Ingliz tilining qiyin tomonlari: 7 qism va har biriga yechim

O‘zbek tilida so‘zlashuvchi uchun ingliz tilining eng qiyin yetti qismi: artikllar, zamonlar, imlo, tovushlar, phrasal verbs, predloglar va so‘z tartibi. Ularning har biri bitta sababga borib taqaladi: o‘zbek tilida bunday narsa yo‘q yoki boshqacha ishlaydi. Yaxshi xabar shuki, har biri uchun kichik, kundalik mashq bor va uni bir kunda emas, haftalar davomida 5–10 daqiqadan bajarsangiz, xatolar sezilarli kamayadi.

Bir daqiqalik sinov. Bu gapda uchta xato bor, topa olasizmi? Yesterday I go to the Samarkand with my friend and we very enjoyed. To‘g‘risi: Yesterday I went to Samarkand with my friend, and we really enjoyed it. Zamon, artikl va so‘z tartibi — ro‘yxatdagi uchta qism bitta gapda. Topgan bo‘lsangiz, qiyin qismlarni allaqachon sezyapsiz.

1. Artikllar: a, an, the

Nega qiyin. O‘zbek tilida artikl yo‘q. “Kitobni ol” degan gapda qaysi kitob ekanini kontekst aytadi. Ingliz tilida esa har bir birlikdagi sanaladigan ot oldida qaror qabul qilish kerak: a book, the book yoki umuman artiklsiz.

Yechim. Boshlash uchun bitta qoida: birinchi tilga olinganda a, ikkinchi marta yoki hamma biladigan narsa bo‘lsa the. Keyin ikki hafta davomida har kuni 5 daqiqa istalgan inglizcha matndagi har bir a va the ni belgilang va “nega?” deb so‘rang. Ko‘z artiklni “ko‘rishni” o‘rganadi. To‘liq qoidalar artikllar a, an, the sahifasida.

2. Zamonlar

Nega qiyin. Ingliz tilidagi zamonlar o‘zbek tilidagi shakllarga birma-bir to‘g‘ri kelmaydi. Eng katta chalkashlik — Present Perfect: I have lived here for five years (hali ham yashayman). O‘zbekcha “besh yildan beri yashayman” hozirgi zamonda aytiladi, shuning uchun o‘rganuvchi I live here for five years deydi.

Yechim. O‘n ikki zamonni bir vaqtda o‘rganmang. Kundalik nutqning katta qismi to‘rttasi bilan quriladi: Present Simple, Present Continuous, Past Simple va Present Perfect, ustiga going to. Har biriga bir hafta ajrating va har kuni o‘zingiz haqida 5 ta gap yozing. Eng nozik farq Present Perfect va Past Simple sahifasida jadval bilan tushuntirilgan.

3. Imlo va o‘qilish

Nega qiyin. O‘zbek lotin yozuvi deyarli fonetik: qanday yozilsa, shunday o‘qiladi. Ingliz tilida esa bitta tovush turlicha yoziladi (see, sea, piece, key — hammasida /iː/), bitta harf birikmasi turlicha o‘qiladi (though, through, tough, cough), ba’zi harflar esa umuman o‘qilmaydi (knife, Wednesday, island).

Yechim. Hech qachon so‘zni faqat yozilishi bilan o‘rganmang: har bir yangi so‘zni birinchi marta eshitib, ovoz chiqarib takrorlang. Kuniga 5 ta so‘z bilan diktant qiling: telefonda so‘zni eshiting, yozing, tekshiring. O‘qilmaydigan harflarning guruhlari silent letters sahifasida.

4. Tovushlar

Nega qiyin. Ingliz tilida o‘zbek tilida yo‘q yoki boshqacha ishlaydigan tovushlar bor:

• th (/θ/ va /ð/): think, this. O‘rniga ko‘pincha s, z, t yoki d aytiladi: sink, zis.
• w va v: o‘zbekchadagi “v” ikkalasiga o‘xshaydi, shuning uchun wine va vine bir xil eshitiladi.
• Qisqa va uzun unlilar: ship va sheep, full va fool. Farq ma’noni o‘zgartiradi.
• So‘z oxiridagi jarangli undoshlar: o‘zbekcha kitob “kitop” deb aytiladi, inglizchada esa bed “bet” bo‘lib qolsa, boshqa so‘z chiqadi.

Yechim. Minimal juftliklar bilan kuniga 5 daqiqa: ship/sheep, bed/bet, wine/vine, think/sink. Juftlikni ovoz chiqarib ayting, telefonga yozib oling va lug‘atdagi talaffuz bilan solishtiring. Har bir tovush bo‘yicha tafsilot o‘zbeklar qiladigan talaffuz xatolari sahifasida.

5. Phrasal verbs

Nega qiyin. Get up (o‘rnidan turmoq), get over (tuzalib ketmoq, unutmoq), get along (chiqishib ketmoq) — ma’no qismlardan chiqmaydi. So‘zlashuvda esa ular juda ko‘p: ona tilida so‘zlashuvchi continue o‘rniga carry on, postpone o‘rniga put off deydi.

