Inglizcha ng ko‘pincha bitta tovush: /ŋ/. Uni aytishda tilning orqa qismi yumshoq tanglayga tegadi va havo faqat burundan chiqadi. Keyin g aytilmaydi: sing /sɪŋ/, thinking /ˈθɪŋkɪŋ/, going /ˈɡəʊɪŋ/. "Sing-g", "going-g" deb aytish xato.
Siz uchun yaxshi xabar: bu tovush o‘zbek tilida bor. Tong, ming, keling, dengiz, singil so‘zlaridagi ng — aynan /ŋ/. O‘zbek alifbosida hatto uning alohida harf birikmasi bor. Shuning uchun asosiy ish tovushni o‘rganish emas, uni inglizcha so‘zlarda qayerda ishlatish va qayerda keyin g yoki k qo‘shishni bilish.
Tez sinov: 30 soniya
O‘zbekcha singil so‘zini ayting. Tilingiz ng dan keyin alohida g aytmaydi, to‘g‘ridan to‘g‘ri i ga o‘tadi. Endi inglizcha singer ni xuddi shunday ayting: /ˈsɪŋə/. Keyin singing /ˈsɪŋɪŋ/. Tayyor, siz /ŋ/ ni to‘g‘ri aytdingiz.
Qiyinchilik boshqa joyda: inglizcha so‘zni yozuvga qarab o‘qiganda ko‘z n va g harflarini ko‘radi va miya ikkala tovushni aytishga harakat qiladi. Rus tilida /ŋ/ tovushi yo‘q, shuning uchun ingliz tilini rus tili orqali o‘rgangan ko‘p odam ng ni "ng-g" yoki "nk" deb o‘qiydi: sing "sink", long "lonk".
O‘zbekcha so‘zdan inglizcha so‘zga ko‘prik
Har juftni ketma-ket ayting: avval o‘zbekcha so‘z, keyin darhol inglizchasi. Til holati bir xil qolishi kerak.
| O‘zbekcha | Inglizcha | Transkripsiya |
|---|---|---|
| tong | long | /lɒŋ/ |
| ming | thing | /θɪŋ/ |
| keling | calling | /ˈkɔːlɪŋ/ |
| singil | singing | /ˈsɪŋɪŋ/ |
| dengiz | ringing | /ˈrɪŋɪŋ/ |
| yangi | hanging | /ˈhæŋɪŋ/ |
O‘zbekcha so‘zlarda ng dan keyin g qo‘shmasangiz, inglizcha juftida ham qo‘shmaysiz. Shu oddiy ko‘prik ko‘pincha uzoq tushuntirishdan tezroq ishlaydi.
Og‘iz holati
- Tilning orqa qismini ko‘tarib, yumshoq tanglayga qo‘ying (xuddi /k/ yoki /g/ aytishdan oldingi holat).
- Til uchi pastda, pastki tishlar ortida qoladi. U yuqoriga tegmaydi, bu /n/ dan farqi.
- Og‘izni yopmang, lablar ochiq.
- Ovoz bering: havo burundan chiqadi. Burunni barmoq bilan qissangiz, tovush to‘xtaydi.
- Tugatishda tilni sekin tushiring. Tez va keskin tushirsangiz, oxirida /g/ yoki /k/ "portlashi" eshitiladi.
/n/ va /ŋ/ ni farqlash: sin va sing ni ketma-ket ayting. Sin da til uchi yuqorida, sing da til orqasi yuqorida.
Uch holat: /ŋ/, /ŋɡ/ va /ŋk/
| Holat | Tovush | Misollar |
|---|---|---|
| So‘z oxirida -ng | /ŋ/ | sing, long, young, thing, morning |
| -ing qo‘shimchasi | /ŋ/ | going, thinking, working, singing |
| -ng li fe’l + -er | /ŋ/ | singer, hanger, bringer |
| ng so‘z ildizining o‘rtasida | /ŋɡ/ | finger, English, hungry, angry, single, language, England |
| Sifat daraja shakllari | /ŋɡ/ | longer, stronger, younger, longest, youngest |
| nk va ko‘pincha nc, nx | /ŋk/ | think, bank, drink, pink, uncle, anxious |
| nge, ngi | /ndʒ/ | danger, change, orange, strange, angel |
Eng mashhur juftlik: singer /ˈsɪŋə/ va finger /ˈfɪŋɡə/. Yozuvi o‘xshash, lekin singer — sing fe’lidan yasalgan, shuning uchun g yo‘q; finger esa bo‘linmaydigan so‘z, g aytiladi. Xuddi shunday long /lɒŋ/ va longer /ˈlɒŋɡə/: sifat darajasida g qaytib keladi.
Nk haqida. Think, bank, drink da /n/ emas, /ŋ/ aytiladi, chunki /k/ oldidan til o‘zi orqaga ko‘chadi: /θɪŋk/, /bæŋk/. Bu yerda k aytiladi, lekin oldidagi burun tovushi /ŋ/.
Nge haqida. Danger, change, orange da g /dʒ/ o‘qiladi va oldidagi n oddiy /n/: /ˈdeɪndʒə/. Bu so‘zlarni "deynger" deb aytmang.
