Har bir inglizcha fe’lning to‘rtta asosiy shakli bor: V1 (lug‘atdagi shakl: go), V2 (o‘tgan zamon: went), V3 (uchinchi shakl, past participle: gone) va -ing shakli (going). Oddiy (regular) fe’llarda V2 va V3 -ed bilan yasaladi (cook — cooked — cooked). Noto‘g‘ri (irregular) fe’llarda esa ularni yodlash kerak.
Quyidagi jadvalda kundalik nutqda eng ko‘p kerak bo‘ladigan 100 ta fe’l mavzu bo‘yicha 7 guruhga ajratilgan: harakat, kundalik ishlar, olish-berish, fikr va his, muloqot, sezgi, o‘qish va ish. Har bir fe’lning to‘rt shakli, tarjimasi va qisqa birikmasi berilgan. Noto‘g‘ri fe’llar qalin harf bilan belgilangan.
Qaysi shakl qayerda ishlatiladi
| Shakl | Qayerda kerak | Misol |
|---|---|---|
| V1 | Present Simple, buyruq gap, modal fe’l va to dan keyin, did bilan savol va inkorda | I cook. Can you cook? Did you cook? |
| V2 | Past Simple, faqat darak gapda | I cooked plov yesterday. |
| V3 | Present Perfect, Past Perfect, majhul nisbat | I have cooked. It was cooked. |
| -ing | davomli zamonlar, gerund | I’m cooking. I like cooking. |
Eng ko‘p uchraydigan xato V2 ni did dan keyin ishlatish: Did you went? emas, Did you go? Shuningdek, V3 have siz yoki be siz yolg‘iz turmaydi: I seen it emas, I’ve seen it yoki I saw it. V3 ning qayerda ishlatilishi Present Perfect sahifasida batafsil tushuntirilgan.
-ing yasashning 4 ta imlo qoidasi
- Ko‘p fe’llarga shunchaki -ing qo‘shiladi: work → working, see → seeing, play → playing, study → studying.
- Oxiridagi o‘qilmaydigan -e tushadi: make → making, write → writing, drive → driving. Lekin -ee saqlanadi: agree → agreeing, see → seeing.
- Qisqa urg‘uli bo‘g‘in “unli + undosh” bilan tugasa, undosh ikkilanadi: run → running, stop → stopping, begin → beginning, forget → forgetting. Urg‘u oxirgi bo‘g‘inda bo‘lmasa, ikkilanmaydi: open → opening, listen → listening, answer → answering.
- -ie → -ying: lie → lying, die → dying.
Britaniya imlosida travel → travelling, Amerika imlosida traveling. Ikkalasi ham to‘g‘ri. -ed qo‘shishning imlo qoidalari (study → studied, stop → stopped) regular va irregular verbs sahifasida.
1. Harakat va joy (15 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| go | went | gone | going | bormoq | go to work |
| come | came | come | coming | kelmoq | come home |
| walk | walked | walked | walking | piyoda yurmoq | walk to school |
| run | ran | run | running | yugurmoq | run in the park |
| drive | drove | driven | driving | haydamoq | drive a car |
| ride | rode | ridden | riding | minmoq (velosiped, ot) | ride a bike |
| fly | flew | flown | flying | uchmoq | fly to Istanbul |
| leave | left | left | leaving | ketmoq; qoldirmoq | leave home at eight |
| arrive | arrived | arrived | arriving | yetib kelmoq | arrive in Tashkent |
| return | returned | returned | returning | qaytmoq | return from Bukhara |
| stay | stayed | stayed | staying | qolmoq, turmoq | stay at a hotel |
| sit | sat | sat | sitting | o‘tirmoq | sit by the window |
| stand | stood | stood | standing | tik turmoq | stand in a queue |
| fall | fell | fallen | falling | yiqilmoq, tushmoq | fall asleep |
| climb | climbed | climbed | climbing | tirmashib chiqmoq | climb a mountain |
2. Kundalik ishlar (21 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| wake | woke | woken | waking | uyg‘onmoq | wake up early |
| sleep | slept | slept | sleeping | uxlamoq | sleep well |
| eat | ate | eaten | eating | yemoq | eat breakfast |
| drink | drank | drunk | drinking | ichmoq | drink green tea |
| cook | cooked | cooked | cooking | pishirmoq | cook plov |
| wash | washed | washed | washing | yuvmoq | wash the dishes |
| clean | cleaned | cleaned | cleaning | tozalamoq | clean the room |
| wear | wore | worn | wearing | kiyib yurmoq | wear glasses |
| put | put | put | putting | qo‘ymoq | put on a coat |
| open | opened | opened | opening | ochmoq | open the window |
| close | closed | closed | closing | yopmoq | close the door |
| cut | cut | cut | cutting | kesmoq | cut the bread |
| make | made | made | making | yasamoq, tayyorlamoq | make tea |
| do | did | done | doing | qilmoq, bajarmoq | do homework |
| have | had | had | having | ega bo‘lmoq; yemoq | have lunch |
| live | lived | lived | living | yashamoq | live in Fergana |
| use | used | used | using | ishlatmoq | use a phone |
| wait | waited | waited | waiting | kutmoq | wait for a bus |
| carry | carried | carried | carrying | ko‘tarib yurmoq | carry a bag |
| break | broke | broken | breaking | sindirmoq | break a cup |
| play | played | played | playing | o‘ynamoq; chalmoq | play football |
3. Olish-berish va pul (13 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| buy | bought | bought | buying | sotib olmoq | buy vegetables |
| sell | sold | sold | selling | sotmoq | sell a car |
| pay | paid | paid | paying | to‘lamoq | pay by card |
| spend | spent | spent | spending | sarflamoq; o‘tkazmoq | spend money, spend time |
| cost | cost | cost | costing | turmoq (narxi) | It costs 20,000 soums. |
| give | gave | given | giving | bermoq | give a present |
| take | took | taken | taking | olmoq; olib ketmoq | take a taxi |
| bring | brought | brought | bringing | olib kelmoq | bring your passport |
| send | sent | sent | sending | yubormoq | send a message |
| get | got | got (AQSh: gotten) | getting | olmoq; bo‘lib qolmoq | get a visa |
| find | found | found | finding | topmoq | find a job |
| lose | lost | lost | losing | yo‘qotmoq; yutqazmoq | lose your keys |
| keep | kept | kept | keeping | saqlamoq | keep the receipt |
4. Fikr va his (15 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| think | thought | thought | thinking | o‘ylamoq | think about the future |
| know | knew | known | knowing | bilmoq | know the answer |
| understand | understood | understood | understanding | tushunmoq | understand the rule |
| remember | remembered | remembered | remembering | eslamoq, esda tutmoq | remember a name |
| forget | forgot | forgotten | forgetting | unutmoq | forget a password |
| believe | believed | believed | believing | ishonmoq | believe in yourself |
| mean | meant | meant | meaning | anglatmoq, nazarda tutmoq | What does it mean? |
| feel | felt | felt | feeling | his qilmoq | feel tired |
| like | liked | liked | liking | yoqtirmoq | like music |
| love | loved | loved | loving | sevmoq | love your family |
| hate | hated | hated | hating | yomon ko‘rmoq | hate waiting |
| want | wanted | wanted | wanting | xohlamoq | want a coffee |
| need | needed | needed | needing | kerak bo‘lmoq | need help |
| hope | hoped | hoped | hoping | umid qilmoq | hope to win |
| decide | decided | decided | deciding | qaror qilmoq | decide to leave |
know, understand, believe, like, want, need holat fe’llari: ular davomli zamonda deyarli ishlatilmaydi (I’m knowing emas, I know). Ularning -ing shakli asosan gerund sifatida uchraydi: Knowing English helps at work.
5. Muloqot (15 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| say | said | said | saying | aytmoq | say hello |
| tell | told | told | telling | aytib bermoq | tell a story |
| speak | spoke | spoken | speaking | gapirmoq | speak English |
| talk | talked | talked | talking | suhbatlashmoq | talk to a friend |
| ask | asked | asked | asking | so‘ramoq | ask a question |
| answer | answered | answered | answering | javob bermoq | answer the phone |
| call | called | called | calling | qo‘ng‘iroq qilmoq; chaqirmoq | call your mum |
| write | wrote | written | writing | yozmoq | write an email |
| read | read | read | reading | o‘qimoq | read a book |
| explain | explained | explained | explaining | tushuntirmoq | explain the problem |
| show | showed | shown | showing | ko‘rsatmoq | show the way |
| agree | agreed | agreed | agreeing | rozi bo‘lmoq | agree with you |
| meet | met | met | meeting | uchrashmoq, tanishmoq | meet a friend |
| invite | invited | invited | inviting | taklif qilmoq | invite guests |
| thank | thanked | thanked | thanking | rahmat aytmoq | thank the teacher |
read uchala shaklda bir xil yoziladi, lekin boshqacha o‘qiladi: /riːd/ — /red/ — /red/. say va tell farqi: say something, lekin tell someone something (He told me the news).
6. Sezgi (5 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| see | saw | seen | seeing | ko‘rmoq | see a doctor |
| hear | heard | heard | hearing | eshitmoq | hear a noise |
| look | looked | looked | looking | qaramoq | look at the board |
| watch | watched | watched | watching | tomosha qilmoq | watch a film |
| listen | listened | listened | listening | tinglamoq | listen to music |
7. O‘qish, ish va o‘zgarish (16 ta)
| V1 | V2 | V3 | -ing | Tarjima | Birikma |
|---|---|---|---|---|---|
| learn | learned / learnt | learned / learnt | learning | o‘rganmoq | learn new words |
| study | studied | studied | studying | o‘qimoq, o‘rganmoq | study law |
| teach | taught | taught | teaching | o‘rgatmoq, dars bermoq | teach children |
| work | worked | worked | working | ishlamoq | work from home |
| try | tried | tried | trying | urinmoq; tatib ko‘rmoq | try again |
| help | helped | helped | helping | yordam bermoq | help a neighbour |
| start | started | started | starting | boshlamoq | start work |
| begin | began | begun | beginning | boshlamoq | begin a lesson |
| finish | finished | finished | finishing | tugatmoq | finish a project |
| stop | stopped | stopped | stopping | to‘xtamoq, to‘xtatmoq | stop the car |
| build | built | built | building | qurmoq | build a house |
| win | won | won | winning | yutmoq | win a match |
| choose | chose | chosen | choosing | tanlamoq | choose a university |
| become | became | become | becoming | bo‘lmoq, aylanmoq | become a doctor |
| change | changed | changed | changing | o‘zgartirmoq | change your plans |
| grow | grew | grown | growing | o‘smoq; yetishtirmoq | grow tomatoes |
learnt shakli Britaniyada uchraydi, learned esa hamma joyda to‘g‘ri. study va learn farqi: study — o‘qish jarayoni (I study at university), learn — bilim yoki ko‘nikmani egallash (I learned to swim).
100 fe’lni qanday yodlash kerak
- Kuniga bitta guruh. Yetti kunda butun jadval bir marta o‘tiladi. Keyingi haftada takrorlang.
- Uch shaklni ritm bilan ovoz chiqarib ayting, xuddi sanoqdek: drink — drank — drunk, write — wrote — written. Noto‘g‘ri fe’llarning o‘xshash naqshlari (i — a — u, -ought) bo‘yicha guruhlari irregular verbs sahifasida.
- Har fe’l bilan o‘zingiz haqingizda uchta gap tuzing: V2 bilan kecha haqida, V3 bilan tajriba haqida, -ing bilan hozir haqida. Masalan: I cooked plov on Sunday. I’ve never cooked lagman. I’m cooking now.
- Test bilan tekshiring: o‘zingizni sinash uchun noto‘g‘ri fe’llar testi bor.
Mashq: qavsdagi fe’lni to‘g‘ri shaklga qo‘ying
- 1. I ___ (buy) a new phone yesterday.
- 2. Have you ever ___ (eat) sumalak?
- 3. She is ___ (write) a letter to her grandmother now.
- 4. They ___ (not / come) to the party last night.
- 5. This house was ___ (build) by my grandfather.
- 6. We have ___ (know) each other since school.
- 7. Mr Aliyev ___ (teach) maths at our school for ten years.
- 8. Look! Somebody is ___ (sit) in your seat.
- 9. Who ___ (choose) this restaurant?
- 10. My keys were ___ (find) under the sofa.
- 11. I’m sorry, I’ve ___ (forget) your name.
- 12. Stop ___ (run)! The floor is wet.
Javoblar
- 1. bought — V2, yesterday.
- 2. eaten — V3, Present Perfect (have ever).
- 3. writing — -ing, e tushadi.
- 4. didn’t come — did dan keyin V1.
- 5. built — V3, majhul nisbat.
- 6. known — V3, Present Perfect.
- 7. taught — V2 (endi o‘qitmasa) yoki has taught (hali ham o‘qitsa).
- 8. sitting — -ing, t ikkilanadi.
- 9. chose — V2.
- 10. found — V3, majhul nisbat.
- 11. forgotten — V3, Present Perfect; imlosida tt bor.
- 12. running — -ing, n ikkilanadi. stop dan keyin -ing shakli keladi, bu gerund; stop va to farqi gerund va infinitive sahifasida.
10 tadan ko‘p to‘g‘ri bo‘lsa, jadvaldagi asosiy shakllarni bilasiz. Xato qilgan fe’llaringizni alohida kartochkaga yozing va ertaga birinchi navbatda shularni takrorlang.
Fe’l shakllarini gapirib mustahkamlash: Bandi bilan “kecha nima qildingiz?”
Jadvaldan yodlagan V2 shakli suhbatda tez esga tushishi uchun uni ko‘p ishlatish kerak. BandMate ilovasida Bandi bilan kechagi kuningiz yoki o‘tgan dam olish kuningiz haqida gaplashing: har bir javobda kamida uchta noto‘g‘ri fe’l ishlating (went, bought, saw, ate). Keyin hayotingizdagi tajribalar haqida gaplashib, V3 ni I’ve been, I’ve seen, I’ve never tried qoliplarida mashq qiling.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling


