Yaxshi tarjima so‘zlarni emas, ma’noni ko‘chiradi va natija o‘zbekcha (yoki inglizcha) o‘quvchiga tabiiy eshitiladi. Buning uchun to‘rt qadam yetarli: 1) gapni oxirigacha o‘qib, nima demoqchi ekanini tushuning; 2) gap "skeletini" toping: kim, nima qildi, kimga, qachon; 3) shu skeletni tarjima tilining tartibi bilan qayta quring; 4) natijani ovoz chiqarib o‘qing va "o‘zbek odam shunday deydimi?" deb so‘rang.
I have a headache ni so‘zma-so‘z tarjima qilsangiz, "Menda bosh og‘rig‘i bor" chiqadi. Grammatik jihatdan xato emas, lekin hech kim shunday gapirmaydi. Tabiiysi: Boshim og‘riyapti. Butun sahifa shu farq haqida.
So‘zma-so‘z tarjima qayerda buziladi
| Inglizcha | So‘zma-so‘z (g‘alati) | Tabiiy o‘zbekcha |
|---|---|---|
| Take a seat, please. | Iltimos, o‘rindiq oling. | Marhamat, o‘tiring. |
| It’s raining cats and dogs. | Mushuk va itlar yog‘yapti. | Chelaklab quyyapti. |
| I’m looking forward to seeing you. | Sizni ko‘rishga oldinga qarayapman. | Sizni ko‘rishni intiqlik bilan kutyapman. |
| He’s in hot water. | U issiq suvda. | Uning ishi chatoq. |
| The meeting has been cancelled. | Uchrashuv bekor qilingan bo‘ldi. | Uchrashuv bekor qilindi. |
| She made a decision. | U qaror yasadi. | U qaror qabul qildi. |
| Help yourself! | O‘zingizga yordam bering! | Olinglar, tortinmanglar! |
Oxirgi misol yaxshi saboq: dasturxon ustida mezbon aytadigan gap. Tarjimon so‘zlarga emas, vaziyatga qaraydi: bu yerda o‘zbek mezboni nima derdi?
Iboralar (idioms) bilan eng ko‘p adashiladi. Ularni tanib olish uchun inglizcha idiomalar tarjimasi sahifasidagi ro‘yxatdan foydalaning.
Inglizchadan o‘zbekchaga: gap tuzilishidagi 8 ta siljish
Ikki til gapni har xil quradi. Tarjimada quyidagi o‘zgarishlarni avtomatik qilishni o‘rganing.
| Ingliz tilida | O‘zbek tilida | Misol |
|---|---|---|
| fe’l o‘rtada (SVO) | fe’l oxirida (SOV) | I read books every evening. → Har kuni kechqurun kitob o‘qiyman. |
| aniqlovchi gap otdan keyin | sifatdosh otdan oldin | the man who lives next door → qo‘shni uyda yashaydigan odam |
| predlog oldinda | qo‘shimcha yoki ko‘makchi oxirida | in the box → qutida; for my mother → onam uchun |
| there is / there are | "bor" | There is a pharmacy near here. → Shu yaqinda dorixona bor. |
| have (egalik) | "-im bor" | I have two brothers. → Ikkita aka-ukam bor. |
| bo‘sh ega it | ega yo‘q | It’s cold today. → Bugun sovuq. |
| majhul nisbat (is done) | -il / -in | English is spoken here. → Bu yerda inglizcha gaplashiladi. |
| a / the | ko‘pincha tushib qoladi | The book is on the table. → Kitob stol ustida. |
Ikkita qo‘shimcha nozik joy. Brother o‘zbekchada aka ham, uka ham bo‘lishi mumkin: yoshni kontekstdan aniqlang, aniqlab bo‘lmasa ko‘plikda "aka-ukalarim" deyish mumkin. He va she esa ikkalasi ham "u" bo‘ladi. Teskari yo‘nalishda buning aksi qiyin: o‘zbekcha "u"ni tarjima qilganda kim haqida gap ketayotganini aniqlab, he yoki she ni tanlashingiz shart.
O‘zbekchadan inglizchaga: 5 ta tahlilli misol
Bu yo‘nalish qiyinroq, chunki inglizcha gapda yo‘q narsani qo‘shish kerak: artikl, ega, yordamchi fe’l. Har bir misolda avval skeletni yozamiz.
1. "Kecha do‘stim bilan kinoga bordim." Skelet: kim? I, nima qildi? went, qayerga? to the cinema, kim bilan? with my friend, qachon? yesterday. Tarjima: I went to the cinema with my friend yesterday. Vaqt odatda oxirga ketadi.
2. "Charchadim." O‘zbekchada bitta so‘z, inglizchada ega va fe’l kerak. ❌ I tired → ✅ I’m tired. Bu hozirgi holat, shuning uchun am.
3. "Toshkentda yashaydigan opam shifokor." Sifatdosh (yashaydigan) inglizchada otdan keyin keladi: My sister, who lives in Tashkent, is a doctor. Opa kattaligini ta’kidlash kerak bo‘lsa: my older sister. Doctor dan oldin a ni unutmang.
4. "Mehmonlarga osh qilib berdim." berdim bu yerda "bermoq" emas, "ular uchun qildim" degani: ✅ I cooked plov for the guests. ❌ I made osh and gave to guests so‘zma-so‘z tarjima.
5. "Uyda hech kim yo‘q ekan." ekan kutilmagan kashfiyotni bildiradi. Inglizchada buni so‘z bilan beramiz: It turned out there was nobody at home yoki Apparently, nobody’s home.
O‘zbek hayotiga xos so‘zlarni qanday tarjima qilish
Ba’zi so‘zlarning inglizcha aniq mosi yo‘q. Uchta yo‘l bor:
- O‘zini qoldirib, izoh berish: mahalla → mahalla, a local neighbourhood community. Birinchi marta izoh bilan, keyin shunchaki mahalla.
- Yaqin mosini olish: osh → plov (xorijliklar ko‘proq shu so‘zni taniydi), to‘y → wedding yoki celebration, vaziyatga qarab.
- Tasvirlab berish: Beshik to‘yi → a family celebration for a new baby.
Qaysi yo‘lni tanlash o‘quvchiga bog‘liq: xorijlik mehmonga sayohat haqida yozsangiz, izoh foydali; o‘zbekistonlik o‘quvchi uchun ingliz tilidagi insho yozsangiz, ko‘pincha asl so‘zni qoldirish kifoya.
Lug‘atdan to‘g‘ri foydalanish: 4 qoida
- So‘z turkumini tekshiring. Light ot (yorug‘lik), sifat (yengil, och) va fe’l (yoqmoq) bo‘lishi mumkin. Lug‘atdagi birinchi ma’noni avtomatik olmang.
- Misol gapni o‘qing. Ma’no misolda aniq ko‘rinadi. Fabric ni "fabrika" deb tarjima qilgan odam misol gapni o‘qisa, mato ekanini ko‘radi.
- So‘z birikmasini qidiring. Inglizchada heavy rain (og‘ir emas, kuchli yomg‘ir), strong tea (quyuq choy), make a mistake deyiladi. Birikmalar ro‘yxati so‘z birikmalari (collocations) sahifasida.
- Teskari tekshiring. O‘zbekchadan inglizchaga tarjima qilgan so‘zingizni inglizcha-inglizcha lug‘atda (Cambridge, Oxford Learner’s, Longman kabi o‘quvchilar lug‘atlari) oching va ta’rif siz nazarda tutgan ma’noga mosligini tekshiring.
Qaysi lug‘at qaysi darajaga mos ekanini inglizcha-o‘zbekcha lug‘at tanlash sahifasida taqqoslaganmiz.
Mashina tarjimasi haqida bir gap
Google Translate yoki AI tarjimonlar tez qoralama beradi, lekin yuqoridagi xatolarning ko‘pini ular ham qiladi, ayniqsa o‘zbek tilida. Ulardan qoralama sifatida foydalaning, keyin 4 qadam bo‘yicha o‘zingiz tahrir qiling. Qayerda ishonish mumkinligi haqida batafsil: Google Translate ingliz tili uchun.
Tarjima qilganda o‘zbek o‘quvchilari qiladigan 6 odat
- Har bir inglizcha so‘zga bitta o‘zbekcha so‘z qo‘yish.
- Inglizcha tartibni saqlab qolish: "Men o‘qiyman kitoblarni har kuni."
- The ni "bu" deb tarjima qilish, hatto kerak bo‘lmaganda ham.
- O‘zbekchadan tarjimada egani tushirib qoldirish: ❌ Went to the market.
- -gan ni doim Present Perfect deb o‘ylash (ko‘pincha Past Simple bo‘ladi: U kecha kelgan → He came yesterday).
- Tarjimani ovoz chiqarib o‘qimaslik: g‘alati jumla qulog‘ingizga darrov eshitiladi.
Mashq: tabiiy tarjima qiling
A. Inglizchadan o‘zbekchaga.
1. Help yourself to some fruit.
2. There are a lot of cafés in our street.
3. The letter was written by my grandfather.
4. It’s getting dark.
B. O‘zbekchadan inglizchaga.
5. Ukam maktabda o‘qiydi.
6. Samarqandda yashaydigan xolam o‘qituvchi.
7. Boshim og‘riyapti.
8. Kecha uyda hech kim yo‘q edi.
Javoblar
1. Mevalardan oling, tortinmang. (So‘zma-so‘z "O‘zingizga meva bilan yordam bering" emas.)
2. Ko‘chamizda kafelar ko‘p. (There are → "ko‘p" yoki "bor", ega oldinga o‘tadi.)
3. Bu xatni bobom yozgan. (Majhul nisbatni o‘zbekchada faol gap qilish tabiiyroq.)
4. Qorong‘i tushyapti. (It tarjima qilinmaydi.)
5. My younger brother goes to school. (yoki is a schoolboy; "o‘qiydi" bu yerda studies at school emas, goes to school.)
6. My aunt, who lives in Samarkand, is a teacher. (a teacher dagi artiklni unutmang.)
7. I have a headache.
8. There was nobody at home yesterday. (yoki Nobody was at home yesterday.)
Tarjimadan tabiiy nutqqa: BandMate’da mashq
Yozma tarjima o‘rganishda foydali, lekin gapirganda har bir gapni o‘zbekchadan tarjima qilsangiz, nutq sekinlashadi. Keyingi bosqich uchun tarjima qilmasdan gapirish sahifasidagi tayyor bo‘laklar bilan ishlang. BandMate ilovasida esa Bandi bilan jonli suhbatda shu bo‘laklarni ishlatasiz: savolga ovoz bilan javob berasiz, ilova esa so‘zma-so‘z tarjimadan qolgan g‘alati joylarni ko‘rsatib, tabiiyroq variant taklif qiladi. Izohlar mashq uchun, rasmiy baho emas.
Bugungi qadam: oddiy inglizcha yangilik yoki blog matnidan 5 ta gapni oling va 4 qadam bo‘yicha tarjima qiling. Keyin tarjimani bir kun qo‘yib, ertasi kuni o‘qing: g‘alati joylar yangi ko‘z bilan yaxshi ko‘rinadi.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
