Eslatma: to be o‘zbekchadagi “-man, -san, -miz” qo‘shimchalari vazifasini bajaradi: hozirgi zamonda am, is, are, o‘tgan zamonda was, were (I am a nurse. We were at home). Inkorda undan keyin not qo‘yiladi, so‘roqda esa u egadan oldinga chiqadi (Is she ready?). Batafsil qoida va 30 ta misol to be fe’li: am, is, are sahifasida.
Bu sahifada 30 ta topshiriq to‘rt bosqichda. Birinchi bosqich to‘g‘ridan-to‘g‘ri o‘zbekcha gapdan boshlanadi, chunki xatolarning ko‘pi aynan tarjima paytida chiqadi. Javoblar va izohlar oxirida.
O‘zbekcha qo‘shimcha va to be: bitta jadvalda
| O‘zbekcha misol | Hozirgi zamon | O‘tgan zamon (“edi”) |
|---|---|---|
| Men talabaman | I am a student | I was a student |
| Sen charchagansan | You are tired | You were tired |
| U uyda (qo‘shimchasiz) | He/She/It is at home | He/She/It was at home |
| Biz qo‘shnimiz | We are neighbours | We were neighbours |
| Siz shifokorsiz | You are a doctor | You were a doctor |
| Ular band | They are busy | They were busy |
Eng muhim farq uchinchi qatorda: o‘zbekchada “U uyda”, “Non issiq” gaplarida hech qanday qo‘shimcha yo‘q, inglizchada esa is albatta kerak.
1-bosqich: o‘zbekchadan am, is, are ga (1–8)
Bo‘sh joyga am, is yoki are qo‘ying.
- 1. Biz qo‘shnimiz. → We ______ neighbours.
- 2. Sen juda aqllisan. → You ______ very clever.
- 3. U hamshira. → She ______ a nurse.
- 4. Men charchadim. → I ______ tired.
- 5. Bu non hali issiq. → This bread ______ still hot.
- 6. Ular Namangandan. → They ______ from Namangan.
- 7. Kalitlar stol ustida. → The keys ______ on the table.
- 8. Men o‘n to‘qqiz yoshdaman. → I ______ nineteen.
2-bosqich: was yoki were (9–15)
- 9. It ______ very cold yesterday.
- 10. We ______ at my uncle’s wedding last Sunday.
- 11. The tickets ______ expensive, but the concert ______ amazing.
- 12. Where ______ you at three o’clock? I called you twice.
- 13. My grandfather ______ a bus driver when he ______ young.
- 14. There ______ a lot of people at Chorsu bazaar yesterday.
- 15. The film ______ boring, so we left early.
3-bosqich: inkor va so‘roq (16–23)
A. Inkor shaklga o‘tkazing.
- 16. I am hungry.
- 17. The pharmacy is open.
- 18. They were at school yesterday.
- 19. Your answer was wrong.
B. So‘roq gap tuzing. 20–22 ga qisqa javob ham yozing.
- 20. She is your teacher. (ha)
- 21. The children are asleep. (yo‘q)
- 22. You were at the match. (ha)
- 23. where / your parents / from?
4-bosqich: xatoni toping (24–30)
Har gapda bitta xato bor.
- 24. Our flat is have three rooms.
- 25. I not ready yet.
- 26. Are you agree with me?
- 27. My sister is 20 years.
- 28. We was very happy to see you.
- 29. Why you are late?
- 30. Yesterday I am very busy.
Javoblar
1-bosqich
1 — are; 2 — are; 3 — is; 4 — am; 5 — is; 6 — are; 7 — are; 8 — am.
- 2. “Sen” ham, “siz” ham inglizchada you, va you bilan doim are, bitta odam bo‘lsa ham.
- 3 va 5. O‘zbekchada qo‘shimcha yo‘q, lekin inglizcha gapda fe’lsiz gap bo‘lmaydi. She a nurse — to‘liq bo‘lmagan gap.
- 4. O‘zbekcha “charchadim” fe’l kabi ko‘rinadi, inglizchada esa tired sifat: I am tired. I tired yoki I am tire emas. Xuddi shunday: I’m hungry, I’m late, I’m ready.
- 7. Ega the keys — ko‘plik. Ko‘plikni -s orqali tanib oling.
- 8. Yosh be bilan aytiladi: I am nineteen yoki I am nineteen years old. “Menda 19 yil bor” mazmunidagi I have 19 rus tilidan o‘tgan xato.
2-bosqich
9 — was; 10 — were; 11 — were / was; 12 — were; 13 — was / was; 14 — were; 15 — was.
- 11. Bitta gapda ikki ega: the tickets (ko‘plik) — were, the concert (birlik) — was.
- 12. You bilan o‘tgan zamonda ham doim were. Where was you? — tez-tez eshitiladigan xato.
- 14. There dan keyingi fe’l undan keyin keladigan otga qarab tanlanadi: a lot of people — ko‘plik, were. Bu qolip haqida alohida: there is va there are.
3-bosqich
- 16. I’m not hungry. I amn’t degan qisqa shakl yo‘q.
- 17. The pharmacy isn’t open. (Yoki: The pharmacy is not open.)
- 18. They weren’t at school yesterday.
- 19. Your answer wasn’t wrong.
- 20. Is she your teacher? — Yes, she is. Ha/yo‘q javobida Yes, she’s deyilmaydi: oxirida to‘liq is qoladi.
- 21. Are the children asleep? — No, they aren’t.
- 22. Were you at the match? — Yes, I was. Savolda you, javobda I.
- 23. Where are your parents from? From gap oxirida qoladi.
4-bosqich
- 24. Our flat has three rooms. Have/has va is birga ishlatilmaydi.
- 25. I’m not ready yet. Not yolg‘iz turolmaydi, unga am kerak.
- 26. Do you agree with me? Agree — fe’l, unga do kerak. O‘zbekcha “rozimisiz?” ga qarab are qo‘yish juda keng tarqalgan.
- 27. My sister is 20 yoki 20 years old. Years ni ishlatsangiz, old ham qo‘shilishi shart.
- 28. We were very happy to see you.
- 29. Why are you late? So‘roqda be egadan oldinga chiqadi, savol so‘zi bo‘lsa ham.
- 30. Yesterday I was very busy. Yesterday — o‘tgan zamon belgisi.
Ball va keyingi qadam
| Ball | Holat | Keyingi qadam |
|---|---|---|
| 27–30 | To be o‘rnashgan | Endi boshqa fe’llar bilan gap tuzing: Present Simple mashqlari |
| 20–26 | was/were yoki so‘roq tartibi chalkash | Was va were farqi sahifasini o‘qing, 2–3-bosqichni qaytadan ishlang |
| 12–19 | O‘zbekcha qo‘shimchadan tarjima qiyin | Yuqoridagi jadvalni ko‘chirib yozing va 1-bosqichni ovoz chiqarib takrorlang |
| 0–11 | Mavzu yangi | 1-dars: to be bilan boshlang, keyin qaytib keling |
Qisqa shakllar: yozuvda va nutqda
Suhbatda to‘liq shakl kam eshitiladi. Mashqni qisqa shakllar bilan ham bir marta takrorlang.
| To‘liq | Qisqa | Inkor qisqa |
|---|---|---|
| I am | I’m | I’m not |
| you / we / they are | you’re / we’re / they’re | aren’t |
| he / she / it is | he’s / she’s / it’s | isn’t |
| I / he / she / it was | — | wasn’t |
| you / we / they were | — | weren’t |
Was va were ning darak qisqa shakli yo‘q: I was deb to‘liq aytiladi. It’s (it is) bilan its (uning) ni ham adashtirmang: It’s cold. The cat is eating its food.
Qayerda ortiqcha, qayerda yetishmaydi
To be bilan xatolar ikki xil bo‘ladi va ikkalasi ham o‘zbek tilidan keladi. Birinchisi — to be tushib qoladi, chunki o‘zbekchada “U uyda”, “Havo sovuq” gaplarida fe’l yo‘q: 3, 5 va 25-bandlar shu haqda. Ikkinchisi — to be ortiqcha qo‘yiladi, chunki “-man” qo‘shimchasi har qanday fe’lga ham qo‘shiladi: “ishlayman” → I am work, “roziman” → I am agree. 24 va 26-bandlar shunday xatolar. Qoidani qisqa eslang: gapda boshqa fe’l (work, agree, have, like) bo‘lsa, to be odatda kerak emas; fe’l yo‘q bo‘lsa (sifat, kasb, joy, yosh), to be shart.
O‘zingiz haqingizda Bandiga aytib bering
Tanishuvda ishlatiladigan gaplarning deyarli yarmi to be bilan: I’m from Samarkand. My brother is a programmer. We were classmates. BandMate ilovasida Bandi siz bilan tanishadi, oilangiz va shahringiz haqida so‘raydi, siz esa ovoz chiqarib javob berasiz. Keyin am/is/are tushib qolgan yoki ortiqcha qo‘yilgan joylarni ko‘rasiz. Bu sun’iy intellekt izohi, o‘qituvchi bahosi emas. Bugun beshta gap ayting: ismingiz, yoshingiz, qayerdansiz, kasbingiz va kecha qayerda bo‘lganingiz.
BandMate’ni Google’da afzal manba qiling


