Инглиз тилида олмошлар: I, me, my, mine, myself жадвали

Инглиз тилидаги ҳар бир кишилик олмошининг бешта шакли бор: эга (I — мен), объект (me — мени, менга), эгалик сифатида (my book — менинг китобим), мустақил эгалик (mine — меники) ва ўзлик (myself — ўзим). Ўзбекча «у» эса учта сўзга бўлинади: эркак учун he, аёл учун she, нарса ва ҳайвон учун it.

Шу иккита фикрни тушунсангиз, олмошларнинг асосий қисмини биласиз. Қолгани — қайси шаклни гапнинг қаерига қўйишни билиш.

Бешта шакл бир жадвалда

Жадвални устунлар бўйича ўқинг. Ҳар бир устун гапда битта вазифани бажаради:

• Эга — ким иш қилади: She works in a hospital.
• Объект — кимга ёки кимни: I called her yesterday. Give it to me.
• Эгалик + от — кимники, оти билан: This is her car.
• Мустақил эгалик — кимники, отсиз: This car is hers.
• Ўзлик — иш бажарувчининг ўзига қайтади: She taught herself English.

«У» тузоғи: he, she ёки it

Ўзбек тилида «у» жинсни кўрсатмайди, шунинг учун гап ўртасида he ва she алмашиб кетади: My sister is a teacher. He works at school number 5. Инглиз тилида ўқувчи бу гапни «опам ўқитувчи, бир эркак эса мактабда ишлайди» деб тушуниши мумкин.

Одатни шундай ўзгартиринг: ҳар гал «у» дейишдан олдин ичингизда сўранг — эркакми, аёлми, нарсами?

• My mother → she, her
• My grandfather → he, him, his
• The car, the phone, Tashkent → it, its
• A baby, a cat → жинси маълум бўлмаса it, маълум бўлса he ёки she

Эгалик сўзи эгасининг жинсига қараб танланади, нарсаникига эмас: Aziz loves his mother (Азиз эркак, шунинг учун his), Nilufar helps her father (Нилуфар аёл, шунинг учун her). «Онаси» деганда her эмас, чунки гап Азизнинг онаси ҳақида.

«Сен» ва «сиз» — битта you

Инглиз тилида you ҳам «сен», ҳам «сиз», ҳам кўпликдаги «сизлар». Ҳурмат олмош орқали эмас, бошқа сўзлар орқали берилади: please, could you, would you mind, исм ўрнига Mr Karimov, Mrs Yusupova. Масалан, «Келинг, ўтиринг» маъносидаги ҳурматни Please, have a seat беради. Шунинг учун устозингизга you дейиш қўполлик эмас.

Ўзлик шаклида бирлик ва кўплик фарқланади: битта одамга yourself, бир неча одамга yourselves: Help yourselves! — Олинглар, тортинманглар (дастурхонда).

I ва me: гапнинг қаерида

Ўзбекчада «мен», «мени», «менга» — қўшимча билан ясалади. Инглизчада эса алоҳида сўз: эга ўрнида I, феъл ёки предлогдан кейин me.

• I love my job. — Me love эмас.
• My friend helped me. — helped I эмас.
• Is this gift for me? — for I эмас.

Икки киши ҳақида гапирганда кўп хато қилинади. Эга ўрнида: My friend and I went to Chimgan. Объект ўрнида: The teacher called my friend and me. Текшириш усули: иккинчи одамни олиб ташланг. Me went to Chimgan — нотўғри, демак I. The teacher called I — нотўғри, демак me. Одоб бўйича ўзингизни иккинчи қўйинг: my friend and I, I and my friend эмас.

My ёки mine, its ёки it's

My, your, her, our, their доим от олдида келади: my phone, their house. Mine, yours, hers, ours, theirs эса отсиз, ёлғиз туради:

• Is this your bag? — Yes, it's mine. (it's my эмас)
• Our flat is small, but theirs is big.
• A friend of mine lives in London. — Бир дўстим Лондонда яшайди.

Its ва it's ни адаштирманг. Its — унинг (нарсанинг): The company changed its name. It's — it is нинг қисқа шакли: It's cold today. Апостроф бўлса, ичида is ёки has бор.

