5–7-sinfda ingliz tili “so‘z va qo‘shiq”dan tizimli grammatika va yozma ishga o‘tadi: to be, hozirgi va o‘tgan zamonlar, savol tuzish, sifat darajalari. Ota-onaning vazifasi — javob aytib berish emas, haftasiga 4 marta 20 daqiqalik takrorlash tartibini ushlab turish: 5 daqiqa so‘z, 10 daqiqa bitta grammatika mavzusi bo‘yicha o‘z gaplari, 5 daqiqa ovoz chiqarib o‘qish. Buni ingliz tilini bilmaydigan ota-ona ham nazorat qila oladi.
Bu sahifada darslik yoki ish daftari javoblari, chorak va yakuniy nazorat (BSB, CHSB) topshiriqlari yo‘q. Quyidagi mashqlar — o‘zimiz tuzgan umumiy misollar.
4-sinfdan 5-sinfga: nima o‘zgaradi
- Yangi o‘qituvchi va talab. Boshlang‘ich sinfdagi o‘yinlar kamayadi, daftar va yozma ish ko‘payadi.
- Grammatika nomi bilan. Bola endi “Present Simple”, “Past Simple” kabi atamalarni eshitadi.
- Nazorat ishlari. Chorak va yakuniy nazoratlar bo‘ladi. Ularga tayyorgarlik — kun sayin takrorlash, oxirgi kechada yodlash emas.
- Mustaqillik. 11–13 yoshli bola uy vazifasini o‘zi qiladi. Sizning rolingiz — vaqt va joy, keyin qisqa tekshiruv.
5–7-sinfda uchraydigan grammatika mavzulari
Tartib va sinflarga taqsimlanishi darslikka qarab farq qiladi. Jadval A1–A2 darajasidagi ko‘p kurslarda uchraydigan umumiy ro‘yxat; farzandingizning hozirgi mavzusini daftar yoki o‘qituvchidan biling.
| Mavzu | Misol | Uyda tekshirish uchun savol |
|---|---|---|
| to be (am/is/are) | She is my sister. | O‘zing haqingda I am… bilan 3 gap ayt |
| have got / has got | He has got a bike. | Nimalaring bor? 3 gap |
| there is / there are | There are two beds in my room. | Xonangda nima bor? |
| can / can’t | I can swim. I can’t drive. | Nima qila olasan, nima qila olmaysan? |
| Present Simple | My dad works in a bank. | Oila a’zolari har kuni nima qiladi? |
| Present Continuous | Mum is cooking now. | Hozir uyda kim nima qilyapti? |
| Egalik olmoshlari | my, your, his, her, our, their | Oila a’zolari haqida his/her bilan 2 gap |
| Birlik va ko‘plik | a book — two books, a child — children | Uydagi 5 narsani ko‘plikda ayt |
| a / an / the | an apple, the sun | Rasmdagi narsalarni a yoki an bilan ayt |
| Past Simple | I played football yesterday. | Kecha nima qilding? 4 gap |
| Sifat darajalari | big — bigger — the biggest | Oila a’zolarini solishtir: kim balandroq? |
| going to (reja) | I’m going to visit my granny. | Dam olish kuni nima qilmoqchisan? |
Bu jadvalda “Uyda tekshirish uchun savol” ustuni asosiy. Siz ingliz tilini bilmasangiz ham bola nechta gap aytdi va gap to‘liqmi — buni ko‘ra olasiz. Mavzuni chuqurroq tushuntirish kerak bo‘lsa, bola bilan birga Present Simple qoidasi yoki Past Simple qoidasi sahifasini o‘qing. Grammatikani qaysi tartibda olish mantiqli ekanini grammatikani nimadan boshlash qo‘llanmasi ko‘rsatadi.
O‘zbek o‘quvchisining 5–7-sinfdagi grammatik xatolari
Bu xatolar ona tilining tuzilishidan keladi. Ularni bilsangiz, uyda tekshirish osonlashadi.
| Noto‘g‘ri | To‘g‘ri | Sababi |
|---|---|---|
| I student. | I am a student. | O‘zbekchada “men o‘quvchiman”da alohida fe’l yo‘q |
| I English like. | I like English. | O‘zbekchada fe’l oxirida; inglizchada ega-fe’l-to‘ldiruvchi |
| My sister, he is 10. | My sister, she is 10. | O‘zbekcha “u” erkak va ayolga bir xil |
| He play football. | He plays football. | he/she/it bilan Present Simple’da -s |
| I didn’t went. | I didn’t go. | did dan keyin fe’lning oddiy shakli |
| Is a big city. | It is a big city. | Inglizchada egani tashlab bo‘lmaydi |
Lug‘at: mavzular va so‘z daftari
5–7-sinf lug‘ati odatda shu mavzular atrofida aylanadi: maktab fanlari va dars jadvali, kun tartibi, ovqat, sevimli mashg‘ulotlar, shahar va yo‘l, ob-havo, bayramlar, kasblar. Maktab hayotiga oid so‘zlarni rasmlar bilan takrorlang:
So‘z daftari: 3 ustun. Chap ustunda inglizcha so‘z, o‘rtada tarjima, o‘ngda bolaning o‘zi tuzgan gapi. Uchinchi ustun eng muhim: favourite subject — sevimli fan — My favourite subject is maths. Haftasiga 10–12 ta yangi so‘z yetarli. Takrorlashda o‘rta ustunni yopib, bola tarjimasini aytadi; keyin chap ustunni yopib, teskarisini.
Uyda takrorlash rejasi: haftasiga 4 × 20 daqiqa
| Kun | 5 daqiqa | 10 daqiqa | 5 daqiqa |
|---|---|---|---|
| Dushanba | Darsdagi yangi so‘zlar | Joriy grammatika: 5 ta o‘z gapi | Darslikdagi matnni ovoz chiqarib o‘qish |
| Seshanba | Kechagi so‘zlar, yopiq ustun | Jadvaldagi savolga og‘zaki javob | Qisqa audio yoki video, 3 so‘z yozish |
| Payshanba | O‘tgan haftaning so‘zlari | Joriy grammatika: savol va inkor shakli | Ovoz chiqarib o‘qish |
| Shanba | Haftaning barcha so‘zlari | O‘zi haqida 6–8 gaplik matn (yozma) | Matnni sizga o‘qib berish |
Ingliz tili darsi bo‘lgan kuni uy vazifasining o‘zi shu 20 daqiqaning o‘rnini bosadi.
Chorak oxiridan 2 hafta oldin. Daftardagi mavzular ro‘yxatini tuzing. Birinchi hafta — har kuni bitta mavzu bo‘yicha jadvaldagi savol va 5 ta gap. Ikkinchi hafta — so‘z daftarini boshidan takrorlash va bolaning o‘zi tuzgan 2–3 ta sinov savoli. Yangi material kiritmang.
Katta sinflar va imtihonlarga tayyorgarlik uchun keyingi bosqich maktab o‘quvchilari uchun 5–11-sinf rejasida.
Ingliz tilini bilmasangiz ham tekshirish mumkin
- Hajm. Bola nechta gap yozdi yoki aytdi? Kelishilgan son bajarildimi?
- To‘liqlik. Har bir gapda ega va fe’l bormi? Gap bosh harf bilan boshlanib, nuqta bilan tugadimi?
- Tushuntirish. “Bu gapda nega is, are emas?” deb so‘rang. Bola qoidani sizga tushuntira olsa, u mavzuni tushungan.
- Qiyoslash. Darslikdagi namuna gap bilan bolaning gapi bir xil tuzilishdami?
Mini-test: 5–7-sinf grammatikasi
Bola uchun. Qavs ichidagi to‘g‘ri variantni tanlasin yoki bo‘sh joyni to‘ldirsin.
- 1. My brother ___ twelve years old. (am / is / are)
- 2. They ___ got a big garden. (has / have)
- 3. There ___ three chairs in the kitchen. (is / are)
- 4. She ___ to school every day. (walk / walks)
- 5. Look! The children ___ football now. (play / are playing)
- 6. I ___ my grandparents last Sunday. (visit / visited)
- 7. We didn’t ___ TV yesterday. (watch / watched)
- 8. An elephant is ___ than a horse. (big / bigger)
- 9. This is Malika. ___ bag is red. (His / Her)
- 10. I’m ___ to read a book tonight. (going / go)
Javoblar
- 1. is — my brother = he.
- 2. have — they bilan have got.
- 3. are — uchta stul, ko‘plik.
- 4. walks — she bilan Present Simple’da -s.
- 5. are playing — Look! va now hozir sodir bo‘layotganini bildiradi.
- 6. visited — last Sunday, o‘tgan zamon.
- 7. watch — didn’t dan keyin oddiy shakl.
- 8. bigger — ikki narsani solishtirish.
- 9. Her — Malika qiz.
- 10. going — be going to + fe’l.
9–10 to‘g‘ri — mavzular mustahkam. 6–8 — xato qilgan mavzuni jadvaldan topib, bir hafta shu mavzuga 10 daqiqa ajrating. 5 va undan kam — o‘qituvchi bilan gaplashing va takrorlashni to be dan boshlang.
Gapirish mashqi: uy vazifasidan tashqari
Maktab darsi ko‘proq yozma ishga qaratiladi, gapirish esa kam qoladi. BandMate ilovasida Bandi bilan ovoz chiqarib gaplashish, qisqa darslar o‘tish va talaffuz bo‘yicha fikr olish mumkin. Ota-ona ham o‘zi mashq qilib, keyin bola bilan inglizcha 2–3 savol almashishi mumkin: What did you do at school today?
Bugun bitta ish: farzandingizning daftaridan joriy grammatika mavzusini toping va jadvaldagi savolni unga bering. U nechta gap aytishini sanang.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
