar haqida. Barcha o‘zbekcha tarjimalarni BandMate tahririyati qilgan. Ular badiiy tarjima emas, mazmunni aniq yetkazuvchi satrma-satr tarjima: maqsad asl matnni tushunish. Qofiya va vaznni saqlashga urinmadik.

Mualliflik huquqi haqida. She’rlarning barchasi 1929-yildan oldin nashr etilgan va AQSh qonunchiligiga ko‘ra jamoat mulki hisoblanadi. Mualliflarning barchasi XIX asrda vafot etgan: Rossetti (1894), Stivenson (1894), Dikinson (1886), Vordsvort (1850) va Bleyk (1827), shuning uchun matnlar deyarli barcha mamlakatlarda jamoat mulki. Matnlar Project Gutenberg nashrlaridan olindi (pastdagi manbalarga qarang).

Ritmni qanday eshitish kerak

Inglizcha she’rda ritmni bo‘g‘inlar soni emas, urg‘uli bo‘g‘inlar yaratadi. O‘zbek she’riyatida (aruz va barmoq vaznida) bo‘g‘in sanaladi, ingliz she’rida esa kuchli va kuchsiz bo‘g‘inlar navbatlashadi: da-DUM da-DUM. Shuning uchun har satrda kuchli so‘zlarni biroz balandroq va uzunroq, a, the, of, and kabi yordamchi so‘zlarni esa qisqa va kuchsiz o‘qing. Bu qoida gap urg‘usi va ritm sahifasida batafsil tushuntirilgan.

1. Christina Rossetti — "Who Has Seen the Wind?" (1872)

Who has seen the wind?
Neither I nor you:
But when the leaves hang trembling
The wind is passing thro’.
Who has seen the wind?
Neither you nor I:
But when the trees bow down their heads
The wind is passing by.

Tarjima: Shamolni kim ko‘rgan? Na men, na sen. Lekin barglar titrab osilib tursa, demak, shamol o‘tib boryapti. Shamolni kim ko‘rgan? Na sen, na men. Lekin daraxtlar boshini egsa, demak, shamol yonidan o‘tib ketyapti.

So‘zlar: tremble — titramoq; thro’ — through ning she’riy qisqa shakli; bow down — egilmoq, ta’zim qilmoq.

O‘qish maslahati: har satrda 2–3 ta urg‘u bor: WHO has SEEN the WIND? Savolni ko‘tariluvchi ohang bilan emas, pasayuvchi ohang bilan o‘qing: bu who bilan boshlangan savol. Bolalar uchun kitobdan olingan bu she’r boshlovchilar uchun eng yaxshi start. Yanada sodda qofiyalar bolalar uchun inglizcha she’rlar sahifasida.

2. Emily Dickinson — "I’m nobody! Who are you?" (1891)

I’m nobody! Who are you?
Are you nobody, too?
Then there’s a pair of us — don’t tell!
They’d banish us, you know.
How dreary to be somebody!
How public, like a frog
To tell your name the livelong day
To an admiring bog!

Tarjima: Men hech kimman! Sen kimsan? Sen ham hech kimmisan? Unda ikkovimiz juft ekanmiz — hech kimga aytma! Bizni quvib yuborishadi, bilasan. "Kimdir" bo‘lish naqadar zerikarli! Naqadar oshkora — qurbaqa kabi kun bo‘yi o‘z ismingni mahliyo botqoqqa aytib turish!

So‘zlar: banish — quvib chiqarmoq, surgun qilmoq; dreary — zerikarli, xira; the livelong day — kun bo‘yi (eskirgan ifoda); bog — botqoq; admiring — hayratlanib qarab turgan.

O‘qish maslahati: bu she’r — pichirlab aytilgan hazil. Birinchi bandni sir aytayotgandek, ikkinchisini kulimsirab o‘qing. Dikinsonning tire (—) belgilari joyida qisqa pauza qiling. Bu 1891-yilgi birinchi nashr matni; keyingi nashrlarda ba’zi so‘zlar boshqacha.