-ing oxiri: uchta tuzoq
1. Oxirida g qo‘shish. Going — /ˈɡəʊɪŋ/, "going-g" emas. So‘z oxirida til yumshoq tanglaydan sekin ajraladi, hech qanday portlash yo‘q.
2. Keyingi so‘z unli bilan boshlansa. Going out, thinking about, working in. Bu yerda ham g paydo bo‘lmaydi: /ŋ/ to‘g‘ridan to‘g‘ri keyingi unliga ulanadi: /ˈɡəʊɪŋ aʊt/. "Going-gout" xato. Bog‘lanishning boshqa turlari bog‘liq nutq: linking sahifasida.
3. /ŋ/ o‘rniga /n/. Qo‘shiqlarda va norasmiy nutqda goin’, nothin’, somethin’ ni eshitasiz. Ular ona tili ingliz bo‘lganlar orasida odatiy, lekin imtihonda va rasmiy nutqda to‘liq /ŋ/ ishlating. Eshitganda tanib oling, o‘zingiz esa standart shaklni ayting.
Minimal juftliklar
/n/ va /ŋ/
| /n/ | /ŋ/ | /n/ | /ŋ/ |
|---|---|---|---|
| sin | sing | ran | rang |
| thin | thing | run | rung |
| win | wing | ton | tongue |
| ban | bang | kin | king |
/ŋ/ va /ŋk/
| /ŋ/ | /ŋk/ |
|---|---|
| sing | sink |
| thing | think |
| wing | wink |
| rang | rank |
| bang | bank |
Tongue /tʌŋ/ ga e’tibor bering: yozuvdagi -ue o‘qilmaydi.
Mashq so‘zlari va gaplar
Rasmlardagi har bir so‘zda /ŋ/ bor. Faqat bittasida undan keyin /ɡ/ ham aytiladi. Qaysi biri?
Javob: hungry /ˈhʌŋɡri/. Qolgan hammasida faqat /ŋ/.
Qo‘shimcha so‘zlar: ring, song, strong, nothing, something, building, evening, meeting, English, finger, uncle, thank you, language, change.
Gaplar:
- I’m thinking of going shopping this morning.
- The young singer sang a long song in English.
- Nothing is wrong with the ceiling.
- Thank you for bringing the drinks.
- My uncle is working in a bank in Tashkent.
- She’s learning English and singing every evening.
- This building is stronger and longer than that one.
- We’re meeting at the Chilonzor metro at nine.
- Are you hungry? We’re cooking plov.
- It’s getting colder; it’s snowing in the mountains.
- He’s angry because the meeting is changing again.
- Something strange is happening.
2-gapda beshta /ŋ/ (young, singer, sang, long, song) va bitta /ŋɡ/ (English) bor. 7-gapda stronger, longer — /ŋɡ/. 11-gapda angry — /ŋɡ/, changing — /ndʒ/ va /ŋ/.
Tinglab tekshirish tartibi
- 1-, 2- va 7-gaplarni yozib oling.
- Cambridge Dictionary da singer, finger, longer, English so‘zlarini tinglang, UK va US audiosida ham g qayerda aytilishini solishtiring.
- O‘z yozuvingizda -ing oxirini diqqat bilan eshiting: oxirida qisqa "g" yoki "k" portlashi bormi?
- Bo‘lsa, singil usuliga qayting: o‘zbekcha so‘zni aytib, keyin darhol inglizchasini ayting (singil — singing, tong — long).
Test
Qalin belgilangan qismda qaysi tovush: /ŋ/, /ŋɡ/, /ŋk/ yoki /ndʒ/?
- 1. sing
- 2. finger
- 3. think
- 4. sting
- 5. strange
- 6. younger
- 7. wrong
- 8. angry
- 9. drinking
- 10. singer
- 11. orange
- 12. England
Javoblar
1 — /ŋ/; 2 — /ŋɡ/; 3 — /ŋk/; 4 — /ŋ/; 5 — /ndʒ/; 6 — /ŋɡ/ (daraja shakli); 7 — /ŋ/; 8 — /ŋɡ/; 9 — /ŋk/ (so‘z oxiridagi -ing esa /ŋ/); 10 — /ŋ/ (sing fe’lidan); 11 — /ndʒ/; 12 — /ŋɡ/.
6 va 10-savollarni farqlagan bo‘lsangiz, qoidaning eng qiyin qismini tushungansiz. So‘z oxiridagi boshqa undoshlar (bed/bet, bag/back) haqida so‘z oxiridagi undoshlar sahifasida o‘qing. /ŋ/ ning IPA dagi o‘rni va boshqa belgilar ingliz tili fonetikasi va IPA sahifasida.
BandMate bilan mashq
-ing shakllari gapirishda juda ko‘p uchraydi: I’m working, I like swimming, I’m thinking about it. BandMate ilovasida gaplarni ovoz chiqarib aytib talaffuz bo‘yicha fikr olasiz, Bandi bilan suhbatda esa hozir nima qilayotganingiz haqida gapirib, bu shakllarni tabiiy ishlatasiz. Bugungi vazifa: This week I’m… bilan boshlanadigan beshta gap ayting va har bir -ing oxirini g siz tugating.
Manbalar
- Cambridge Dictionary: pronunciation — UK va US audio.
- Oxford Learner’s Dictionaries — transkripsiya va audio.
- BBC Learning English: Pronunciation — tovushlar bo‘yicha video darslar.