Ўзбекчада эгалик қўшимчаси (китобим, уйи) от ичида бўлади, инглизчада эса my, his ни тушириб бўлмайди. «Қўлимни ювдим» — I washed my hands, I washed hands эмас. «Бошим оғрияпти» — My head hurts ёки I have a headache.

Ўзлик олмошлари: ўзим, ўзинг, ўзи

Myself, yourself, himself икки ҳолатда ишлатилади:

1. Иш бажарувчининг ўзига қайтади: I cut myself. — Қўлимни кесиб олдим. Enjoy yourself! — Яхши дам олинг!
2. Таъкид учун — «ўзим, бошқа одам эмас»: I made this cake myself. — Бу тортни ўзим пиширдим.

By myself — «ёлғиз, ёрдамсиз»: My grandmother lives by herself. — Бувим ёлғиз яшайди.

Эҳтиёт бўлинг: ўзбекча ёки русчада ўзлик маъноси бор бўлган баъзи феъллар инглизчада myself олмайди:

• I feel good — I feel myself good эмас (русча «чувствую себя» таъсири).
• I relaxed at the weekend — relaxed myself эмас.
• I got dressed / I washed and got ready — dressed myself фақат махсус таъкидда.
• We met at the station — met ourselves эмас.

Themselves ва each other ҳам бошқа-бошқа: They blamed themselves — ҳар бири ўзини айблади; They blamed each other — бир-бирини айблади.

Олмошдаги одатий хатолар: ўзбекча ўйлаганда

Машқ: he, she, mine ва myself

А. Тўғри олмошни танланг.

• 1. My brother lives in Moscow. ______ is a driver. (He / She / It)
• 2. This is Malika. Do you know ______? (she / her / hers)
• 3. Is this pen ______? (your / yours / you)
• 4. The city is famous for ______ old buildings. (it's / its / his)
• 5. Timur and ______ went to the stadium. (I / me / my)
• 6. Our neighbours sold ______ car. (they / them / their)
• 7. Please, help ______ to some tea! (yourself / yours / you)

Б. Бўш жойга ўзлик олмошини қўйинг.

• 8. My son is five, but he can dress ______.
• 9. We painted the house ______.
• 10. Did you hurt ______?

В. Хатони топинг ва тузатинг.

• 11. Me and my sister study at the same university.
• 12. Kamola called his mother every evening.
• 13. This house is our.
• 14. I relaxed myself at the weekend.
• 15. The teacher gave the books to Olim and I.

Жавоблар

1 — He; 2 — her; 3 — yours; 4 — its; 5 — I; 6 — their; 7 — yourself.

8 — himself; 9 — ourselves; 10 — yourself.

11 — My sister and I study at the same university. 12 — Kamola called her mother every evening. 13 — This house is ours. 14 — I relaxed at the weekend. 15 — The teacher gave the books to Olim and me.

Изоҳлар:

• 2-гап: know дан кейин объект шакли керак: her.
• 8-гап: эга he, демак himself.
• 15-гап: to предлогидан кейин объект шакли: to Olim and me. Текшириш: gave the books to I — нотўғри.

Олмошлар оила ҳақида гапирганда энг кўп ишлатилади, шунинг учун кейинги қадам — оила аъзолари инглизча мавзуси. He ва she билан феълга -s қўшилишини презент симпл қоидасида такрорланг, ўзингиз ҳақингизда I, my, myself билан гапиришни эса ўзим ҳақимда инглиз тилида мақоласида машқ қилинг.

BandMate: оилангиз ҳақида гапириб, he ва she ни текширинг

He ва she ни адаштириш ёзувда камроқ, тез гапирганда эса жуда кўп учрайди. BandMate иловасида Банди сиздан онангиз, акангиз ёки ҳамкасбингиз ҳақида сўраганда уч-тўрт гап гапиринг ва суҳбатдан кейин матнни кўриб чиқинг: ҳар бир he, she, his, her тўғри одамга ишора қиляптими? Бу оддий текширув бир ҳафтада сезиларли фарқ беради.

Манбалар

• Cambridge Dictionary: Pronouns — personal
• Cambridge Dictionary: Pronouns — possessive
• Cambridge Dictionary: Pronouns — reflexive

BandMate’ни Google’да афзал манба қилинг