So‘zlar dunyosiO‘zbekcha

Omonim so‘zlar ingliz tilida: bank, right/write va there/their

Inglizcha omonim, omofon va omograflar: bank, watch, right/write, there/their/they’re, read/read — 50 dan ortiq misol, yozuvdagi xatolar va javobli mashq.

Ustunli klassik bank binosi — bank so‘zining bir ma’nosi

Ingliz tilida “bir xil so‘z, boshqa ma’no” holati uch turga bo‘linadi. Omonim (homonym) — yozilishi ham, aytilishi ham bir xil: bank — bank va daryo qirg‘og‘i. Omofon (homophone) — aytilishi bir xil, yozilishi boshqa: right — write, there — their — they’re. Omograf (homograph) — yozilishi bir xil, o‘qilishi boshqa: read /riːd/ (o‘qiyman) va read /red/ (o‘qidim).

O‘zbek tilida ham bu hodisa tanish: yoz — yil fasli va “yozmoq” fe’li, ot — hayvon, ism va “otmoq”. Farqi shundaki, inglizchada omofonlar ko‘p va ular yozuvda xatoga olib keladi: nutqda hech kim sezmaydi, xatda esa darhol ko‘rinadi.

bank — bank (bino)
bankbank (bino)
a watch — qo‘l soati
a watchqo‘l soati
watch a film — film ko‘rmoq
watch a filmfilm ko‘rmoq
turn right — o‘ngga buriling (yo‘l ko‘rsatayotgan yigit)
turn righto‘ngga buriling (yo‘l ko‘rsatayotgan yigit)
light — yengil (qutini bemalol ko‘targan buvi)
lightyengil (qutini bemalol ko‘targan buvi)
fair hair — oq-sariq soch
fair hairoq-sariq soch
fair play — halol o‘yin (raqibini turg‘azayotgan bola)
fair playhalol o‘yin (raqibini turg‘azayotgan bola)
spring — bahor (Navro‘zga undirilgan maysa)
springbahor (Navro‘zga undirilgan maysa)
a match — o‘yin, uchrashuv (futbol)
a matcho‘yin, uchrashuv (futbol)
change — qaytim, mayda pul
changeqaytim, mayda pul
meat — go‘sht
meatgo‘sht
meet friends — do‘stlar bilan uchrashmoq
meet friendsdo‘stlar bilan uchrashmoq

Omonimlar: bir so‘z, ikki ma’no

Bu so‘zlarni gapdagi qo‘shni so‘zlar ajratib beradi. Qaysi ma’no ekanini topish uchun “kim, nima, qayerda?” deb so‘rang.

So‘z1-ma’no2-ma’noMisollar
bankbankdaryo qirg‘og‘iI work at a bank. We had a picnic on the river bank.
watchqo‘l soatiko‘rmoq, kuzatmoqMy watch stopped. Let’s watch a film.
righto‘ngto‘g‘ri; huquqTurn right. You’re right. Human rights.
lightyorug‘lik, chiroqyengilTurn on the light. The box is light.
fairadolatlioq-sariq (soch, teri); yarmarkaIt’s not fair! She has fair hair.
matcho‘yin, uchrashuvgugurt; mos kelmoqa football match; a box of matches; Your bag matches your shoes.
springbahorprujina; buloqin spring; a bed spring; a mountain spring
changeo‘zgartirmoq; o‘zgarishqaytim, mayda pulKeep the change.
kindmehribontur, xilShe’s very kind. What kind of music do you like?
meananglatmoqziqna; qo‘polWhat does it mean? Don’t be mean.
fineyaxshijarimaI’m fine. He paid a fine for parking.
datesanaxurmo; uchrashuv (sevgi)What’s the date today? Dates are sweet.
parkbog‘mashina qo‘ymoqLet’s meet in the park. You can’t park here.
trainpoyezdmashq qilmoq, o‘rgatmoqI train three times a week.

Omofonlar: bir xil eshitiladi, boshqacha yoziladi

Ko‘p omofonlarda bitta so‘zda jim harf bor: write, know, knight, hour. Shuning uchun ular jim harflar mavzusi bilan chambarchas bog‘liq.

JuftlikMa’nosiMisol
right / writeto‘g‘ri / yozmoqWrite the right answer.
hear / hereeshitmoq / bu yerdaCan you hear me? I’m here.
know / nobilmoq / yo‘qI don’t know. — No problem.
new / knewyangi / bilardiI knew about the new rule.
see / seako‘rmoq / dengizI want to see the sea.
meet / meatuchrashmoq / go‘shtMeet me at the shop; I’ll buy meat.
week / weakhafta / kuchsizI felt weak all week.
son / suno‘g‘il / quyoshMy son loves the sun.
buy / by / byesotib olmoq / tomonidan, yonida / xayrBuy it by Friday. Bye!
one / wonbir / yutdiWe won one game.
eight / atesakkiz / yediI ate at eight.
whole / holebutun / teshikI ate the whole cake. There’s a hole in my sock.
weather / whetherob-havo / -mi, yo‘qmiI don’t know whether the weather will change.
which / witchqaysi / jodugarWhich witch is in the story?
peace / piecetinchlik / bo‘laka piece of cake, world peace
flower / flourgul / unFlour for bread, flowers for Mum.
plane / plainsamolyot / oddiya plain T-shirt on the plane
sale / sailchegirma, sotuv / yelkan, suzmoqBoats sail; shops have a sale.
wait / weightkutmoq / vaznWait, I’ll check my weight.
break / brakesindirmoq; tanaffus / tormozTake a break. Use the brake.
mail / malepochta / erkakmale or female; e-mail
night / knighttun / ritsarThe knight rode at night.
pair / pearjuft / noka pair of shoes, a ripe pear
allowed / aloudruxsat etilgan / ovoz chiqaribRead it aloud. Phones aren’t allowed.

Izoh: weather va whether ko‘p zamonaviy talaffuzlarda bir xil, lekin ba’zi Shotlandiya va Amerika talaffuzlarida wh- biroz boshqacha aytiladi.

Omograflar: bir xil yoziladi, boshqacha o‘qiladi

So‘z1-o‘qilishi2-o‘qilishi
read/riːd/ o‘qimoq (hozir)/red/ o‘qidi (o‘tgan zamon)
live/lɪv/ yashamoq/laɪv/ jonli (live music)
lead/liːd/ boshqarmoq/led/ qo‘rg‘oshin
wind/wɪnd/ shamol/waɪnd/ o‘ramoq, burab qo‘ymoq
tear/tɪə/ ko‘z yoshi/teə/ yirtmoq
close/kləʊz/ yopmoq/kləʊs/ yaqin
minute/ˈmɪnɪt/ daqiqa/maɪˈnjuːt/ juda mayda
recordREcord — yozuv, rekord (ot)reCORD — yozib olmoq (fe’l)
presentPREsent — sovg‘a; hozirgipreSENT — taqdim etmoq

Oxirgi ikki qatordagi farq — urg‘u: ot birinchi bo‘g‘inga, fe’l ikkinchi bo‘g‘inga. Bu qoida object, permit, increase kabi o‘nlab so‘zda ishlaydi; batafsil so‘z urg‘usi qoidalari sahifasida.

Yozuvda eng ko‘p uchraydigan 6 xato

Quyidagi juftlar hatto ona tili ingliz bo‘lganlarni ham adashtiradi. Tekshirish usuli oddiy: apostrofli shaklni to‘liq ochib o‘qing.

XatoTo‘g‘riTekshirish
Their going to Samarkand.They’re going to Samarkand.they’re = they are
I like there house.I like their house.their = ularning
Your welcome!You’re welcome!you’re = you are
The cat hurt it’s leg.The cat hurt its leg.it’s = it is/has; egalik — its
This tea is to hot.This tea is too hot.too = juda, ham
I have to books.I have two books.two = 2

Yana ikki juftlik omofon emas, lekin xuddi shunday adashtiriladi: then (keyin) — than (-dan ko‘ra): She is taller than me; lose /luːz/ (yo‘qotmoq) — loose /luːs/ (bo‘sh, keng). Apostrof qoidalari ingliz tilida tinish belgilari sahifasida.

O‘zbek o‘quvchilari uchun maslahat: omofonlar tinglab tushunishda muammo emas, chunki gap ma’noni ochadi. Muammo — diktant va inshoda. Shuning uchun ularni eshitib yozish orqali mashq qiling: inglizcha diktant matnlari aynan shu uchun foydali.

Mashq: to‘g‘ri so‘zni tanlang

  • 1. I can’t (hear / here) you, the music is too loud.
  • 2. (Their / There / They’re) flat is on the fifth floor.
  • 3. Please (right / write) your name at the top.
  • 4. Do you (know / no) the answer?
  • 5. I’ll (meet / meat) you at the metro at six.
  • 6. Can I have a (peace / piece) of bread?
  • 7. (Your / You’re) English is getting better.
  • 8. The company changed (its / it’s) logo.
  • 9. We need two kilos of (flower / flour) for the bread.
  • 10. Don’t forget to use the (break / brake) on the hill.
  • 11. Which meaning? We sat on the bank and watched the boats. — (moliya muassasasi / daryo qirg‘og‘i)
  • 12. How do you read live here? They play live music on Fridays. — (/lɪv/ / /laɪv/)

Javoblar

1 — hear; 2 — Their; 3 — write; 4 — know; 5 — meet; 6 — piece; 7 — Your; 8 — its; 9 — flour; 10 — brake; 11 — daryo qirg‘og‘i (boats so‘zi ma’noni ochadi); 12 — /laɪv/ (jonli ijro).

Eshitib yozish orqali omofonlarni mustahkamlang

Omofonni faqat ko‘z bilan o‘rganib bo‘lmaydi: bir xil tovushni eshitib, gap ma’nosiga qarab to‘g‘ri yozishni o‘rganish kerak. BandMate ilovasida Bandi bilan gaplashib, keyin suhbatda ishlatgan gaplaringizni yozib chiqing va their, there, they’re kabi juftlarni tekshiring. Ilova nutqingizdagi talaffuz va grammatika bo‘yicha izoh beradi, read va live kabi omograflarni to‘g‘ri aytayotganingizni ham tekshirib olasiz.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling