Fe’llarO‘zbekcha

Gerund va infinitive farqi: -ing yoki to, ro‘yxat va mashq

Gerund va infinitive farqi o‘zbekcha: enjoy doing va decide to do ro‘yxati, stop, remember, try ma’no farqi, predlogdan keyin -ing va 14 ta mashq.

Qo‘lida koptok ushlagan, bo‘yniga quloqchin osgan bola: he enjoys playing football

Ikkinchi fe’l qaysi shaklda kelishini birinchi fe’l hal qiladi. Enjoy, finish, avoid, mind dan keyin -ing (gerund) keladi: I enjoy cooking. Want, decide, hope, plan dan keyin to + fe’l (infinitive) keladi: I decided to cook. Predlogdan keyin esa har doim -ing: I’m interested in cooking.

Bir nechta fe’l ikkala shaklni oladi, lekin ma’no o‘zgaradi: She stopped smoking (chekishni tashladi) va She stopped to smoke (chekish uchun to‘xtadi) — butunlay boshqa gaplar. Quyida ro‘yxatlar, ma’no juftliklari va 14 ta mashq bor.

Uch savol bilan to‘g‘ri shaklni tanlash

Gap tuzayotganda shu tartibda o‘ylang:

  1. Oldinda predlog bormi? (in, at, of, about, for, without, before, after, instead of) Bo‘lsa — faqat -ing. Bu qoidada istisno yo‘q.
  2. Birinchi fe’l qaysi ro‘yxatda? Quyidagi ikki jadvalni yodlang; ular kundalik nutqning katta qismini qoplaydi.
  3. Fe’l ikkala ro‘yxatda ham bormi? Unda ma’noga qarang: stop, remember, forget, try, regret, go on bilan shakl ma’noni o‘zgartiradi.

O‘zbekchada bu farq yo‘q: o‘qishni yoqtiraman, o‘qishga qaror qildim — ikkalasida ham harakat nomi (-ish) turadi. Rus tilida esa deyarli hamma joyda infinitiv: люблю читать, решил читать. Shuning uchun rus tilida o‘qigan o‘quvchilar ko‘pincha I enjoy to read deydi. To‘g‘risi — I enjoy reading.

-ing oladigan fe’llar

Bu fe’llardan keyin to qo‘ysangiz, gap xato bo‘ladi.

Fe’lMa’nosiMisol
enjoyyoqtirmoq, zavqlanmoqI enjoy walking in Navoi Park.
finishtugatmoqHave you finished eating?
avoidqochmoq, chetlab o‘tmoqI avoid driving in rush hour.
mindqarshi bo‘lmoqDo you mind waiting a minute?
keepdavom ettirmoq, qayta-qayta qilmoqHe keeps calling me at night.
practisemashq qilmoqI practise speaking every evening.
suggesttaklif qilmoqShe suggested taking a taxi.
considero‘ylab ko‘rmoqWe’re considering moving to Samarkand.
misssog‘inmoqI miss eating my mum’s somsa.
imaginetasavvur qilmoqImagine living without the internet.
give uptashlamoq, voz kechmoqHe gave up eating sugar.
can’t standtoqat qilolmaslikI can’t stand waiting in queues.
denyinkor qilmoqHe denied taking the money.
spend (time)vaqt sarflamoqShe spends hours scrolling.
I enjoy listening to music. — Musiqa tinglashni yoqtiraman.
I enjoy listening to music.Musiqa tinglashni yoqtiraman.
She loves reading. — U kitob o‘qishni yaxshi ko‘radi.
She loves reading.U kitob o‘qishni yaxshi ko‘radi.
We spent the evening watching films. — Kechni kino ko‘rib o‘tkazdik.
We spent the evening watching films.Kechni kino ko‘rib o‘tkazdik.
She suggested going for a walk. — U sayrga chiqishni taklif qildi.
She suggested going for a walk.U sayrga chiqishni taklif qildi.
I’ve given up going to the gym. — Sport zalga borishni tashladim.
I’ve given up going to the gym.Sport zalga borishni tashladim.
I miss meeting my friends. — Do‘stlarim bilan uchrashishni sog‘indim.
I miss meeting my friends.Do‘stlarim bilan uchrashishni sog‘indim.

To + fe’l oladigan fe’llar

Bu guruhdagi fe’llar ko‘pincha kelajakka qaragan: niyat, reja, qaror, va’da.

Fe’lMa’nosiMisol
wantxohlamoqI want to study in Korea.
would likexohlardim (muloyim)I’d like to book a table.
decideqaror qilmoqWe decided to stay at home.
hopeumid qilmoqI hope to get a grant.
planrejalashtirmoqThey plan to open a café.
agreerozi bo‘lmoqHe agreed to help us.
refuserad etmoqShe refused to answer.
promiseva’da bermoqI promise to call you.
learno‘rganmoqMy son is learning to swim.
manageuddalamoqI managed to find a seat.
affordpul yetmoqWe can’t afford to buy a car.
offertaklif qilmoq (o‘zini)My neighbour offered to drive me.
needkerak bo‘lmoqYou need to renew your passport.
seemko‘rinmoqHe seems to know everyone.

Diqqat: suggest va offer o‘zbekchada ikkalasi ham “taklif qilmoq”, lekin suggest dan keyin -ing (She suggested going), offer dan keyin to (She offered to go) keladi.

Like, love, start: ikkala shakl, ma’no deyarli bir xil

Like, love, hate, prefer, start, begin, continue bilan ikkala shakl ham to‘g‘ri: I like swimming = I like to swim. Britaniya ingliz tilida like + -ing ko‘proq zavq haqida, like + to esa odat yoki foydali deb hisoblangan ish haqida: I like to check my emails before breakfast (bu yoqimli emas, lekin foydali).

Faqat bitta qoidani unutmang: would like, would love, would prefer dan keyin doim to: I’d love to come, I’d love coming emas.

Stop, remember, try: ma’noni o‘zgartiradigan juftliklar

Bu bo‘lim eng ko‘p ball yo‘qotiladigan joy. Umumiy qoida: -ing — oldin bo‘lgan yoki davom etayotgan ish; to — keyinroq bajariladigan maqsad yoki vazifa.

JuftlikMa’nosi
He stopped smoking.U chekishni tashladi (endi chekmaydi).
He stopped to smoke.U chekish uchun to‘xtadi (yo‘lda, ishda).
I remember locking the door.Eshikni qulflaganimni eslayman (bo‘lgan ish).
Remember to lock the door.Eshikni qulflashni unutma (hali qilinadigan ish).
I’ll never forget meeting you.Siz bilan tanishganimni hech unutmayman.
I forgot to buy bread.Non olishni unutibman (olmadim).
Try adding more salt.Tuzni ko‘paytirib ko‘r (tajriba, sinab ko‘rish).
I tried to open the window, but it was stuck.Derazani ochishga urindim (qiyin bo‘ldi).
I regret telling him.Unga aytganimga afsusdaman.
We regret to inform you…Afsus bilan ma’lum qilamiz… (rasmiy xat).
She went on talking.U gapirishda davom etdi (xuddi shu gapni).
She went on to talk about prices.Keyin narxlar haqida gapirishga o‘tdi.

Eslab qolish usuli: remember/forget + -ing — xotira orqaga qaraydi; remember/forget + to — ro‘yxatdagi vazifa oldinga qaraydi.

Predlogdan keyin faqat -ing

Predlogdan keyin fe’l kelsa, u otga aylanadi, ya’ni -ing oladi:

  • I’m interested in learning Korean.
  • She’s good at solving problems.
  • Thank you for helping me.
  • Wash your hands before eating.
  • He left without saying goodbye.
  • Let’s walk instead of taking the bus.

Eng ko‘p qoqiladigan joy — to predlog bo‘lganda. Look forward to, be used to, get used to, object to iboralarida to infinitiv belgisi emas, predlog. Shuning uchun:

  • I look forward to hearing from you. (to hear emas)
  • I’m used to getting up early. (Erta turishga o‘rganganman.)

Be used to va used to farqi used to, would va be used to sahifasida alohida tushuntirilgan. Sifat + predlog birikmalari (interested in, afraid of, good at) ro‘yxati esa sifat va predlog sahifasida.

Ega bo‘lgan -ing va maqsad bildiruvchi to

Gap boshida harakat nomi kerak bo‘lsa, -ing ishlating: Learning a language takes time. (Til o‘rganish vaqt oladi.) To learn a language takes time ham grammatik jihatdan to‘g‘ri, lekin kitobiy eshitiladi.

Maqsad (“... uchun”) esa to bilan beriladi: I went to Chorsu to buy spices. O‘zbekchadagi “uchun” so‘zini to‘g‘ridan to‘g‘ri tarjima qilib for buy yoki for to buy deyish — tipik xato.

Rus va o‘zbek tilidan o‘tadigan -ing/to xatolari

Noto‘g‘riTo‘g‘riNima bo‘ldi
I enjoy to cook.I enjoy cooking.enjoy faqat -ing oladi
I want learning English.I want to learn English.want faqat to oladi
I went there for buy bread.I went there to buy bread.maqsad — to bilan
I look forward to see you.I look forward to seeing you.to bu yerda predlog
She suggested to go home.She suggested going home.suggest + -ing
He is good in to draw.He is good at drawing.predlog at + -ing
Don’t forget calling Mum!Don’t forget to call Mum!vazifa hali bajarilmagan
I would like going.I would like to go.would like + to

Hafta oxirini rejalashtirish: qisqa dialog

Dilnoza: What do you feel like doing this weekend?

Sardor: I was thinking of going to Chimgan. I really miss being in the mountains.

Dilnoza: Good idea. But remember to check the weather first. Last time we had to stop driving halfway because of the snow.

Sardor: True. I’ve decided to leave early this time, around six.

Dilnoza: Six? I can’t stand getting up that early! Would you mind picking me up at seven?

Sardor: Fine. But promise to be ready. I don’t enjoy waiting in the car.

Dialogda to‘qqizta fe’l shakli bor. Feel like, thinking of, miss, stop, can’t stand, mind, enjoy dan keyin -ing kelgan. Remember, decided, promise dan keyin esa to ishlatilgan.

Mashq: 14 ta gap

A. Qavsdagi fe’lni -ing yoki to shaklida yozing.

  • 1. I really enjoy ______ (cook) for my family.
  • 2. We decided ______ (stay) at home because of the rain.
  • 3. Would you mind ______ (close) the window?
  • 4. She promised ______ (send) me the photos.
  • 5. I’m tired of ______ (wait) for the bus.
  • 6. They can’t afford ______ (buy) a new flat.
  • 7. He suggested ______ (meet) at the metro station.
  • 8. I look forward to ______ (see) you in Samarkand.

B. Ma’noga qarab tanlang.

  • 9. On the way to Bukhara we stopped eating / to eat at a roadside café.
  • 10. I remember visiting / to visit this museum as a child.
  • 11. Please remember turning off / to turn off the gas.
  • 12. The soup is bland. Try adding / to add some black pepper.

C. Xatoni toping va tuzating.

  • 13. I went to the pharmacy for buy some medicine.
  • 14. My brother gave up to play computer games.

Javoblar

  • 1. cooking — enjoy dan keyin -ing.
  • 2. to stay — qaror, decide + to.
  • 3. closing — mind + -ing, muloyim iltimos.
  • 4. to send — va’da, promise + to.
  • 5. waiting — predlog of dan keyin -ing.
  • 6. to buy — afford + to.
  • 7. meeting — suggest + -ing.
  • 8. seeing — look forward to da to predlog.
  • 9. to eat — ovqatlanish uchun to‘xtashdi (maqsad).
  • 10. visiting — o‘tmishdagi xotira.
  • 11. to turn off — hali bajarilishi kerak bo‘lgan vazifa.
  • 12. adding — sinab ko‘rish, tajriba.
  • 13. I went to the pharmacy to buy some medicine. — maqsad to bilan.
  • 14. My brother gave up playing computer games. — give up + -ing.

Yana 30 ta gap bilan mustahkamlash uchun gerund va infinitive mashqlari sahifasiga o‘ting. Fe’ldan keyin keladigan predloglar (depend on, apologise for) esa fe’l va predlog sahifasida.

-ing va to ni gapirganda avtomatlashtirish

Jadvalni yodlash bir narsa, gapirganda I enjoy to… dan qochish boshqa narsa. BandMate ilovasida Bandi siz bilan bo‘sh vaqt, rejalar va odatlar haqida suhbatlashadi: “What do you enjoy doing at the weekend?”, “What have you decided to do after school?” kabi savollarga ovoz chiqarib javob berasiz. Hoziroq sinab ko‘ring: o‘zingiz haqingizda uchta gap ayting — bittasi enjoy, bittasi decided va bittasi remember to bilan.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling