Инглиз тилида артикллар: a, an, the ва артиклсиз гаплар

Инглиз тилида артикллар учта: a, an ва the. A ва an «бир», «қандайдир бир» маъносини беради ва фақат саналадиган бирлик отлар олдида туради: a teacher, an apple. The эса тингловчи қайси нарса ҳақида гап кетаётганини билганда ишлатилади: the teacher (ўша, биз биладиган ўқитувчи). Умумий гапирилган кўплик ва саналмайдиган отлар олдида артикл қўйилмайди: Teachers work hard. Bread is cheap here.

A ва an орасидаги фарқ жуда оддий: кейинги сўз ундош товуш билан бошланса a, унли товуш билан бошланса an ишлатилади. Ҳарфга эмас, товушга қаралади.

Нега ўзбекларга қийин

Ўзбек тилида артикл йўқ. «Мен ўқитувчиман» деймиз, «Мен бир ўқитувчиман» демаймиз. Рус тилида ҳам артикл йўқ. Шунинг учун бизнинг қулоғимиз артиклни «ортиқча сўз» деб қабул қилади ва гапиришда уни тушириб қолдирамиз: I am teacher, She lives in big house.

Инглиз тилида сўзловчига эса артиклсиз бундай гап «синиқ» эшитилади. Маъно тушунарли, лекин хато дарров сезилади. Хушхабар: артикл учун бир нечта аниқ савол бор ва улар ҳар бир ҳолатни ҳал қилади.

Уч савол билан тўғри артиклни топинг

От олдида тўхтаб, ўзингиздан шуларни сўранг:

1. Тингловчи айнан қайси нарса ҳақида гапираётганимни биладими? Ҳа бўлса — the: Close the door, please. (хонада битта эшик бор)
2. Йўқ бўлса: бу саналадиган битта нарсами? Ҳа бўлса — a/an: I need a pen. (қайси бўлса ҳам, битта ручка)
3. Кўплик ёки саналмайдиган нарса ҳақида умумий гапиряпманми? Ҳа бўлса — артикл йўқ: Pens are cheap. Water is important.

Бу учта саволни бир неча кун ҳар бир гапда такрорласангиз, кейин улар автоматик ишлай бошлайди.

a ёки an: товушга қаранг

Артикл сифатдан олдин келганда сифатнинг биринчи товушига қаралади: an apple, лекин a green apple; a car, лекин an old car.

Бозордаги ҳикоя: a дан the га

Бу кичик матн артикл қандай «ўзгаришини» кўрсатади:

Yesterday I went to the bazaar near our house. I bought a melon and some grapes. The melon was very sweet, but the grapes were sour. I also saw an old friend there. The friend told me that prices had gone up.

Биринчи марта тилга олинганда қовун янги нарса — a melon. Иккинчи марта тингловчи қайси қовун ҳақида гап кетаётганини билади — the melon. Кўплик grapes биринчи марта some билан ёки умуман артиклсиз келади, кейин эса the grapes. Бозор эса бошиданоқ the bazaar, чунки уйимиз ёнидаги битта аниқ бозор ҳақида гап кетяпти.

the қачон ишлатилади

• Олдин тилга олинган нарса: I saw a film. The film was about Amir Temur.
• Вазиятдан аниқ бўлган нарса: Where's the remote? (уйда битта пульт бор) Can you pass the salt?
• Дунёда ягона нарса: the sun, the moon, the sky, the internet.
• Энг ... (орттирма даража) ва тартиб сонлар: the best teacher, the tallest building, the first day.
• Дарё, денгиз ва тоғ тизмалари: the Amu Darya, the Aral Sea, the Pamirs.
• Кўплик ёки «republic, kingdom, states» сўзли давлатлар: the USA, the UK, the Netherlands.
• Мусиқа асбоблари (чалмоқ маъносида): She plays the piano. My grandson plays the doira.

Артикл қўйилмайдиган ҳолатлар

• Кўплик ёки саналмайдиган отлар умумий маънода: Children love sweets. Life is short. Money isn't everything.
• Кишилар, шаҳарлар, кўпчилик давлатлар ва кўчалар номи: Uzbekistan, Tashkent, Navoi Street, Mr Karimov.
• Тиллар ва фанлар: She speaks Korean. I like history.
• Спорт турлари: They play football on Fridays.
• Овқатланиш: We have breakfast at seven. What's for lunch?
• Кунлар, ойлар, байрамлар: on Monday, in May, at Navruz.
• Бир нечта тайёр ибора: go home, go to bed, go to school, go to work, at night. Бу ерда school, bed жой эмас, мақсад маъносида: My son goes to school (ўқиш учун). Лекин ота-она мажлисга борса: I went to the school to meet his teacher.
• **Транспорт by билан:** by bus, by metro, by car (лекин on the bus, in the car).

Жой ва вақт иборалари артикл билан бирга келганда предлогни ҳам тўғри танлаш керак: at the bus stop, in the morning. Бу мавзу инглиз тилида предлоглар мақоласида.

Ўзбеклар кўп қиладиган хатолар

Биринчи хато, айниқса, ўзи ҳақида гапирганда кўп учрайди. Танишувда касбингизни айтаётганда a/an ни эсланг: I'm a doctor. I'm an accountant. Кўплик шаклида эса артикл тушиб кетади: We are doctors. Кўпликнинг ясалишини кўплик қўшимчаси мақоласида кўришингиз мумкин.

Машқ

А. a, an, the ёки артиклсиз (–)?

• 1. My sister is ______ nurse.
• 2. I waited for ______ hour at the bank.
• 3. ______ sun rises very early in June.
• 4. We bought ______ new fridge. ______ fridge is very quiet.
• 5. She doesn't eat ______ meat.
• 6. My uncle lives in ______ USA.
• 7. Is there ______ pharmacy near here?
• 8. ______ Syr Darya flows through Kazakhstan.
• 9. I usually go to ______ bed at eleven.
• 10. This is ______ best plov I've ever eaten.

Б. Хатони топинг.

• 11. My father is a honest man.
• 12. I study the English at a language centre.

Жавоблар

1 — a; 2 — an; 3 — The; 4 — a, The; 5 — –; 6 — the; 7 — a; 8 — The; 9 — –; 10 — the.

11 — My father is an honest man. 12 — I study English at a language centre.

Изоҳлар:

• 2-гап: hour да h ўқилмайди, сўз унли товуш билан бошланади — an hour.
• 4-гап: биринчи марта a fridge, иккинчи марта the fridge.
• 5-гап: meat умумий маънода, саналмайди — артикл йўқ.
• 9-гап: go to bed — тайёр ибора.
• 12-гап: тиллар артиклсиз. A language centre эса тўғри, чунки бу қандайдир битта марказ.

Агар the ни қаерда қўймаслик кераклиги ҳақида яна мисоллар керак бўлса, лотин ёзувидаги the артикли қачон ишлатилмайди мақоласини очинг. Умумий қоидаларнинг лотин ёзувидаги кенгроқ шарҳи a, an, the қўлланмаси да.

BandMate: артиклни қулоқ билан ўрганинг

Артикл ёзувда эмас, нутқда кўпроқ тушиб қолади, чунки гапираётганда ўйлашга вақт бўлмайди. BandMate иловасида Банди билан ўзингиз, ишингиз ва оилангиз ҳақида гаплашасиз ва I'm engineer каби хатолар бўйича фикр оласиз. Суҳбатдан кейин артикли тушиб қолган гапларни ёзиб олинг ва эртасига уларни тўғри шаклда овоз чиқариб такрорланг.

Манбалар

• Cambridge Dictionary: English Grammar Today
• British Council LearnEnglish: грамматика бўлими

BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг