Ingliz tili boshlovchi uchun ko‘p jihatdan oson, ayniqsa o‘zbek tilida so‘zlashuvchiga: otlarda grammatik jins yo‘q, kelishik qo‘shimchalari yo‘q, yozuv lotin alifbosida, yuzlab xalqaro so‘zlar esa sizga allaqachon tanish. Fe’l shaxsga qarab deyarli o‘zgarmaydi, o‘tgan zamonda esa hamma shaxs uchun bitta shakl ishlatiladi. Bu sahifada sakkizta shunday qulaylik, har birining misoli va undan qanday foydalanish kerakligi bor.
Tezkor sinov. Quyidagi gapni o‘qing: My brother is a programmer in a bank in Tashkent. Yangi so‘z faqat brother bo‘lishi mumkin, qolganlari (programmer, bank, Tashkent) tanish. Birinchi inglizcha gapingizni siz deyarli tayyor so‘zlar bilan tuzdingiz.
1. Grammatik jins yo‘q
Rus, fransuz yoki nemis tilini o‘rgangan odam har bir otning jinsini yodlaydi: стол — erkak jinsi, книга — ayol jinsi, sifat va fe’l ham shunga moslashadi. Ingliz tilida bunday tizim yo‘q. The table, the book, the window — hammasi bir xil ishlatiladi, sifat ham o‘zgarmaydi: a new table, a new book, new windows.
O‘zbek tilida ham grammatik jins yo‘q, shuning uchun bu qulaylikni sezmay ham qolasiz. Lekin rus tilini o‘rganish qanchalik vaqt olganini eslasangiz, farq katta.
Kichik tuzoq: o‘zbekcha “u” bitta, inglizchada esa he (erkak) va she (ayol). O‘zbek o‘rganuvchilar ko‘pincha singlisi haqida he deb yuboradi. Faqat shu bitta farqni kuzating.
2. Kelishik qo‘shimchalari yo‘q
O‘zbekchada bitta ot oltita shaklga kiradi. Ingliz tilida ot o‘zgarmaydi, ma’noni predlog va so‘z tartibi beradi.
| O‘zbekcha | Inglizcha |
|---|---|
| kitob | the book |
| kitobning muqovasi | the cover of the book / the book’s cover |
| kitobni o‘qidim | I read the book |
| kitobga qaradim | I looked at the book |
| kitobda yozilgan | it’s written in the book |
| kitobdan o‘qidim | I read it from the book |
Yodlash kerak bo‘lgan shakllar kamayadi. Evaziga predloglarni o‘rganasiz: at, in, from, of. Ularning asosiylari in, on, at predloglari sahifasida.
3. Lotin yozuvi
O‘zbek lotin alifbosini bilasiz, demak ingliz harflarining ko‘pini taniysiz. Kirill yozuvida o‘qigan avlod uchun ham lotin harflari bugun ko‘chadagi yozuvlar va telefonlar orqali tanish. Rus tilini o‘rganuvchi yapon yoki arab tilini o‘rganuvchi kabi yangi yozuvga oylar sarflamaysiz.
Diqqat qiladigan harflar kam: c (cat — /k/, city — /s/), j (job — “dj”), q (faqat qu birikmasida, queen — “kv”), w (o‘zbek tilida yo‘q) va x (box — “ks”). Alifboning to‘liq talaffuzi ingliz alifbosi o‘zbekcha sahifasida.
Halol eslatma: harflarni tanish imloni bilish degani emas. Ingliz tilida yozilishi va o‘qilishi ko‘pincha farq qiladi, bu esa eng qiyin qismlar ro‘yxatida turadi.
4. Yuzlab xalqaro so‘zlar
O‘zbek tiliga rus tili orqali yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri kirgan ko‘p so‘zlar ingliz tilida deyarli bir xil:
Bundan tashqari, so‘z oxirlarida takrorlanadigan qoliplar bor. Birini bilsangiz, o‘nlab so‘zni taniysiz:
| O‘zbekcha oxiri | Inglizcha oxiri | Misollar |
|---|---|---|
| -tsiya | -tion | informatsiya → information, organizatsiya → organization, stansiya → station |
| -logiya | -logy | biologiya → biology, texnologiya → technology |
| -ika | -ics | fizika → physics, matematika → mathematics, ekonomika → economics |
| -ist | -ist | turist → tourist, jurnalist → journalist |
| -ent | -ent | student → student, prezident → president |
Kichik tuzoq: talaffuz boshqacha bo‘lishi mumkin (information — /ˌɪnfəˈmeɪʃən/), va ba’zi so‘zlar ma’nosi farq qiladi: magazine — jurnal, family — oila, familiya emas.
