Ingliz tilidagi eng qiyin so‘zlar to‘rt sababdan qiyin: yozuv tarixni saqlab qolgan, talaffuz esa o‘zgargan (colonel — KƏƏ-nl); joy nomlari asrlar davomida qisqargan (Worcestershire — WUS-tə-shə); bir so‘zda o‘zbek tiliga begona tovushlar ketma-ket keladi (rural — RUə-rəl); yoki undoshlar zanjiri juda uzun (sixths — /sɪksθs/). Har bir guruhning o‘z yechimi bor, pastda ular so‘zlar, transkripsiya va mashq bilan berilgan.
Oddiy yozuvda katta harf urg‘uli bo‘g‘in, ə qisqa bo‘shashgan unli, əə cho‘ziq markaziy unli (bird), th/dh esa TH tovushining jarangsiz va jarangli turi. Transkripsiya Britaniya variantida, kerakli joyda Amerika varianti ham berilgan.
Yozuv bir narsa, talaffuz boshqa: tarix qoldirgan so‘zlar
Bu so‘zlarda qoida qidirish befoyda. Ularni tarixi bilan eslab qolish osonroq, chunki g‘alati yozuvning sababini bilgan odam uni unutmaydi.
| So‘z | Ma’nosi | To‘g‘ri | IPA (UK) | Nima uchun shunday |
|---|---|---|---|---|
| colonel | polkovnik | KƏƏ-nl | /ˈkɜːnl/ | Frantsuzchadan coronel shaklida kirgan; keyin yozuv italyancha colonnello ga moslangan, talaffuz esa r li shaklda qolgan |
| yacht | yaxta | YOT | /jɒt/ | Golland tilidan; ch va h aytilmaydi |
| queue | navbat | KYUU | /kjuː/ | Frantsuzcha yozuv; oxirgi to‘rt harf bitta /uː/ |
| choir | xor | KWAY-ə | /ˈkwaɪə/ | Yozuv lotinchaga yaqinlashtirilgan, talaffuz eski shaklda |
| thorough | puxta | THA-rə | /ˈθʌrə/ | ough ning kamyob o‘qilishi; US: /ˈθɝːoʊ/ |
| mischievous | sho‘x | MIS-chi-vəs | /ˈmɪstʃɪvəs/ | Ko‘p odam ortiqcha bo‘g‘in qo‘shib "mis-CHII-vi-əs" deydi |
Colonel va kernel (mag‘iz) Britaniyada bir xil aytiladi. Bu juftlik so‘zni eslab qolishning eng oson yo‘li.
Joy nomlari: yozilgani uzun, aytilgani qisqa
Angliya shaharlari va grafliklari nomlari so‘zlashuvda asrlar davomida qisqargan, yozuv esa eski holicha qolgan. Bu so‘zlarni IELTS Listening yoki yangiliklarda eshitib, tanimay qolish oson.
| Nom | To‘g‘ri | IPA (UK) | Nima tushib qoladi |
|---|---|---|---|
| Worcestershire | WUS-tə-shə | /ˈwʊstəʃə/ | or va birinchi ce |
| Leicester | LES-tə | /ˈlestə/ | ice |
| Gloucester | GLOS-tə | /ˈɡlɒstə/ | uce |
| Greenwich | GREN-ich | /ˈɡrenɪtʃ/ | w |
| Edinburgh | E-din-bə-rə | /ˈedɪnbərə/ | gh aytilmaydi, oxiri /ə/ |
Qoida: -cester doim "stə" deb aytiladi. Worcestershire sousini supermarketda ko‘rsangiz, uni uch bo‘g‘inda ayting.