3. Emily Dickinson — "Hope is the thing with feathers" (1891)

Hope is the thing with feathers
That perches in the soul,
And sings the tune without the words,
And never stops at all,
And sweetest in the gale is heard;
And sore must be the storm
That could abash the little bird
That kept so many warm.
I’ve heard it in the chillest land,
And on the strangest sea;
Yet, never, in extremity,
It asked a crumb of me.

Tarjima: Umid — patli bir narsa, u qalbga qo‘nib o‘tiradi, so‘zsiz kuyni kuylaydi va hech qachon to‘xtamaydi. Uning ovozi bo‘ronli shamolda eng shirin eshitiladi. Shuncha odamni isitgan o‘sha kichik qushni jim qila oladigan bo‘ron juda dahshatli bo‘lishi kerak. Men uni eng sovuq yurtda ham, eng g‘aroyib dengizda ham eshitganman. Ammo hech qachon, hatto eng og‘ir damda ham, u mendan bir ushoq ham so‘ramagan.

So‘zlar: perch — (qush) qo‘nib o‘tirmoq; tune — kuy; gale — kuchli shamol; sore — bu yerda "qattiq, dahshatli"; abash — xijolat qilib jim qildirmoq; extremity — o‘ta og‘ir holat; crumb — ushoq.

O‘qish maslahati: Dikinson cherkov qo‘shiqlari vaznidan foydalanadi: satrlarda navbatma-navbat 4 va 3 ta urg‘u. HOPE is the THING with FEAthers / that PERCHes IN the SOUL. Qofiyalar to‘liq emas (soul — all), bu uning uslubi, xato emas.

4. William Blake — "A Poison Tree" (1794)

I was angry with my friend:
I told my wrath, my wrath did end.
I was angry with my foe:
I told it not, my wrath did grow.
And I watered it in fears
Night and morning with my tears,
And I sunnèd it with smiles
And with soft deceitful wiles.
And it grew both day and night,
Till it bore an apple bright,
And my foe beheld it shine,
And he knew that it was mine,—
And into my garden stole
When the night had veiled the pole;
In the morning, glad, I see
My foe outstretched beneath the tree.

Tarjima: Do‘stimdan jahlim chiqdi: aytdim — jahlim tarqadi. Dushmanimdan jahlim chiqdi: aytmadim — jahlim o‘sdi. Uni qo‘rquv ichida, kechayu kunduz ko‘z yoshlarim bilan sug‘ordim. Uni tabassum va mayin, makkor hiylalar bilan quyoshda isitdim. U kechayu kunduz o‘sdi va yaltiroq bir olma tugdi. Dushmanim uning yaltirashini ko‘rdi va olma meniki ekanini bildi. Tun osmonni qoplaganda, u bog‘imga yashirincha kirdi. Tongda quvonib ko‘raman: dushmanim daraxt tagida cho‘zilib yotibdi.

So‘zlar: wrath — qahr, g‘azab; foe — dushman (kitobiy); deceitful — aldamchi; wiles — hiyla-nayranglar; beheld — ko‘rdi (behold ning o‘tgan zamoni, eskirgan); stole into — yashirincha kirdi; the pole — bu yerda osmon.

O‘qish maslahati: har bir juft satr qofiyalanadi (friend — end, foe — grow) va har satrda 4 ta urg‘u: I was ANgry WITH my FRIEND. Sunnèd dagi belgi bu so‘zni ikki bo‘g‘in bilan o‘qishni bildiradi: SUN-ned. She’rning g‘oyasi psixologik: aytilmagan jahl "zaharli daraxt"ga aylanadi.

5. William Wordsworth — "I wandered lonely as a cloud" (birinchi band)

I wandered lonely as a cloud
That floats on high o’er vales and hills,
When all at once I saw a crowd,
A host, of golden daffodils;
Beside the lake, beneath the trees,
Fluttering and dancing in the breeze.

Tarjima: Vodiylar va tepaliklar uzra yuksakda suzib yurgan bulutdek yolg‘iz kezardim. Birdan bir to‘dani ko‘rdim — oltinrang nargislar galasini. Ular ko‘l bo‘yida, daraxtlar ostida shabadada hilpirab, raqs tushardi.

So‘zlar: wander — maqsadsiz kezmoq; o’er — over ning she’riy shakli; vale — vodiy (she’riy); a host of — juda ko‘p, galasi bilan; daffodil — sariq nargis guli; flutter — hilpiramoq.