5. Fe’l shaxsga qarab kam o‘zgaradi
O‘zbekcha hozirgi zamonda fe’lning oltita shakli bor, inglizchada ikkita:
| O‘zbekcha | Inglizcha |
|---|---|
| men boraman, sen borasan, biz boramiz, siz borasiz | I / you / we / they go |
| u boradi | he / she / it goes |
O‘tgan zamonda esa bundan ham oson: bordim, bording, bordi, bordik, bordingiz, borishdi o‘rniga hamma shaxs uchun bitta went. I went, she went, they went. Yodlash kerak bo‘lgan yagona narsa — noto‘g‘ri fe’llarning shakli, uni esa bosqichma-bosqich o‘rganasiz.
6. Ko‘plik oddiy
O‘zbekchadagi -lar ga ingliz tilida ko‘pincha -s to‘g‘ri keladi: kitoblar — books, mashinalar — cars. Istisnolar bor (children, men, women), lekin ular kam va eng ko‘p ishlatiladiganlari birinchi oylardayoq yodlanib qoladi.
Kichik tuzoq: o‘zbekchada sondan keyin ko‘plik qo‘shilmaydi (ikki kitob), inglizchada qo‘shiladi: two books, not two book.
7. “You” bitta
O‘zbekchada “sen” yoki “siz” ni tanlash kerak, noto‘g‘ri tanlov odobsizlik bo‘lishi mumkin. Ingliz tilida hamma uchun you: do‘stingizga ham, direktorga ham. Hurmat shakl orqali emas, so‘zlar orqali bildiriladi: please, could you, would you mind. Bitta qoida: kattalarga Could you help me? deng, Help me emas.
8. Sifat darajalari o‘zbekchaga o‘xshaydi
| O‘zbekcha | Inglizcha |
|---|---|
| katta | big |
| kattaroq | bigger |
| eng katta | the biggest |
-roq ga -er, eng ga the …-est to‘g‘ri keladi. Uzun sifatlarda esa so‘z qo‘shiladi, xuddi o‘zbekchadagi kabi: more interesting — qiziqroq, the most interesting — eng qiziq.
So‘z yasashda ham o‘xshashlik bor: o‘zbekchadagi -chi ga ko‘pincha -er mos keladi: ishchi — worker, o‘yinchi — player, haydovchi — driver.
Bu qulayliklardan qanday foydalanish
- Birinchi hafta — tanish so‘zlar bilan gapiring. I’m a student. My sister is a doctor. I take a taxi to the metro. Tanish so‘zlar birinchi gaplarni tezlashtiradi. Qo‘shimcha lug‘at uchun eng ko‘p ishlatiladigan 100 so‘z ro‘yxatidan boshlang.
- O‘tgan zamonni erta oling. Bitta shakl hamma shaxs uchun — bu boshlovchi uchun sovg‘a. Birinchi oyda 20 ta eng kerakli noto‘g‘ri fe’lni o‘rganing.
- Vaqtni tejang va qiyin qismlarga yo‘naltiring. Jins va kelishikka sarflanmagan vaqtni talaffuz va artikllarga bering.
Ingliz tili umuman qanchalik qiyin va qancha vaqt olishi haqida ingliz tili qiyin mi sahifasida yozganmiz.
Mashq: tanish so‘zlarni inglizcha yozing
A. O‘zbekcha so‘zning inglizchasini yozing (qoliplardan foydalaning).
- 1. informatsiya
- 2. biologiya
- 3. matematika
- 4. jurnalist
- 5. prezident
- 6. revolyutsiya
- 7. psixologiya
B. O‘tgan zamonda yozing: bitta shakl hamma shaxs uchun.
- 8. Men bozorga bordim. (go)
- 9. Ular bozorga borishdi. (go)
- 10. U kecha kitob o‘qidi. (read)
C. Kichik tuzoqlarni tuzating.
- 11. My sister is a teacher. He works at school.
- 12. I have three brother.
Javoblar
- 1. information
- 2. biology
- 3. mathematics
- 4. journalist
- 5. president
- 6. revolution
- 7. psychology (p harfi o‘qilmaydi: /saɪˈkɒlədʒi/)
- 8. I went to the bazaar.
- 9. They went to the bazaar.
- 10. He (yoki she) read a book yesterday. (read o‘tgan zamonda /red/ deb o‘qiladi)
- 11. My sister is a teacher. She works at a school.
- 12. I have three brothers.
Baholash: 10–12 to‘g‘ri — tanish poydevoringiz mustahkam, qiyin qismlarga o‘tishingiz mumkin. 6–9 — qoliplar jadvalini yana bir marta ko‘rib chiqing. 0–5 — alifbo va birinchi 100 so‘zdan boshlang, bu bir-ikki haftalik ish.
BandMate bilan birinchi gaplar
Tanish so‘zlar bilan tuzilgan birinchi gaplarni ovoz chiqarib aytish kerak. BandMate ilovasida darslar boshlovchi darajadan boshlanadi va qoidani o‘zbekcha tushuntiradi, Bandi esa oddiy savollar beradi: What do you do? Where do you live? Tanish so‘zlar yordamida birinchi kunning o‘zida qisqa suhbat qura olasiz, ilova talaffuz bo‘yicha fikr beradi.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