Og‘izni qiynaydigan so‘zlar: r, l va undosh zanjirlari
Bu guruhda tarix emas, fiziologiya muammo. O‘zbekcha r titroq, til uchi bir necha marta uriladi. Inglizcha /r/ da til hech narsaga tegmaydi. Rural so‘zida esa ikki /r/ orasida /ʊə/ va oxirida /l/ keladi: til bir holatdan ikkinchisiga tez o‘tishi kerak.
| So‘z | Ma’nosi | To‘g‘ri | IPA (UK) | Qiyin joyi |
|---|---|---|---|---|
| rural | qishloqqa oid | RUə-rəl | /ˈrʊərəl/ | ikki r + l; US: /ˈrʊrəl/ |
| squirrel | olmaxon | SKWI-rəl | /ˈskwɪrəl/ | skw + r + l; US: /ˈskwɝːəl/ |
| world | dunyo | WƏƏLD | /wɜːld/ | w + əə + l + d; US da r ham |
| girl | qiz | GƏƏL | /ɡɜːl/ | "gyorl" emas, lablar yumaloq emas |
| sixth | oltinchi | SIKSTH | /sɪksθ/ | k-s-th |
| sixths | oltidan bir qismlar | SIKSTHS | /sɪksθs/ | k-s-th-s: to‘rt undosh |
| twelfth | o‘n ikkinchi | TWELFTH | /twelfθ/ | l-f-th |
| strength | kuch | STRENGTH | /streŋθ/ | s-t-r boshida, ng-th oxirida |
| months | oylar | MANTHS | /mʌnθs/ | n-th-s |
| rhythm | ritm | RI-dhəm | /ˈrɪðəm/ | y /ɪ/, th jarangli |
Undosh zanjirida o‘zbek o‘quvchisi ikki xil xato qiladi: yo orasiga unli qo‘shadi ("sik-si-tis"), yo bitta undoshni tashlab yuboradi ("siks"). Ikkalasini ham quyidagi zinapoya usuli tuzatadi.
Zinapoya usuli: undosh zanjirini bosqichma-bosqich qurish
So‘zni oxiridan emas, boshidan quring va har bosqichni 3 marta ayting:
- six → sixth → sixths
- twelve → twelf → twelfth
- strong → strength → strengths
- world uchun: were → whirl → world
- rural uchun: roo → roo-rə → roo-rəl (til hech qayerga tegmasin)
Oxirgi bosqichni sekin aytib, keyin tezlashtiring. Til uchi tishlar orasiga chiqishi kerak bo‘lgan TH bo‘yicha batafsil tushuntirish TH tovushi sahifasida, inglizcha r ning til holati esa R tovushi sahifasida.
Urg‘u tuzog‘idagi uzun so‘zlar
Bu so‘zlarni ko‘pincha yozuvdan o‘qib o‘rganamiz, eshitmaymiz. Natijada urg‘u noto‘g‘ri joyga tushadi.
| So‘z | Ma’nosi | To‘g‘ri | IPA (UK) |
|---|---|---|---|
| February | fevral | FEB-ru-ə-ri | /ˈfebruəri/ |
| library | kutubxona | LAY-brə-ri | /ˈlaɪbrəri/ |
| particularly | ayniqsa | pə-TIK-yə-lə-li | /pəˈtɪkjələli/ |
| specific | aniq | spə-SI-fik | /spəˈsɪfɪk/ |
| phenomenon | hodisa | fə-NO-mi-nən | /fəˈnɒmɪnən/ |
| anonymous | anonim | ə-NO-ni-məs | /əˈnɒnɪməs/ |
| epitome | timsol | i-PI-tə-mi | /ɪˈpɪtəmi/ |
| hyperbole | mubolag‘a | hay-PƏƏ-bə-li | /haɪˈpɜːbəli/ |
| entrepreneur | tadbirkor | on-trə-prə-NƏƏ | /ˌɒntrəprəˈnɜː/ |
| pronunciation | talaffuz | prə-nan-si-EY-shn | /prəˌnʌnsiˈeɪʃn/ |
Ikkita klassik tuzoq: epitome va hyperbole oxiridagi e jim emas, alohida bo‘g‘in /i/. Pronunciation esa pronounce dan farqli: o‘rtada "nau" emas, "nan" /nʌn/. Amerika talaffuzida library /ˈlaɪbreri/, February ko‘pincha /ˈfebjueri/ deb ham aytiladi.
Qaysi qiyin so‘zdan boshlash kerak
Bu sahifadagi hamma so‘z bir xil muhim emas. Worcestershire yoki epitome ni oyda bir marta ham eshitmasligingiz mumkin, world, girl, months, February, library, particularly, specific esa har kuni kerak. Shuning uchun tartib shunday bo‘lsin: avval kundalik so‘zlar (ular xato aytilsa, tinglovchi darhol sezadi), keyin o‘qish va imtihonda uchraydigan so‘zlar (phenomenon, anonymous, entrepreneur), oxirida joy nomlari va "qiziq" so‘zlar. Har kuni 3 ta so‘z yetarli: ertalab lug‘atda tinglang, kun davomida bitta gapda ishlating, kechqurun yozib oling.
Imlosi qiyin so‘zlar: yozganda adashtiradiganlar
Talaffuz bilan bir qatorda ba’zi so‘zlar yozishda qiyin. IELTS Writing yoki Listening da bitta harf xatosi ball olib ketadi.
| So‘z | Tipik xato | Eslab qolish yo‘li |
|---|---|---|
| necessary | necessery, neccessary | bitta c, ikkita s |
| accommodation | accomodation | ikkita c, ikkita m |
| separate | seperate | o‘rtada a: sep-A-rate |
| definitely | definately | ichida finite so‘zi bor |
| embarrass | embarass | ikkita r, ikkita s |
| receive | recieve | c dan keyin ei |
| rhythm | rythm | rh bilan boshlanadi, unli harf yo‘q |
| Wednesday | Wensday | yozuvda d bor, talaffuzda yo‘q |
Listening da ko‘p xato qilinadigan so‘zlar ro‘yxati IELTS Listening spelling xatolari sahifasida.
Tez nutq uchun 6 ta mashq gapi
- The colonel lives in a rural area near Leicester.
- A squirrel ran across the library garden in February.
- She was particularly specific about the sixth chapter.
- Twelve months of work gave the team real strength.
- The choir sang in Greenwich; the rhythm was perfect.
- It’s a phenomenon: every girl in the world knows this song.
Har gapni telefonga yozing, keyin gapdagi qiyin so‘zlarni lug‘atdagi audio bilan birma-bir solishtiring. Bo‘g‘in soni mos kelsa, yarim ish bajarilgan.
Mashq: so‘zni tanib oling
A. Oddiy yozuvdagi talaffuz qaysi so‘zga tegishli?
- 1. KƏƏ-nl
- 2. LES-tə
- 3. KWAY-ə
- 4. YOT
- 5. THA-rə
B. Nechta bo‘g‘in aytiladi?
- 6. Worcestershire
- 7. sixths
- 8. February (UK)
- 9. hyperbole
C. Imlo xatosini toping va to‘g‘rilang.
- 10. I definately need accomodation.
- 11. They live in seperate houses.
Javoblar
1 — colonel. 2 — Leicester. 3 — choir. 4 — yacht. 5 — thorough.
6 — 3 ta: WUS-tə-shə. 7 — 1 ta: /sɪksθs/, orada unli yo‘q. 8 — 4 ta: FEB-ru-ə-ri. 9 — 4 ta: hay-PƏƏ-bə-li.
10 — definitely, accommodation. 11 — separate.
Kundalik so‘zlardagi oddiyroq, lekin tez-tez uchraydigan xatolar uchun o‘zbeklar noto‘g‘ri aytadigan 50 so‘z ro‘yxatini ko‘ring.
Qiyin so‘zlarni suhbatda sinash
Qiyin so‘zni ro‘yxatdan o‘qish oson, gap ichida esa til chalkashadi. BandMate ilovasida Bandi bilan suhbatda particularly, specific, rural kabi so‘zlarni o‘z gapingizda ishlatib, talaffuz bo‘yicha fikr olasiz. Bugun zinapoya usulidan uchta so‘zni tanlang va har birini 3 marta, oxirida gap ichida ayting.
Manbalar
- Cambridge Dictionary — UK va US transkripsiya va audio.
- Oxford Learner’s Dictionaries — so‘z talaffuzi va kelib chiqishi.
