Fe’llarO‘zbekcha

Modal fe’llar jadvali: ma’nosi, inkori, o‘tmishi va misollar

Modal fe’llar bitta jadvalda: can, could, may, might, must, have to, should, would, will, shall — ma’nosi, o‘zbekcha mosi, inkori, o‘tmish shakli va mashq.

Ochiq kaftlarini oldinga cho‘zib iltimos qilayotgan yigit: Could you help me, please? — modal fe’l bilan muloyim iltimos

Modal fe’llar asosiy fe’lga munosabat qo‘shadi: qila olish (can), ruxsat (may), majburiyat (must, have to), maslahat (should), ehtimol (might) yoki muloyimlik (would). O‘zbekchada bu ma’nolarni qo‘shimcha va yordamchi so‘zlar beradi: -a olaman, -sa bo‘ladi, -ishim kerak, -ishi mumkin. Inglizchada esa bitta kichik so‘z fe’l oldiga qo‘yiladi: I can swim, you should rest, it might rain.

Bu sahifa — xarita. Har bir modalning ma’nosi, o‘zbekcha mosi, inkori va o‘tmish shakli bitta jadvalda. Har bir guruhning nozik farqlari alohida sahifalarda, havolalar pastda.

Katta jadval

ModalAsosiy ma’noMisolO‘zbekchaInkorO‘tmishda
canqobiliyat, ruxsat, iltimosI can drive.-a olaman; -sa bo‘ladican’t / cannotcould, was able to
couldo‘tmishdagi qobiliyat, muloyim iltimos, ehtimolCould you help me?-a olardim; -sangiz maylimicouldn’tcould have + V3
be able toqobiliyat (har qanday zamonda)I’ll be able to come.-a olamannot able towas/were able to
mayrasmiy ruxsat, ehtimolMay I come in?-sam maylimi; -ishi mumkinmay notmay have + V3
mightkichik ehtimolIt might rain.balki; -ishi mumkinmight notmight have + V3
mustkuchli majburiyat, qat’iy xulosaYou must wear a seatbelt.-ish shart; -sa kerakmustn’t (taqiq)had to; must have + V3
have totashqi majburiyatI have to work on Saturday.-ishim kerakdon’t have to (shart emas)had to
shouldmaslahat, kutilgan narsaYou should sleep more.-ganingiz yaxshi; -ish kerakshouldn’tshould have + V3
ought tomaslahat (rasmiyroq)We ought to leave now.-ish lozimought not toought to have + V3
had betterogohlantiruvchi maslahatYou’d better hurry.yaxshisi, -inghad better notyo‘q
need to / needn’tzaruriyat / zaruriyat yo‘qYou needn’t come.-ish shart emasneedn’t, don’t need todidn’t need to; needn’t have + V3
wouldshart, muloyimlik, o‘tmish odatiI would buy it.-ardim; -sangizwouldn’twould have + V3
willkelajak, qaror, va’daI’ll call you.-aman (kelajak)won’twould (o‘tmishdagi kelajak)
shalltaklif (I/we bilan)Shall I open the window?-aymi?shan’t (kam)should (ko‘chirma gapda)

Jadvalda ikki narsaga e’tibor bering. Birinchisi: ko‘p modallarning oddiy o‘tgan shakli yo‘q. O‘tmish haqida gapirish uchun yo boshqa fe’lga o‘tiladi (must → had to), yo modal + have + V3 tuzilmasi ishlatiladi (You should have called — qo‘ng‘iroq qilishingiz kerak edi). Ikkinchisi: must va have to darak gapda yaqin, lekin inkorda ma’nosi butunlay ajraladi.

Grammatika: to‘rtta qoida hammasiga tegishli

Can, could, may, might, must, should, would, will, shall — “sof” modallar. Ular bir xil grammatikaga bo‘ysunadi:

  • -s olmaydi: she can, she cans emas.
  • Keyingi fe’l to siz: you must go, must to go emas. (Istisno: ought to, have to, need to, be able to — ularda to shaklning o‘zida bor.)
  • So‘roq va inkor do siz: Can you…? I can’t. Solishtiring: have to oddiy fe’ldek ishlaydi — Do you have to…? I don’t have to.
  • Ikki modal ketma-ket kelmaydi: will can emas, will be able to; must can emas, must be able to.

Oxirgi qoida o‘zbek o‘rganuvchilarni ko‘p qiynaydi, chunki o‘zbekchada qila olishim kerak tabiiy eshitiladi. Inglizchada ikkinchi modal o‘rniga uning “to’li” sherigi keladi: I need to be able to speak English for my job.

Ma’no bo‘yicha xarita

Bitta modal bir necha ma’noga ega, bitta ma’noni esa bir necha modal beradi. Shuning uchun ularni vazifa bo‘yicha guruhlash qulay.

Qobiliyat

Can (hozir), could (o‘tmishda umuman), be able to (boshqa zamonlar va o‘tmishdagi bitta muvaffaqiyat). My grandmother could read Arabic script. After two hours we were able to find the house. Farqlari can, could va be able to sahifasida.

Ruxsat va iltimos

Norasmiydan rasmiyga: Can I…? → Could I…? → May I…? Iltimos uchun: Can you…? → Could you…? → Would you…? → Would you mind + -ing? Muloyimlik darajasini to‘g‘ri tanlash ishga kirish suhbatida va ofisda juda muhim. Would ning muloyimlikdan tashqari yana beshta vazifasi would qachon ishlatiladi sahifasida.

Majburiyat va taqiq

Must — gapiruvchining o‘z talabi yoki yozma qoida, have to — tashqi majburiyat (ish, jadval, qonun). Inkorda: mustn’t = mumkin emas, don’t have to = shart emas. Bu eng ko‘p uchraydigan xato, u must, have to va should farqi sahifasida juft misollar bilan tushuntirilgan. Zaruriyat yo‘qligini bildiruvchi needn’t va didn’t need to uchun alohida sahifa: needn’t va don’t have to.

Maslahat

Yumshoqdan qattiqqa: You could… → You should / ought to… → You’d better… → You must… Had better oddiy maslahat emas, unda “aks holda yomon bo‘ladi” degan ogohlantirish bor. Batafsil: had better va ought to.

Ehtimol va xulosa

Ishonch darajasi bo‘yicha: must (aniq shunday, xulosa) → should (kutilgan) → may → might / could → can’t (bo‘lishi mumkin emas). She isn’t answering. She must be at work. / She might be asleep. / She can’t be at home, the lights are off. Foizli shkala va ob-havo misollari may va might farqi sahifasida.

Bir modal — bir necha ma’no

GapMa’nosiTarjima
You must show your ID.majburiyatHujjatingizni ko‘rsatishingiz shart.
You must be tired after the flight.xulosaParvozdan keyin charchagan bo‘lsangiz kerak.
You can park here.ruxsatBu yerda to‘xtasangiz bo‘ladi.
He can play the dutar.qobiliyatU dutor chala oladi.
May I use your phone?ruxsatTelefoningizdan foydalansam maylimi?
The flight may be delayed.ehtimolReys kechikishi mumkin.
You should try the somsa here.maslahatBu yerning somsasini tatib ko‘ring.
The parcel should arrive tomorrow.kutilgan natijaPosilka ertaga yetib kelishi kerak.

Ma’noni gapning qolgan qismi ochadi. Must + be + sifat ko‘pincha xulosa, must + harakat fe’li ko‘pincha majburiyat bo‘ladi.

Rasmlar bilan har bir guruhdan bittadan misol:

She can swim. — U suza oladi.
She can swim.U suza oladi.
Could you open the window? — Derazani ochib bera olasizmi?
Could you open the window?Derazani ochib bera olasizmi?
You must switch off your phone. — Telefoningizni o‘chirishingiz shart.
You must switch off your phone.Telefoningizni o‘chirishingiz shart.
You should get some rest. — Dam olishingiz kerak.
You should get some rest.Dam olishingiz kerak.
It might snow tonight. — Kechasi qor yog‘ishi mumkin.
It might snow tonight.Kechasi qor yog‘ishi mumkin.

O‘zbek o‘rganuvchilar qiladigan xatolar

Noto‘g‘riTo‘g‘riNega
She cans cook.She can cook.modal -s olmaydi
You should to see a doctor.You should see a doctor.modaldan keyin to yo‘q
Do you can help me?Can you help me?modal do olmaydi
I will can come.I will be able to come.ikki modal ketma-ket kelmaydi
I must went there yesterday.I had to go there yesterday.must ning o‘tgan shakli yo‘q
You mustn’t come tomorrow, it’s a holiday.You don’t have to come tomorrow.mustn’t = taqiq
He must be working yesterday.He must have been working yesterday.o‘tmish xulosasi = must have

Mashq: to‘g‘ri modalni tanlang

  • 1. I ______ (can / could) ride a bike when I was six.
  • 2. ______ I open the window? It’s hot. (Shall / Will)
  • 3. Passengers ______ smoke on the metro. (mustn’t / don’t have to)
  • 4. Tomorrow is Sunday, so I ______ get up early. (mustn’t / don’t have to)
  • 5. Take an umbrella. It ______ rain later. (might / must)
  • 6. You look pale. You ______ see a doctor. (should / would)
  • 7. Next year I ______ speak English fluently. (will can / will be able to)
  • 8. He’s been driving for ten hours. He ______ be exhausted. (must / can’t)
  • 9. ______ you mind closing the door? (Would / Could)
  • 10. That ______ be Dilnoza at the door, she’s in London this week. (can’t / mustn’t)
  • 11. Yesterday I ______ stay at work until eight. (must / had to)
  • 12. ______ I ask a question? (May / Must)

Javoblar

  • 1. could — o‘tmishdagi umumiy qobiliyat.
  • 2. Shall — I bilan taklif.
  • 3. mustn’t — qoida bo‘yicha taqiq.
  • 4. don’t have to — shart emas, lekin taqiq ham yo‘q.
  • 5. might — noaniq ehtimol. Must bu yerda juda qat’iy bo‘lardi.
  • 6. should — maslahat.
  • 7. will be able to — will dan keyin can kelmaydi.
  • 8. must — dalilga asoslangan xulosa.
  • 9. Would — mind bilan faqat Would you mind…?
  • 10. can’t — mantiqan mumkin emas. Mustn’t taqiq bildiradi, xulosa emas.
  • 11. had to — o‘tmishdagi majburiyat.
  • 12. May — rasmiy ruxsat so‘rash.

9 tadan kam bo‘lsa, xato qilgan guruhingizning sahifasini oching. Ko‘proq mashq kerak bo‘lsa, modal fe’llar mashqlari sahifasiga o‘ting.

BandMate bilan mashq

Modal fe’llar yozuvda emas, suhbatda eng ko‘p kerak bo‘ladi: iltimos qilish, maslahat berish, reja haqida taxmin aytish. BandMate ilovasida Bandi bilan shunday vaziyatlarni ovoz chiqarib o‘ynaysiz, darslarda qoida o‘zbekcha izohlanadi. Bugun sinab ko‘ring: ertangi kuningiz haqida uchta gap ayting — bittasi have to, bittasi might, bittasi should bilan.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling