Ingliz tilida katta harf bilan yoziladi: gap boshi, I olmoshi (gap o‘rtasida ham), hafta kunlari va oylar (Monday, October), millat va tillar (Uzbek, English), bayramlar, joy, tashkilot va odam nomlari, sarlavhadagi asosiy so‘zlar. O‘zbek imlosidagi katta harf qoidalari biroz boshqacha: dushanba, oktyabr, o‘zbek, ingliz tili kichik harf bilan yoziladi, shuning uchun o‘zbek o‘quvchisi aynan shu so‘zlarda xato qiladi.
Hozir birinchi natijani oling: telefoningizda oxirgi inglizcha xabaringizni oching va undagi i, monday, english kabi so‘zlarni tekshiring. Quyida 10 ta qoida o‘zbekcha bilan solishtirilgan, oxirida mashq bor.
O‘zbekcha va inglizcha: 10 ta farq bitta jadvalda
| Nima | O‘zbekcha | Inglizcha |
|---|---|---|
| “men” olmoshi | men | I (doim katta) |
| Hafta kunlari | dushanba, juma | Monday, Friday |
| Oylar | yanvar, sentabr | January, September |
| Fasllar | bahor, qish | spring, winter (kichik!) |
| Millat, til | o‘zbek, ingliz tili | Uzbek, English |
| Din va dindor | islom, musulmon | Islam, Muslim |
| Tashkilot nomi | Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti | Tashkent State University of Economics |
| Hurmat uchun “Siz” | Siz (xatda katta harf bilan) | you (hech qachon katta emas) |
| Unvon + ism | professor Karimov | Professor Karimov, Dr Karimov |
| Sarlavha | Ingliz tilini qanday o‘rganish kerak | How to Learn English yoki How to learn English |
Jadvaldagi ikki qator teskari ishlaydi. Fasllar inglizchada kichik harf bilan yoziladi, garchi oylar katta bo‘lsa ham. Hurmat uchun ishlatiladigan Siz esa inglizchada oddiy you bo‘ladi: Thank you for your help, Thank You emas.
I: gapning qayerida bo‘lmasin
I har doim katta harf bilan yoziladi, hatto gap o‘rtasida bo‘lsa ham: Yesterday I met Aziz, and I think he was tired. Telefon klaviaturasi ko‘pincha o‘zi to‘g‘irlaydi, lekin kompyuterda yoki imtihon blankasida qo‘lda yozganda i xatosi ko‘p uchraydi.
Qolgan olmoshlar (me, my, you, he, she) oddiy kichik harf bilan yoziladi. Faqat I shunday alohida: My sister and I, lekin my sister and me.
Kunlar, oylar va bayramlar
Hafta kunlari, oylar va bayram nomlari katta harf bilan yoziladi, qisqartmalari ham: Mon, Tue, Jan, Feb.
- My lesson is on Tuesday.
- We’re going to Samarkand in April.
- Navruz is on 21 March.
- Independence Day, New Year’s Day, Ramadan, Eid al-Fitr
Fasllar esa kichik harf bilan yoziladi: in spring, last summer, every winter. Faqat gap boshida yoki rasmiy nomning bir qismi bo‘lsa katta: the Summer Olympics.
Kun va oy nomlarining talaffuzi va on Monday, in May predloglari hafta kunlari va oylar sahifasida.
Millat, til va din
Millat, til va din nomi inglizchada atoqli ot hisoblanadi. U sifat vazifasida kelganda ham katta harf bilan yoziladi:
- I speak Uzbek, Russian and a little English.
- She likes Korean dramas and Turkish coffee.
- He is Muslim. The Quran is in Arabic.
Maktab fanlarida faqat til nomi katta harf bilan yoziladi: English, Russian, lekin maths, history, biology. Fanning rasmiy kurs nomi bo‘lsa katta: Mathematics 101. Davlat, millat va til nomlarining to‘liq jadvali millatlar va tillar sahifasida.
Joy va tashkilot nomlari: har bir asosiy so‘z katta
O‘zbek imlosida murakkab nomning ko‘pincha faqat birinchi so‘zi katta harf bilan yoziladi: Toshkent davlat texnika universiteti. Inglizchada har bir asosiy so‘z katta harf bilan yoziladi:
| O‘zbekcha | Inglizcha |
|---|---|
| Toshkent davlat texnika universiteti | Tashkent State Technical University |
| Registon maydoni | Registan Square |
| Amudaryo | the Amu Darya |
| Chorsu bozori | Chorsu Bazaar |
| Mustaqillik maydoni | Independence Square |
Umumiy ot bo‘lib qolsa, kichik harf: I study at a university in Tashkent, lekin I study at Tashkent State Technical University. Yo‘nalishlar ham shunday: drive north (yo‘nalish), lekin Central Asia, the Middle East (mintaqa nomi).
Unvon, qarindosh va ism
- Unvon ismdan oldin kelsa, katta harf bilan yoziladi: Mr Karimov, Ms Aliyeva, Dr Rashidova, President Lincoln.
- Unvon ismsiz kelsa, kichik harf: The president gave a speech. Our doctor is very kind.
- Qarindoshlik so‘zi ism o‘rnida kelsa, katta: Thanks, Mum! I called Grandpa.
- **Oldida my, your bo‘lsa, kichik:** My mum is a teacher. I called my grandpa.
O‘zbekcha Dilnoza opa, Rustam aka inglizchada ko‘pincha shunchaki ism bo‘ladi: Dilnoza, Rustam. Uncle, Aunt faqat haqiqiy qarindoshlar uchun ishlatiladi: Uncle Karim.
Sarlavhalar: title case va sentence case
Inglizcha sarlavha ikki uslubda yoziladi:
- Sentence case: faqat birinchi so‘z va atoqli otlar katta: How to prepare for the IELTS exam. Ko‘p saytlar, maqolalar va ilmiy ishlar shunday yozadi.
- Title case: asosiy so‘zlar (ot, fe’l, sifat, ravish, olmosh) katta, kichik yordamchi so‘zlar (a, an, the, and, but, or, in, on, at, to, of) kichik: How to Prepare for the IELTS Exam. Birinchi va oxirgi so‘z doim katta.
Uslub qo‘llanmalari predloglar bo‘yicha farq qiladi: ba’zilari to‘rt harfli va undan uzun predlogni ham katta harf bilan yozadi (With, About), boshqalari hamma predlogni kichik qoldiradi. Esse yoki hisobotda bitta uslubni tanlang va butun matnda shunga amal qiling. Sarlavhani BUTUNLAY KATTA HARF bilan yozish inglizcha matnda baqirish deb qabul qilinadi.
Xat, qisqartma va ikki nuqtadan keyin
Xatda faqat murojaat va yakunlovchi iboraning birinchi so‘zi katta: Dear Sir or Madam, Kind regards, Yours faithfully, Best wishes. Rasmiy va norasmiy xatlarning tuzilishi ingliz tilida xat yozish sahifasida.
Qisqartmalar odatda to‘liq katta harf bilan yoziladi: IELTS, CEFR, UN, USA, IT, CV, TV. Wi-Fi, iPhone kabi brend nomlarida esa kompaniya yozgani kabi yoziladi.
Ikki nuqtadan keyin britancha uslubda kichik harf yoziladi: There is one problem: the bus is late. Atoqli ot bo‘lsa, katta harf qoladi. Ikki nuqta va boshqa belgilarning qoidalari tinish belgilari sahifasida.
Mashq: 12 gapdagi katta harf xatolarini toping
Har bir gapni to‘g‘ri yozing. Ba’zi gaplarda bir nechta xato bor.
- 1. yesterday i went to the bazaar with my brother.
- 2. My birthday is in june.
- 3. We have english on monday and wednesday.
- 4. I love Spring in tashkent.
- 5. She is uzbek, but she speaks russian at home.
- 6. Thank You for Your letter.
- 7. My Mother works at a Hospital.
- 8. I study at samarkand state university.
- 9. Did you watch the match, dad?
- 10. We celebrate navruz in march.
- 11. i think Ielts is difficult.
- 12. kind regards, Aziz
Javoblar
- 1. Yesterday I went to the bazaar with my brother. — gap boshi va I.
- 2. My birthday is in June. — oy nomi.
- 3. We have English on Monday and Wednesday. — til va kunlar.
- 4. I love spring in Tashkent. — fasl kichik, shahar katta.
- 5. She is Uzbek, but she speaks Russian at home. — millat va til.
- 6. Thank you for your letter. — you hech qachon katta emas.
- 7. My mother works at a hospital. — oldida my bor, hospital umumiy ot.
- 8. I study at Samarkand State University. — tashkilot nomidagi har bir asosiy so‘z.
- 9. Did you watch the match, Dad? — qarindoshlik so‘zi ism o‘rnida.
- 10. We celebrate Navruz in March. — bayram va oy.
- 11. I think IELTS is difficult. — I va qisqartma.
- 12. Kind regards, Aziz — xat yakunidagi birinchi so‘z (Aziz yangi qatorda).
Agar 4, 6 va 7-gaplarda xato qilgan bo‘lsangiz, bu tabiiy: ular o‘zbekcha odatga teskari. Shu uch qoidani alohida yozib qo‘ying.
Katta harfni tekshirish: xabar yuborishdan oldin 20 soniya
Og‘zaki nutqda katta harf eshitilmaydi, shuning uchun uni faqat yozganda mashq qilasiz. Shunday usul yaxshi ishlaydi: BandMate ilovasida Bandi bilan o‘zingiz, oilangiz yoki dam olish rejalaringiz haqida gaplashing, keyin aytgan uch-to‘rt gapingizni qo‘lda yozing va shu ro‘yxat bo‘yicha tekshiring: I, kun, oy, til, shahar, bayram. Bunday gaplarda katta harfli so‘zlar ko‘p bo‘ladi. Bir-ikki hafta ichida qo‘lingiz o‘zi monday o‘rniga Monday yoza boshlaydi.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling
