Инглиз тилида предлоглар: in, on, at вақт ва жой учун

Инглиз тилида энг кўп ишлатиладиган учта предлог — at, on, in. Вақтда: at — соат ва аниқ пайт (at 7 o'clock), on — кун ва сана (on Monday, on 21 March), in — ой, йил, фасл ва кун қисмлари (in May, in 2025, in winter, in the morning). Жойда: at — нуқта ёки манзил (at the bus stop, at work), on — сирт (on the table, on the wall), in — бирор нарсанинг ичи (in the kitchen, in Tashkent).

Қолган предлоглар (next to, opposite, between, behind) ўзбекча «ёнида, рўпарасида, орасида, орқасида» га деярли тўғридан-тўғри мос келади, улар билан муаммо камроқ.

Ўзбекчада битта қўшимча, инглизчада учта сўз

Ўзбек тилида «-да» қўшимчаси ҳамма ҳолатга етади. Инглизчада эса ҳар бир ҳолат учун алоҳида сўз танланади:

Яна бир фарқ: ўзбекча қўшимча сўздан кейин келади (уй-да), инглизча предлог эса сўздан олдин (at home). Гапиришда предлогни сўздан олдин «тайёрлаб» қўйиш керак, шунинг учун бошида у кўп тушиб қолади.

Вақт предлоглари: каттадан кичикка

Эслаб қолишнинг энг осон йўли — вақтни катта ва кичик бўлакларга ажратиш:

Бир нечта истисно бор, уларни алоҳида ёдлаш керак:

• at night — кечаси, лекин in the morning, in the afternoon, in the evening.
• at the weekend (Британия инглиз тили) ва on the weekend (Америка инглиз тили) — иккаласи ҳам тўғри.
• at Navruz, at Christmas — байрам даври, лекин on Navruz day — айнан ўша кун.
• on Monday morning — кун аниқ айтилса, in эмас, on ишлатилади.

Предлог қўйилмайдиган ҳолатлар: this, next, last, every ва today, tomorrow, yesterday олдида предлог керак эмас: I'll see you next Friday. We met last year. She calls every day. On next Friday ёки in last year дейилмайди.

«10 дақиқадан кейин» инглизча in ten minutes бўлади: The bus will come in ten minutes. Ўзбекчага қараб after ten minutes деб айтиш кўп учрайдиган хато. After кўпинча воқеа билан келади: after lunch, after the lesson.

Жой предлоглари: at, on, in

at — жойни нуқта сифатида кўрсатади. Биз унинг ичи ёки устини эмас, «шу ерда эканини» айтамиз:

• I'm at the bus stop. — Бекатдаман.
• She's at work / at school / at home. — У ишда / мактабда / уйда.
• We live at 25 Bobur Street. — Бобур кўчаси, 25-уйда яшаймиз (аниқ манзил).

in — бирор чегараланган жойнинг ичи:

• The keys are in my bag. — Калитлар сумкамда.
• My parents live in a village near Jizzakh. — Ота-онам Жиззах яқинидаги қишлоқда яшайди.
• Who is that in the photo? — Суратдаги ким?

on — сирт, чизиқ ёки қават:

• There's a carpet on the wall. — Деворда гилам осилган.
• Our flat is on the fourth floor. — Хонадонимиз тўртинчи қаватда.
• Your phone is on the sofa. — Телефонингиз диванда.

Транспортда ҳам шу мантиқ бор: катта, ичида юриш мумкин бўлган транспорт — on (on the bus, on the metro, on the train, on a plane), кичик машина — in (in a taxi, in my car). Лекин қандай бориш ҳақида гапирганда by ишлатилади ва артикл тушиб қолади: I go to work by metro. Артикллар ҳақида инглиз тилида артикллар мақоласида ўқинг.

Маҳалламиз харитаси: бошқа жой предлоглари

Тасаввур қилинг, уйингизга йўлни тушунтиряпсиз. Бу ерда учта предлогдан ташқари бошқа сўзлар ҳам керак:

Our house is next to the mosque. There is a small shop opposite our gate. The school is between the park and the pharmacy. You can leave your car in front of the shop. There's a big old tree behind our house. The bus stop is near the bazaar.

Йўл сўраш ва йўл кўрсатиш иборалари (turn left, go straight on) йўл сўраш мавзусида диалоглар билан берилган.

Ҳаракат: to, into, from ва go home

Жойда туришни эмас, бир жойдан бошқасига боришни айтганда бошқа предлоглар керак:

• to — томонга: I'm going to the bank.
• into — ичкарига кириш: She walked into the room.
• from — ...дан: My friend is from Fergana.
• out of — ичидан ташқарига: He got out of the taxi.

Уч муҳим истисно:

• go home — to сиз: I go home at six. Go to home дейилмайди.
• arrive in шаҳар ва мамлакатга, arrive at бино ва станцияга: We arrived in Tashkent at night. The train arrived at the station. Arrive to ишлатилмайди.
• get on / get off автобус ва поездга: Get off at the next stop.

Ҳаракат предлогларининг тўлиқ рўйхатини лотин ёзувидаги ҳаракат предлоглари мақоласида топасиз.

Кўп учрайдиган хатолар

Машқ

А. at, on ёки in?

• 1. My birthday is ______ October.
• 2. The shop closes ______ 10 p.m.
• 3. We have a family meal ______ Sundays.
• 4. I can't sleep ______ night when it's hot.
• 5. My son was born ______ 5 April.
• 6. Put the plates ______ the table, please.
• 7. Is your mother ______ home now?
• 8. There are some apples ______ the fridge.
• 9. Our office is ______ the second floor.

Б. Хатони топинг ва тузатинг.

• 10. I will call you after five minutes.
• 11. She lives near of the metro.
• 12. We are meeting on this Friday.

Жавоблар

1 — in; 2 — at; 3 — on; 4 — at; 5 — on; 6 — on; 7 — at; 8 — in; 9 — on.

10 — I will call you in five minutes. 11 — She lives near the metro. 12 — We are meeting this Friday.

Изоҳлар:

• 3-гап: ҳафта кунлари, ҳатто кўпликда ҳам — on.
• 4-гап: at night — истисно, уни ибора сифатида ёдланг.
• 7-гап: at home — артиклсиз тайёр ибора.
• 11-гап: near дан кейин of келмайди. Next to да эса to керак: next to the metro.
• 12-гап: this олдида предлог қўйилмайди.

Лотин ёзувида бу мавзуни давом эттирмоқчи бўлсангиз, in, on, at қўлланмаси да кўпроқ мисол ва ибора бор.

BandMate: предлогни гапда ишлатинг

Предлоглар жадвалда осон кўринади, лекин тез гапирганда in ва at аралашиб кетади. BandMate иловасида Банди сиздан уйингиз, маҳаллангиз ва кун тартибингиз ҳақида сўрайди: қаерда яшайсиз, соат нечада ишга борасиз, дўконга қандай борилади. Шундай саволларга овоз чиқариб жавоб бериш предлогни қулоқда мустаҳкамлайди. Суҳбатдан кейинги фикрда қайси предлог нотўғри бўлганини кўриб, ўша гапни қайта айтинг.

Манбалар

• Cambridge Dictionary: English Grammar Today
• British Council LearnEnglish: грамматика бўлими

BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг