Инглиз алифбосидаги 26 ҳарфнинг номини ёдлашнинг энг осон йўли — уларни товушдош гуруҳларга бўлиш. A, H, J, K «эй» билан қофияланади, B, C, D, E, G, P, T, V «и:» билан, F, L, M, N, S, X «э» билан бошланади, I, Y — «ай», O — «оу», Q, U, W — «ю:», R эса «а:». Исм, email ёки бронь кодини ҳарфлаб айтганда шу номлар ишлатилади; адашиш хавфи бўлса, B for Bravo каби сўз қўшилади.
Бу саҳифа ҳарф номларини эшитиш ва айтиш учун. Ҳар бир ҳарфнинг сўз ичидаги товуши ва кириллга ўхшаш ҳарфлар тузоғи English alphabet ўзбекча мақоласида алоҳида берилган.
26 ҳарф — 7 та товуш гуруҳи
Кириллча ўқилиш тахминий, «:» чўзиқ товушни билдиради.
| Гуруҳ | Ҳарфлар | Кириллча тахминан | Эслаб қолиш учун |
|---|---|---|---|
| /eɪ/ | A, H, J, K | эй, эйч, жей, кей | say, day билан қофия |
| /iː/ | B, C, D, E, G, P, T, V | би:, си:, ди:, и:, жи:, пи:, ти:, ви: | see, tea билан қофия |
| /e/ | F, L, M, N, S, X | эф, эл, эм, эн, эс, экс | ҳаммаси «э» дан бошланади |
| /aɪ/ | I, Y | ай, уай | my, bye билан қофия |
| /əʊ/ | O | оу | no, go билан қофия |
| /uː/ | Q, U, W | кью:, ю:, дабл-ю: | you билан қофия |
| /ɑː/ | R | а: (Британия), ар (Америка) | car сўзидаги унли |
Z алоҳида: британча «зед», америкача «зи:». Иккаласи ҳам тўғри, лекин битта суҳбатда битта вариантни ишлатинг.
Гуруҳ билан ёдлашнинг фойдаси: ҳарфни эшитганингизда уни фақат учта-тўртта «қўшниси» орасидан қидирасиз. Ҳарф номлари ичида энг узуни — W (уч бўғин), энг алдамчиси — H: у «аш» ҳам, «ҳэ» ҳам эмас, «эйч».
Эшитганда адаштириладиган жуфтликлар
Бир гуруҳдаги ҳарфлар бир-бирига жуда ўхшайди, айниқса телефонда. Ўзбек ўрганувчилар энг кўп адаштирадиганлари:
| Жуфтлик | Нега адашилади | Қандай ажратиш |
|---|---|---|
| E ва I | «и:» ва «ай» — ўзбекча «и» ҳарфи ёдга тушади | E — табассумдагидек «и:», I — «ай» |
| G ва J | «жи:» ва «жей» | G — see га қофия, J — say га |
| A ва R | «эй» ва «а:» — кириллдаги «А» халақит беради | R да оғиз кенг очилади: «а:» |
| B, P, V, D, T | ҳаммаси «и:» билан тугайди | Шовқинда B for Bravo каби сўз қўшинг |
| M ва N | «эм» ва «эн» | M for Mike, N for November |
| S ва F | «эс» ва «эф» | Телефонда деярли бир хил эшитилади |
Телефонда ҳарфлаш алифбоси
Ҳарфни аниқ айтиш керак бўлганда — авиакомпания, банк, меҳмонхона ёки халқаро курьер хизматида — ҳарф номидан кейин битта сўз қўшилади: P for Papa. Халқаро фуқаро авиациясида қабул қилинган алифбо (ICAO, кўпчилик уни «NATO алифбоси» дейди) шундай:
| Ҳарф | Сўз | Ҳарф | Сўз |
|---|---|---|---|
| A | Alfa | N | November |
| B | Bravo | O | Oscar |
| C | Charlie | P | Papa |
| D | Delta | Q | Quebec |
| E | Echo | R | Romeo |
| F | Foxtrot | S | Sierra |
| G | Golf | T | Tango |
| H | Hotel | U | Uniform |
| I | India | V | Victor |
| J | Juliett | W | Whiskey |
| K | Kilo | X | X-ray |
| L | Lima | Y | Yankee |
| M | Mike | Z | Zulu |
Кундалик ҳаётда одамлар кўпинча оддий сўзларни ишлатади: B for boy, D for dog, S for sugar. Бу ҳам тўғри. Муҳими — сўз ўша ҳарф билан бошланиши ва аниқ эшитилиши. Ўзбекча исмлар (T for Toshkent) суҳбатдошингиз учун нотаниш бўлиши мумкин, шунинг учун инглизча сўз танланг.
Ҳарфлаганда керак бўладиган сўзлар
| Белги ёки ҳолат | Инглизча | Мисол |
|---|---|---|
| @ | at | aziz at gmail dot com |
| . | dot | bandmate dot uz |
| _ | underscore | dilnoza underscore 95 |
| - | hyphen ёки dash | Abdu-Salom: A, B, D, U, hyphen, S… |
| / | slash | www dot site dot com slash blog |
| ’ | apostrophe | O‘ ва G‘ ҳарфлари учун |
| LL | double L | Allayor: A, double L, A, Y, O, R |
| Бош ҳарф | capital | capital T, then small letters |
| Бўш жой | space | two words, with a space |
| 0 | zero ёки oh | Телефон рақамида кўпинча oh дейилади |
Британияда иккита бир хил ҳарф кўпинча double билан айтилади, Америкада эса ҳарф икки марта такрорланади: L, L. Иккаласи ҳам тушунарли.
Қисқартмалар: рус одати билан ўқиманг
Кўп қисқартмалар ҳарфма-ҳарф ўқилади. Ўзбекистонда улар кўпинча рус тилидаги ҳарф номлари билан айтилади — «пэ-дэ-эф», «эс-эм-эс». Инглизча гапирганда эса инглизча ҳарф номлари керак:
| Қисқартма | Инглизча ўқилиши (тахминан) | Рус одатидаги ўқилиш |
|---|---|---|
| пи:-ди:-эф | пэ-дэ-эф | |
| SMS | эс-эм-эс | эс-эм-эс (бу ерда бир хил) |
| DVD | ди:-ви:-ди: | дэ-вэ-дэ |
| IT | ай-ти: | ай-ти ёки и-тэ |
| ID | ай-ди: | ай-ди |
| VIP | ви:-ай-пи: | вип |
| CEO | си:-и:-оу | сео |
| BBC | би:-би:-си: | би-би-си |
| UK | ю:-кей | ю-кей |
| USA | ю:-эс-эй | ю-эс-эй ёки «США» |
Баъзи қисқартмалар эса битта сўз сифатида ўқилади: NATO — «нейтоу», NASA — «насә», UNESCO — «ю:нескоу». Қайси бири ҳарфма-ҳарф ўқилишини луғатдан текширинг.
Диалог: меҳмонхонага бронь
Ходим: Could I have your name, please?
Сиз: Yes, it's Jasur Khodjaev.
Ходим: Could you spell your surname for me?
Сиз: Sure. K-H-O-D-J-A-E-V. K for Kilo, H for Hotel.
Ходим: Is that G or J after the D?
Сиз: J, J for Juliett.
Ходим: Thank you. And your email address?
Сиз: It's jasur underscore kh at mail dot ru. All small letters.
Ходим: Let me read it back: J-A-S-U-R, underscore, K-H, at mail dot ru.
Сиз: That's right.
Диалогдаги энг муҳим қадам — ходим ёзганини қайта ўқиб бериши (read it back). Буни ўзингиз ҳам сўранг: Could you read it back, please? Ҳужжатдаги ёзувни айтинг, кириллчасидан таржима қилманг: паспортда Khodjaev бўлса, бронда ҳам шундай бўлиши керак. Ўзингиз ҳақингизда гапириш иборалари ўзим ҳақимда саҳифасида.
Ўзбекча ҳарфларни инглизча ҳарфлаш
Лотин ёзувидаги ўзбекча исм ва манзилда инглиз алифбосида йўқ бирикмалар бор. Уларни ҳарфма-ҳарф айтасиз:
| Ўзбекча | Қандай айтилади | Мисол |
|---|---|---|
| sh | S, H | Shahnoza: S, H, A, H, N, O, Z, A |
| ch | C, H | Chilonzor: C, H, I, L, O, N, Z, O, R |
| o‘ | O with an apostrophe | O‘ktam: O, apostrophe, K, T, A, M |
| g‘ | G with an apostrophe | G‘ayrat: G, apostrophe, A, Y, R, A, T |
| q | Q — «кью:», K эмас | Qarshi: Q, A, R, S, H, I |
| x | X — «экс» | Xorazm: X, O, R, A, Z, M |
Суҳбатдош Q ни эшитиб, орқасидан U келишини кутиши мумкин, чунки инглизча сўзларда Q деярли доим QU бўлиб келади. Шунинг учун Q for Quebec, no U деб аниқлаштириб қўйинг.
Имтиҳонда ҳарфлаш
IELTS Listening’нинг биринчи қисмида кўпинча исм, кўча ёки почта индекси ҳарфлаб айтилади, сиз уни бўш жойга ёзасиз. Битта нотўғри ҳарф бутун жавобни нотўғри қилади. Шунинг учун E/I, G/J ва A/R жуфтликларини эшитишни олдиндан машқ қилинг. Формат ва намуна саволлар IELTS Listening ўзбекча саҳифасида.
Машқ
А. Ҳарф номини эшитдингиз — сўзни ёзинг.
- 1. жей – ю: – эн – и:
- 2. эйч – оу – ти: – и: – эл
- 3. кью: – ю: – ай – зед
- 4. а: – и: – эй – ди:
- 5. дабл-ю: – эйч – ай – ти: – и:
Б. Қайси гуруҳга тегишли? Ҳарф номидаги унлини аниқланг: «эй», «и:», «э», «ай», «оу», «ю:» ёки «а:».
- 6. H
- 7. G
- 8. X
- 9. Y
- 10. W
В. Инглизча айтинг.
- 11. dilshod_77@gmail.com
- 12. PDF файл
Жавоблар
1 — JUNE. 2 — HOTEL. 3 — QUIZ. 4 — READ. 5 — WHITE.
6 — «эй» (A, J, K билан бир гуруҳ). 7 — «и:». 8 — «э» («экс»). 9 — «ай». 10 — «ю:» («дабл-ю:»).
11 — dilshod underscore seven seven at gmail dot com (ёки double seven). 12 — a PDF file — «э пи:-ди:-эф файл».
Изоҳ: 4-сўзда биринчи ҳарф R. Кириллда ўқиган кўз «а» ни A деб ёзиб юборади, лекин инглизча A — «эй». 12-жавобда артикль a, чунки PDF ундош товуш «п» билан бошланади; an эмас.
Ҳарфлашни овоз чиқариб машқ қилинг
Ҳарф номларини ўқиб ёдлаш осон, лекин телефонда тез айтилганда уларни ажратиш бошқа кўникма. BandMate иловасида Банди билан бронь қилиш, курьерга манзил айтиш каби вазиятларни ўйнаб кўришингиз мумкин: исмингиз ва email’ингизни ҳарфлаб айтасиз, талаффуз бўйича фикр оласиз. Қийин товушларнинг ўзини машқ қилиш учун инглизча талаффуз саҳифасига ўтинг.