Yechim. Ro‘yxatdan yodlamang. Har kuni uchta phrasal verb oling, har biriga o‘zingiz haqida misol gap tuzing va o‘sha kuni suhbatda yoki kundalikda ishlating. Bitta fe’l atrofida guruhlash (get, take, put) yoki mavzu bo‘yicha guruhlash usullari phrasal verbs qanday yodlash sahifasida.

6. Predloglar

Nega qiyin. O‘zbekchada ma’noni kelishik qo‘shimchasi beradi: uyda, uyga, uydan. Ingliz tilida bu ishni predloglar bajaradi, va ular har doim ham mantiqiy emas: in the morning, lekin on Monday morning; at night, lekin in the evening. Fe’l bilan birga keladigan predloglar esa o‘zbekchaga umuman o‘xshamaydi: depend on (…ga bog‘liq), married to (…ga uylangan), good at (…da yaxshi).

Yechim. Predlogni alohida emas, bo‘lak bilan yodlang: depend on, good at, on Monday. Har bir yangi fe’l yoki sifatni daftarga predlogi bilan birga yozing. Vaqt va joy predloglari uchun jadval in, on, at sahifasida.

7. So‘z tartibi va savol tuzish

Nega qiyin. O‘zbekcha gapda fe’l oxirida keladi: “Men har kuni choy ichaman.” Ingliz tilida tartib qat’iy: ega + fe’l + to‘ldiruvchi + joy + vaqt. Savol uchun esa yordamchi fe’l kerak (do, does, did, is, are), o‘zbekchada savol faqat -mi qo‘shimchasi bilan yasaladi.

Yechim. Beshta tayyor savol qolipini yod oling: Do you…? Does he…? Did you…? Where do you…? What time does…? Har kuni har bir qolip bilan bittadan savol tuzing. Batafsil tushuntirish inglizcha savol tuzish sahifasida.

Qaysi qismdan boshlash kerak

Hammasini bir oyda tuzatishga urinmang. Har oyda bitta qismni tanlang va unga kuniga 5–10 daqiqa bering. Umumiy manzara, ya’ni qaysi tomonlar aksincha oson ekanini ingliz tilining oson tomonlari sahifasida ko‘ring: qiyin qismlar ro‘yxati to‘liq rasm emas.

Mashq: xato qaysi qismda?

Har bir gapni tuzating va xato yetti qismning qaysi biriga tegishli ekanini yozing.

• 1. My father is engineer.
• 2. I have finished school in 2019.
• 3. She is very good in English.
• 4. Why you didn’t come yesterday?
• 5. We always in the evening watch TV.
• 6. We went from Istanbul to Odessa by sheep. (demoqchi: kemada)
• 7. Can you turn the light? It’s late. (demoqchi: chiroqni o‘chira olasizmi)
• 8. I saw a film. Film was very long.
• 9. Since when you are living in Tashkent?
• 10. He goed to Bukhara last week.
• 11. The lesson is on Wensday.

Javoblar

• 1. My father is an engineer. — artikllar (unli tovush oldida an)
• 2. I finished school in 2019. — zamonlar (aniq o‘tgan vaqt → Past Simple)
• 3. She is very good at English. — predloglar
• 4. Why didn’t you come yesterday? — savol tuzish
• 5. We always watch TV in the evening. — so‘z tartibi
• 6. … by ship. — tovushlar (qisqa /ɪ/ ship — kema, uzun /iː/ sheep — qo‘y; talaffuzdagi chalkashlik yozuvga ham ko‘chgan)
• 7. Can you turn off the light? — phrasal verbs (turn yolg‘iz “burmoq”, turn off esa “o‘chirmoq”)
• 8. I saw a film. The film was very long. — artikllar (ikkinchi marta the)
• 9. How long have you been living in Tashkent? — zamonlar va savol tuzish
• 10. He went to Bukhara last week. — zamonlar (noto‘g‘ri fe’l)
• 11. The lesson is on Wednesday. — imlo (birinchi d o‘qilmaydi: /ˈwenzdeɪ/)

Natijangizni o‘qing. Qaysi qismda eng ko‘p xato qildingiz? O‘sha qism — sizning shu oydagi ishingiz. Masalan, 2, 9, 10-gaplarda adashgan bo‘lsangiz, bu oy zamonlarga, ayniqsa Past Simple va Present Perfect farqiga kuniga 10 daqiqa bering. 9–11 to‘g‘ri javob bo‘lsa, qiyin qismlarni yozishda boshqarasiz, endi ularni gapirishda tekshiring: gapirganda xato ko‘proq chiqadi.

BandMate bilan qiyin qismlarni gapirishda sinash

Yozganda to‘g‘ri, gapirganda esa I live here since… deb yuborish — odatiy holat. BandMate ilovasida Bandi bilan ovozli suhbatda qiyin qismlar tabiiy ravishda chiqadi: o‘tgan hafta nima qildingiz, qancha vaqtdan beri shu yerda yashaysiz. Ilova talaffuz va gap tuzilishi bo‘yicha qisqa fikr beradi, darslar esa artikl, zamon va predloglarni o‘zbekcha izoh bilan mashq qildiradi.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling