O‘zbeklar grammatik xatolari: 25 ta xato va to‘g‘ri variant

O‘zbek tilida so‘zlashuvchilar ingliz tilida tasodifiy xato qilmaydi: xatolarning ko‘pi ona tili qolipidan ko‘chadi. O‘zbek va rus tilida artikl yo‘q, shuning uchun a/the tushib qoladi. O‘zbekchada bo‘lmoq ko‘pincha aytilmaydi, shuning uchun is/are ham tushadi. U so‘zi erkakka ham, ayolga ham ishlatiladi, shuning uchun he va she aralashadi. Fe’l oxirda keladi, shuning uchun inglizcha so‘z tartibi buziladi.

Quyida 25 ta eng ko‘p uchraydigan xato sababiga qarab 8 guruhga ajratilgan. Har birida xato, to‘g‘ri variant va qoida sahifasiga havola bor. Sababni bilsangiz, bitta xatoni emas, butun guruhni birdan tuzatasiz.

1. Artikl yo‘qligidan: a, an, the

O‘zbek va rus tilida artikl yo‘q, shuning uchun miya uni “ortiqcha so‘z” deb tashlab ketadi.

Birinchi ikki xato artiklni tushirib qoldirish, uchinchisi esa aksincha, ortiqcha the. Asosiy qoidalar a, an, the sahifasida, the kerak bo‘lmaydigan 14 holat the artikli qachon ishlatilmaydi sahifasida.

2. “Bo‘lmoq” aytilmasligidan: to be

O‘zbekchada Men talabaman, U charchagan deymiz, bo‘lmoq fe’li ko‘rinmaydi. Ruschada ham Я студент. Inglizchada har bir gapda fe’l bo‘lishi shart.

4-xato be ni tushirib qoldirish, 5 va 6 esa ortiqcha qo‘shish. Qoida oddiy: sifat, ot yoki joy oldida be, harakat fe’li oldida esa yo‘q. Batafsil: to be fe’li.

3. Fe’l shaklidan: -s, do/does, did, zamon

O‘zbekchada fe’l shaxsga qarab o‘zgaradi (ishlayman, ishlaydi), inglizchada esa faqat 3-shaxs birlikda -s qo‘shiladi va shuni unutish oson.

Bu guruhdagi har bir xatoning o‘z sahifasi bor: Present Simple, do va does, Past Simple, Present Perfect va Past Simple farqi, since va for, passive voice. 10 va 11-xatolar o‘zbekcha -di va -yapman qo‘shimchalaridan kelib chiqadi: ko‘rdim doim Past Simple emas, yashayman esa since bilan birga kelsa Present Simple bo‘lmaydi.

4. “U” so‘zidan: he, she, it

O‘zbekcha u uchala jinsga ham ishlatiladi, shuning uchun gapirayotganda he va she aralashib ketadi. Bu xato yozuvda kam, og‘zaki nutqda esa juda ko‘p uchraydi.

Olmoshlar jadvali va mashqi kishilik olmoshlari sahifasida. Og‘zaki nutqda bir usul yordam beradi: gap boshida odamning ismini ayting, keyin uni she bilan davom ettiring va o‘zingizni ovoz yozib tekshiring.

5. SOV tartibidan: so‘z tartibi va savol

O‘zbekcha gap Men har kuni choy ichaman tartibida quriladi: fe’l oxirda. Inglizcha asosiy qolip ega + fe’l + to‘ldiruvchi + joy + vaqt.

Qolipning o‘zi so‘z tartibi sahifasida, savol tuzish savol tuzish sahifasida, muloyim ichki savollar esa indirect questions sahifasida.

6. Sanash odatidan: ko‘plik va sanalmaydigan otlar

O‘zbekchada son bilan ko‘plik qo‘shimchasi qo‘shilmaydi (ikki kitob), rus tilida esa информации, советы ko‘plikda keladi. Ikkala odat ham inglizchaga ko‘chadi.

Qoidalar va istisnolar birlik va ko‘plik hamda sanaladigan va sanalmaydigan otlar sahifalarida.

7. Kelishik qo‘shimchasidan: predloglar

O‘zbekchada -da, -ga, -dan qo‘shimchalari bor, inglizchada esa ularning o‘rnini predlog bosadi va u har doim ham mantiqqa to‘g‘ri kelavermaydi. Ruschadan ham tayyor qoliplar ko‘chadi.

Shu guruhga I went to home (to‘g‘ri: I went home) va listen music (to‘g‘ri: listen to music) ham kiradi. in, on, at jadvali in, on, at farqi sahifasida, fe’l bilan keladigan predloglar esa fe’l va predlog sahifasida.

8. Ikki inkor va tarjima iboralari

O‘zbekchada Hech narsa bilmayman gapida ikkita inkor bor va bu to‘g‘ri. Inglizchada gapda bitta inkor bo‘ladi.

Ruschadan so‘zma-so‘z o‘girilgan yana ikkita ibora tez-tez eshitiladi: How do you think? (Как ты думаешь?) o‘rniga What do you think?, Explain me o‘rniga Explain to me. Inkor gaplar qoidasi inkor gaplar sahifasida.

Xatoni o‘zingizda qanday ushlaysiz: 4 ta savol

Yozganingizni yoki ovozingizni tekshirayotganda har bir gapga to‘rtta savol bering:

1. Fe’l bormi? Yo‘q bo‘lsa, am/is/are kerakmi? (2-guruh)
2. Ega kim va fe’l unga moslashganmi? he/she to‘g‘rimi, -s bormi? (3 va 4-guruh)
3. **Birlikdagi sanaladigan ot oldida a/the yoki my bormi?** (1-guruh)
4. Fe’l egadan keyin kelyaptimi? (5-guruh)

Hammasini birdan tuzatishga urinmang. Bir hafta davomida faqat bitta guruhni kuzating, keyingi haftada navbatdagisini. Xato qilishdan qo‘rqish haqida alohida maqola bor: xato qilish qo‘rquvi.

Mashq: 12 ta gapni tuzating

Har bir gapda bitta yoki ikkita xato bor. Qavs ichida xato qaysi guruhdan ekanini ham yozing.

• 1. My brother work in Samarkand, he is engineer.
• 2. Where you bought this dress?
• 3. I am agree, it is good idea.
• 4. My mother is teacher. He teaches maths.
• 5. We go to the Tashkent every summer.
• 6. I didn’t saw nothing.
• 7. Can you tell me what time is it?
• 8. She very good speaks English.
• 9. I have three sister.
• 10. I’m good in maths but bad in English.
• 11. I work here since three years.
• 12. Yesterday I have been to the cinema.

Javoblar

• 1. My brother works in Samarkand. He is an engineer. (3 va 1-guruh; ikki gapni vergul bilan ulash o‘rniga nuqta)
• 2. Where did you buy this dress? (5 va 3-guruh)
• 3. I agree. It is a good idea. (2 va 1-guruh)
• 4. My mother is a teacher. She teaches maths. (1 va 4-guruh)
• 5. We go to Tashkent every summer. (1-guruh: shahar nomi oldida the yo‘q)
• 6. I didn’t see anything. / I saw nothing. (3 va 8-guruh)
• 7. Can you tell me what time it is? (5-guruh)
• 8. She speaks English very well. (5-guruh; good emas, ravish well)
• 9. I have three sisters. (6-guruh)
• 10. I’m good at maths but bad at English. (7-guruh)
• 11. I have worked / have been working here for three years. (3-guruh)
• 12. Yesterday I went to the cinema. (3-guruh: yesterday bilan Past Simple)

8 tadan ko‘p to‘g‘ri bo‘lsa, yaxshi natija. Xato qilgan gaplaringizni guruh raqami bilan daftarga yozing: odatda bir-ikki guruh qayta-qayta chiqadi va aynan o‘sha sizning navbatdagi mavzuingiz.

Og‘zaki xatolarni ushlash: Bandi bilan gaplashib, keyin tekshirish

Yozganda o‘ylashga vaqt bor, gapirganda esa aynan shu 25 ta xato qaytib keladi, ayniqsa he/she va -s. BandMate ilovasida Bandi bilan oilangiz yoki ishingiz haqida gaplashing: bunday mavzularda 3-shaxs va olmoshlar ko‘p ishlatiladi. Suhbatdan keyin ilova ko‘rsatgan izohlarni yuqoridagi 8 guruh bo‘yicha tartiblang va qaysi guruh sizda ko‘proq takrorlanishini belgilab qo‘ying. Sun’iy intellekt izohi o‘qituvchi yoki imtihon bahosining o‘rnini bosmaydi, lekin qaysi odatingiz takrorlanayotganini ko‘rishga yordam beradi.

BandMate’ni Google’da afzal manba qiling