O‘qish maslahati: bu band 1815-yilgi tahrirdan olingan. Satrlar da-DUM ritmida, har birida 4 ta urg‘u: i WANdered LONEly AS a CLOUD. Oxirgi satr bir bo‘g‘in bilan boshlanadi (FLUTtering), shuning uchun u tezroq, "raqsga tushgandek" eshitiladi.

6. Robert Louis Stevenson — "Rain" (1885)

The rain is raining all around,
It falls on field and tree,
It rains on the umbrellas here,
And on the ships at sea.

Tarjima: Yomg‘ir atrofda hamma yoqqa yog‘yapti: dalaga ham, daraxtga ham tushyapti. Bu yerda soyabonlar ustiga yog‘yapti, dengizdagi kemalar ustiga ham.

So‘zlar: all around — hamma yoqda; field — dala; umbrella — soyabon; at sea — dengizda (kema suzib yurganda).

O‘qish maslahati: bu A Child’s Garden of Verses to‘plamidan olingan, eng qisqa va eng sodda she’r, shuning uchun uni yod olish oson. Satrlarda navbatma-navbat 4 va 3 ta urg‘u: the RAIN is RAINing ALL aROUND / it FALLS on FIELD and TREE. Birinchi satrdagi rain … raining takrori ataylab qilingan: bola tilidagi soddalik. Ovoz chiqarib o‘qiganda field va tree dagi uzun [iː] tovushiga e’tibor bering.

She’r o‘qish uchun 4 qadam

1-qadam. Avval tarjimani o‘qing, mazmunni biling.
2-qadam. Asl matnda urg‘uli so‘zlarning tagiga chizing (har satrda 3–4 ta).
3-qadam. Ovoz chiqarib, sekin o‘qing va o‘zingizni telefonga yozib oling.
4-qadam. Satr oxirida emas, tinish belgisida to‘xtang: masalan, Vordsvortning 1–2-satrlari to‘xtovsiz davom etadi.

Qaysi so‘zda urg‘u qayerga tushishini bilmasangiz, so‘z urg‘usi qoidalari yordam beradi. She’rdan keyin o‘z darajangizga mos kitob tanlash uchun ingliz tilida kitoblar darajaga qarab ro‘yxatiga qarang.

Mashq: so‘z va ritm

A. So‘zni ma’nosi bilan moslang.

foe
wrath
diverge
perch
dreary
crumb
daffodil
bog

a) ayrilmoq b) botqoq c) nargis d) ushoq e) dushman f) zerikarli g) qahr h) qo‘nib o‘tirmoq

B. Savollarga javob bering.

Rossettining she’rida shamolni ko‘rish mumkinmi? Biz uni qanday bilamiz?
Bleykning she’rida jahl nega "o‘sdi"?
Stivensonning she’rida yomg‘ir qayerlarga yog‘adi? Uchta joyni ayting.
Bleykning birinchi bandida foe so‘zi qaysi so‘z bilan qofiyalanadi?

Javoblar

e — foe = dushman
g — wrath = qahr
a — diverge = ayrilmoq
h — perch = qo‘nib o‘tirmoq
f — dreary = zerikarli
d — crumb = ushoq
c — daffodil = nargis
b — bog = botqoq
Yo‘q. Uni titrayotgan barglar va egilgan daraxtlardan bilamiz.
Chunki u jahlini aytmadi, ichida saqlab "sug‘ordi".
Dala va daraxtga (field and tree), soyabonlarga (umbrellas) va dengizdagi kemalarga (ships at sea).
grow (I was angry with my foe: / I told it not, my wrath did grow).

She’rni ovoz chiqarib o‘qib ko‘ring

She’r — talaffuz va ritm uchun eng yaxshi mashq matni, chunki unda har bir urg‘u muhim. BandMate ilovasida bitta she’rni ovoz chiqarib o‘qing va Bandi’dan urg‘u hamda qiyin tovushlar (th, w, v) bo‘yicha fikr so‘rang. Bu rasmiy baho emas, lekin qaysi so‘zni qayta mashq qilish kerakligini ko‘rsatadi.

Manbalar

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling